Vikan - 10.12.1981, Side 11

Fjölskyldumál
þeim að kenna að foreldrarnir vilji ekki
búa saman lengur, þau hafi verið óþekk
og erfið.
Börn geta líka tekið á sig mikla ábyrgð-
með að reyna að koma foreldrunum
saman aftur og lagt á sig mikla streitu og
vonbrigði sem þau geta ekki ráðið við.
Þess vegna er mjög mikilvægt að
ákvörðunin sé skýr. Þau þurfa að vita
hvar þau eigi að búa, hvort þau haldi
áfram í sama skóla og hvað breytist hjá
foreldrunum. Það foreldri, sem fer að
heiman, þarf að gefa skýr svör um hvar
það búi. Það er of erfitt fyrir barn að for-
eldri, sem fer að heiman, búi bara
einhvers staðar og sé kannski ekki með
síma. Þá er eins og það sé hvergi og
eitthvað hræðilegt geti hafa komið fyrir.
Það mikilvægasta í samtalinu við
börnin er að vera heiðarlegur. Það er alls
ekki nauðsynlegt að gefa þeim lýsingu á
ýmsum atvikum, sem leitt hafa til
skilnaðar, heldur sýna og segja þeim frá
hvernig foreldrunum líður, að þeim
finnist þetta erfitt en um leið koma þvi
til skila að foreldrarnir ráði þó við þetta
og að þeir vilji reyna að gera þetta eins
auðvelt og hægt er fyrir börnin þvi
afstaðan til þeirra hafi ekkert breyst. Ef
foreldrarnir sjálfir sýna sínar eigin
tilfinningar hjálpa þeir börnunum að
segja frá hvernig þeim líður og minnka
hættuna á að þau loki sig af með þá ein-
manakennd og söknuð sem oftast kemur
upp.
Á þessum tíma þurfa margir á utan-
aðkomandi hjálp að halda enda sjálfsagt
að fá alla þá aðstoð sem hægt er til að
undirbúa börn og fullorðna sem best
fyrir það tímabil sem í hönd fer. Einnig
má nefna að á síðasta ári kom út á
íslensku Bók barnanna um skilnað, sem
er skrifuð sérstaklega fyrir börn og for-
eldra þeirra. Eldri börn vilja gjarnan lesa
bókina út af fyrir sig og hún getur
hjálpað þeim síðar til að orða spurningar
sínar til foreldranna.
Umgengni eftir skilnað
Sú mynd, sem barn hefur innra með
sér af eigin persónu, er í mjög sterkum
tengslum við báða foreldrana. Þó svo að
foreldrar skilji, og annað foreldrið flytji
að heiman, breytast tilfinningatengsl
barnsins við það foreldri ekki að sama
skapi. Það verður fyrirmynd, sem barnið
vill líkjast, eftir sem áður. Þó svo að for-
eldrar giftist aftur sitt í hvoru lagi og
tengsl barnsins breytist við það foreldri
sem flutti að heiman hafa ýmsar rann-
sóknir sýnt að mikilvægi þessa foreldris
breytist samt sem áður ekki í grund-
vallaratriðum, þó raunar skipti aldur
barnsins við skilnað miklu máli í þessu
sambandi. Þess vegna er umgengni
barnsins við það foreldri sem það dvelur
ekki hjá að staðaldri mikilvæg.
Lítil börn þurfa oft skýrar reglur og
geta vel sætt sig við ákveðna daga eða
helgar. Allar reglur verður að miða við
hvert einstakt barn og mestu máli skiptir
jákvæði milli foreldra — að þau geti haft
samband vegna barnsins, að barnið geti
hringt í foreldri. öll samvinna er af hinu
góða fyrir barnið og ef vel tekst til getur
barnið séð að þær tvær manneskjur, sem
eru foreldrar þess, geti verið vinir sem
þyki vænt um bamið — þó svo að þær
búi ekki saman.
Þegar börn eru orðin eldri er oft óþarfi
að hafa heimsóknarreglur mjög stífar,
enda getur barnið þá betur fundið
hvernig þaö vill haga umgengni sinni.
Foreldrar vilja gjarnan að bamið dvelji
hjá þeim eina til tvær nætur í einu sem
oft þarf ekki að henta barni sem á
heimili sitt i öðru bæjarhverfi þar sem
allir félagar þess eiga heima.
Stífar umgengnisreglur fyrir börn
eldri en 10-11 ára eru oftast til komnar
vegna þarfa foreldranna og jafnvel
ósættis þeirra. Böm á þessum aldri eru
oftast einfær um að velja sér umgengnis-
form, hvort sem það er að hjóla til
pabba, fara í bíó eða hvaða leið sem þau
velja sér.
Samvinna foreldra
Samvinna milli foreldra er þó oft
ýmsum erfiðleikum háð og tortryggni í
garð hvort annars getur verið mikil.
Orsakir geta verið skiljanlegar, til dæmis
þegar umgengni getur ekki átt sér stað
vegna hættu á vanrækslu eða að barnið
sé í hættu af einhverjum orsökum. Til
allrar hamingju fyrir börn heyrir það þó
til undantekninga.
En þó svo að foreldrar hafi sameigin-
legan áhuga á ábyrgð á börnum sinum
detta þeir oft í þá gryfju að blanda
barninu í óuppgerðar tilfinningar hvort í
annars garð eftir skilnaðinn. Ýmis
dæmi má nefna um þetta:
— Foreldri blandar sér í hvern barniö
heimsækir af ættingjum sinum þegar
þaðer i heimsókn hjá hinu foreldrinu.
— Foreldri fær barnið til að tala um
hvað hinn aðilinn segi eða geri, hverjir
komi i heimsókn og svo framvegis.
— Foreldri talar illa um fyrrverandi
maka eða ættingja hans í viðurvist
barnsins...
. . . og svona mætti lengi telja. Onnur
viðbrögð foreldris eru að reyna að
„kaupa” barnið með dýrum leikföngum.
Foreldri sem nú hittir börn sín aðeins í
heimsóknum vill gjaman að bamið eigi
dótið sitt og annað heimili hjá því. Oft
verður togstreita vegna þessa því barn
sem hefur eignast skemmtilegt leikfang
eða föt vill ekki láta skerða rétt sinn á
þennan hátt. Slíkar ráðstafanir eru auk
þess ástæðulausar því barnið byggir
samband við foreldri á tilfinningalegum
tengslum og ætti sjálft að ráða i slíkum
málum.
Þegar illa fer
Því miður eru mörg dæmi um að for-
eldri ræki ekki foreldraskyldur við
barnið eftir skilnað. Slíkt er mjög erfitt
fyrir barnið en þó sérstaklega ef það
hefur verið hænt að foreldrinu sem
hverfur á þennan hátt.
Ástæður fyrir þessum viðbrögðum
foreldra geta verið ýmsar. Ein er að
móðir hefur ein borið aðalábyrgð á
uppeldi barna og þau hafa þannig verið
mest tengd henni. Faðir er þá stundum
eins og hálfókunnugur börnum sínum
og veit ekki hvernig hann á að vera með
þeim, um leið og hann gerir sér ekki
grein fyrir hvað hann er mikilvægur. En
einnig getur verið um að ræða að hann
hafi ekki ábyrgðartilfinningu og kjósi að
gleyma því að börnin þurfi á honum að
halda.
Önnur ástæða er að foreldri á sjálft
svo erfitt eftir skilnað að það treystir sér
ekki til að hitta börnin og finnst nauð-
synlegt að vera i fjarlægð við fjölskyldu
sína. Tengslin við börnin í þessu dæmi
geta fljótt lagast ef foreldri getur haldið
aftur af aðskilnaðarkvíða sínum.
Þó langur tími líði með sambandsleysi
er mikilvægt að leggja ekki að barni að
hafa samband við foreldri sem ekki
treystir sér til þess en um leið er rétt að
standa ekki gegn sameiginlegum fundi ef
vilji er fyrir honum seinna meir.
Foreldrahlutverkið er
til áfram
Segja má að skilnaðartiðnin nú á dög-
um sé að því leyti jákvæð fyrir börn að
það er auðveldara að vera skilnaðarbarn
nú á tímum vegna þess að þau eru svo
mörg.
Ef rétt er að málunum staðið við
skilnað og foreldrar finna lausnir á þeim
vandamálum sem upp koma á þessu
tímabili þurfa þeir ekki að vera óvinir
framvegis. Því þótt hjónaband megi
leysa upp með skilnaði halda fyrrverandi
hjón áfram að vera foreldrar og fyrir
börnin skiptir samvinna foreldranna
meginmáli.
Það er réttur hvers barns að foreldrar
þess geri það sem í þeirra valdi stendur
til að hjálpa því til vegs og þroska.
50. tbl. Vikan II