Æskan - 01.04.1994, Blaðsíða 22

ÞÆTTIR UM UMHVERFISMAL:
LÁGFÓTA LANDVÖKÐUR
Umsjón: Sigrún Helgadóttir líffræðingur.
HEIMSÁLFUR MÆTAST
Á WNGVÖLLUM
„Við erum eiginlega í Ameríku en
þarna hinum megin er Evrópa."
Maburinn sem sagði þetta stóð
næstum frammi á brún á djúpri gjá
og benti.
Krakkarnir voru í skólaferöalagi á
Þingvöllum. Rútan hafði staðnæmst
ofan Almannagjár þar sem landvörö-
ur í þjóbgarbinum tók á móti þeim.
Þeir ætluöu strax að hlaupa af stab
niöur veginn í gjánni en voru stöðv-
aöir og nú stóbu allir þarna og
horfbu eins og landvörburinn benti,
yfir kvosina fyrir framan þá. Hinum
megin glitti greinilega í svartan
hamravegg.
„Þetta er brúnin á Hrafnagjá,"
bætti landvörðurinn við.
„Hvab á maðurinn við? Hér erum
við langt inni í landi á íslandi og svo
segir hann að við séum í Ameríku og
þarna rétt hjá okkur sé Evrópal?"
Ása horfði undrandi á Unni. Hún
vildi helst flýta sér niður í Almanna-
gjá í skjól fyrir norðannæðingnum.
Það var eins og maðurinn hefði
heyrt í Ásu. Kannski voru fleiri en
hún með undrunarsvip á andlitinu
yfir þessari landafræbi.
Hann hélt áfram:
„Yfirborð Jarbarinnar er ekki sam-
fellt heldur skiptist jarbskorpan í
plötur - eins og sumir fótboltar eru
saumaðir saman úr mörgum bútum.
Jörðin er samt ekki hol að innan eins
og knöttur heldur heil í gegn. Undir
jarðskorpunni er bráðið grjót sem er
kallaö kvika. jarbskorpuplöturnar eru
stórar og óreglulegar í lögun og
fljóta ofan á kvikunni. Víðast hvar
mætast plöturnar á hafsbotni svo að
vib sjáum ekki plötuskilin. ísland er
eyja sem hefur myndast á plötuskil-
um. Austurhluti Islands er á sömu
plötu og Evrópa og Rússland en
vesturhluti landsins á plötu meb Am-
eríku. Hérna á Þingvöllum mætast
plöturnar! Við stöndum núna á Am-
eríkuplötunni og sjáum yfir á Evr-
ópuplötuna hinum megin vib
Hrafnagjá."
„Hvernig er nú hægt að vita
þetta?" spurði Krummi.
„Stundum kemur kvikan neöan úr
Jörbinni upp á yfirboröiö. Hún kemst
auðveldlega upp á milli platnanna
og jarðskorpuplöturnar færast í
sundur. Þegar brábið grjót kemur
upp á yfirborb Jarbar köllum við það
eldgos. Fjöllin, sem við sjáum héðan,
eru öll gömul eldfjöll."
Landvörðurinn benti á nokkur
fjöll. Svo hélt hann áfram:
„Menn hafa komist að þeirri nib-
urstöðu að hrauniö, sem vib stönd-
um á, sé 9000 ára gamalt. Það kom
úr eldgígunum þarna." - Og enn
benti landvörðurinn í austur á litla
fjallatoppa sem virtust vera rétt aust-
an við Hrafnagjá.
„Þegar gígarnir hættu ab gjósa lá
samfellt hraun yfir öllu þessu svæði.
Núna hefur hraunið á milli Almanna-
gjár og Hrafnagjár rifnaö í sundur
vegna þess ab austurhluti þess fer í
austur meb sinni plötu og vestur-
hlutinn í vestur meb sinni. Þegar
hraunið rifnar myndast í þab sprung-
ur eba gjár. Ef breiddin á öllum gján-
um er lögð saman þá sést að plöt-
urnar hafa færst 70 metra hvor frá
annarri á þessum 9000 árum."
„70 metrar á 9000 árum, þab er
nú ekkert mikið á ári!"
Maggi reikningshaus var auðvitað
byrjaður ab reikna í huganum.
„Nei, þab er minna en einn sentí-
metri á ári en hreyfingin er ekki
stöðug. Það gerist ekkert í langan
tíma en svo kippist jarðskorpan til,
brúnirnar á Almannagjá og Hrafna-
gjá færast hvor frá annarri og svæðib
á milli þeirra springur og sígur nib-
ur."
Landvörburinn tók spotta og mál-
band upp úr vasa sínum. Þau hjálp-
uðust að og reiknuöu út að fyrst Am-
eríkuplatan og Evrópuplatan hefðu
færst 70 metra hvor frá annarri á
9000 árum þá hefbi bilið á milli
þeirra breikkað um 78 sentímetra á
öld. Krakkarnir mældu hvab landiö
hefði glibnab mikið síðan Alþingi var
stofnað á Þingvöllum og fannst það
heilmikið.
Þegar þeir gengu nibur í Almanna-
gjá með hamraveggi á bábar hendur
fannst þeim eins og þeir væru ab
ganga inn í Jörðina. Þeir gengu um
gjána og skoöuöu gamla þingstaðinn
þar sem margir merkir atburöir í ís-
landssögunni hafa gerst. En þeir voru
þess líka fullvissir að náttúran á Þing-
völlum væri ekki síbur merkileg en
sagan sem þar hafði oröið til.
2 2 ÆSKAN