Morgunblaðið - 10.08.2009, Qupperneq 18

18
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 10. ÁGÚST 2009
Óskar Magnússon.
Ólafur Þ. Stephensen.
Útgefandi:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Þegar Wood-row WilsonBandaríkja-
forseti gerði sjálfs-
ákvörðunarrétt
þjóða að grundvall-
aratriði í málflutn-
ingi sínum kviknuðu vonir hjá
undirokuðum þjóðum um allan
heim. Hin fallega hugmynd
reyndist hins vegar erfið í fram-
kvæmd og Wilson tókst aldrei að
vera samkvæmur sjálfum sér í
stuðningi við málstað þeirra,
sem vildu fá sjálfsákvörð-
unarrétt. Yfirleitt þvældust aðr-
ir hagsmunir fyrir, oft með ófyr-
irséðum afleiðingum.
Hefði Wilson til dæmis verið
tilbúinn að gefa ákalli óþekkts
innflytjanda, sem síðar var
þekktur undir nafninu nafni Ho
Chi Minh, um að veita Víetnöm-
um réttindi til jafns við hina
frönsku nýlenduherra gaum
meðan á Versalasamningunum
stóð fyrir 90 árum hefði ef til vill
ýmislegt farið á annan veg.
Geðþóttalandamærin, sem
dregin voru í Afríku og látin
voru halda sér þegar nýlendu-
tímanum lauk, hafa iðulega verið
orsök blóðsúthellinga. Enn er
spenna á Balkanskaga eftir að
Júgóslavía leystist upp í kjölfar
kalda stríðsins.
Þegar Slóvakar ákváðu að
segja skilið við Tékka og Tékkó-
slóvakíu var skipt í Slóvakíu og
Tékkland gerðist það án átaka,
en slíkt gerist sjaldnast með
friðsamlegum hætti.
Stuðningur stórvelda við mál-
stað þeirra, sem krefjast sjálfs-
ákvörðunarréttar, markast yf-
irleitt af öðrum hagsmunum. Á
föstudag var liðið ár frá því að
stríð braust út í Tskhinvali í Suð-
ur-Ossetíu, sem lýst hefur yfir
sjálfstæði frá Georgíu. Mikheil
Saakashvili, forseti Georgíu,
gerði árás á Tskhinvali. Rússar
sendu heri sína inn í Suður-
Ossetíu og Abkasíu og sigruðu
her Georgíu auðveldlega. Síðan
viðurkenndu Rússar fullveldi
þeirra og hétu því að rússneski
herinn myndi verja hin nýju ríki.
Saakashvili sagði að innrás
Rússa hefði verið hafin og þess
vegna hefði verið byrjað að
varpa sprengjum á Tskhinvali.
Rússar hins vegar sögðu að þeir
hefðu stillt til friðar og afstýrt
frekara blóðbaði.
Saakhashvili hefur ýmislegt
til síns máls um herflutninga
Rússa, en svo virðist sem þeim
hafi tekist að egna hann til að
láta til skarar skríða til að
styrkja stöðu sína. Stuðningur
Rússa við Suður-Ossetíu og
Abkasíu ber því hins vegar ekki
vitni að þeir hafi fyllst skyndi-
legum áhuga á sjálfsákvörð-
unarrétti þjóða. Því hafa þjóðir,
sem hafa viljað losna undan valdi
Moskvu, fengið að kynnast.
Ákvörðun Rússa um að jafna
Grosní, höfuðborg Tétsníu, nán-
ast við jörðu bar því vitni.
Rússar virðast
um þessar mundir
geta farið sínu fram
gagnvart grönnum
sínum í vestri – á
sínu gamla áhrifa-
svæði. Rússar hafa
nánast brotið gegn öllum ákvæð-
um friðarsamkomulagsins, sem
gert var fyrir milligöngu Evr-
ópusambandsins til að binda
enda á átökin í Georgíu og kom-
ist upp með það.
Íbúum ríkja á þessu svæði
stendur ekki á sama. Áður en
Barack Obama, forseti Banda-
ríkjanna, heimsótti Rússland
fyrir skömmu skrifuðu fyrrver-
andi leiðtogar Eystrasaltsríkj-
anna, Póllands, Slóvakíu og
Tékklands honum bréf með
áskorun um að gleyma ekki ríkj-
um Mið- og Austur-Evrópu.
Ekki væru nema 20 ár frá því að
þau hefðu knúið fram frelsi sitt
og það væri hvergi nærri öruggt.
Nú eru hagsmunirnir hins
vegar aðrir en á tímum kalda
stríðsins. Það þarf að berjast
gegn hlýnun jarðar, berjast við
hryðjuverkamenn og knýja á um
afvopnun. Þar má framkoma
Rússa í garð nágrannana ekki
þvælast fyrir. Obama vill núll-
stilla samskiptin milli Banda-
ríkjamanna og Rússa.
Á föstudag var þess minnst að
ár var liðið frá stríðinu í
Georgíu. Í frásögn í dagblaðinu
The New York Times kemur
fram að í Tskhinvali er hatrið í
garð Georgíumanna nánast
áþreifanlegt. Í Georgíu ristir
reiðin líka djúpt. Samkvæmt
gögnum Amnesty International
teljast 30 þúsund Georgíumenn,
sem hraktir voru frá heimilum
sínum, enn vera flóttamenn.
Vopnaðar sveitir Osseta þurrk-
uðu þorp þeirra út. Í Georgíu var
þögn um allt land síðdegis á
föstudag til að minnast fórnar-
lamba átakanna.
Pólitík Rússa snýst um land
og áhrifasvæði en ekki fólk. Þess
vegna kynda Rússar undir þjóð-
ernistilfinningum í Suður-
Ossetíu og Abkasíu og auka þar
með á vanda Georgíu, sem vill
horfa í vestur fremur en austur,
en berja þær niður þegar þær
spretta fram innan landamæra
Rússlands.
Hugmyndin um sjálfsákvörð-
unarrétt þjóða er góð, en hún
getur verið erfið í framkvæmd,
ekki síst vegna þjóðahugtaksins
sjálfs. Þjóðir binda sig ekki við
afmörkuð svæði heldur blandast
og deila örlögum. Stjórn-
málamenn, sem reyna að ná í
fylgi með því höfða til þjóðernis,
sá oft fræjum haturs og sund-
urlyndis. Þegar upp er staðið
hlýtur hins vegar velferð ein-
staklinganna að skipta mestu og
krafa þeirra um frelsi frá ógn og
skorti. Velferð þeirra verður
ekki bætt með því að hella rúss-
neskri olíu á eld deilna í nýfrjáls-
um ríkjum.
Þegar upp er staðið
hlýtur velferð ein-
staklinganna að
skipta mestu}
Sjálfsákvörðunarréttur
þjóða
V
íst eru Íslendingar fámenn þjóð.
„Fjarlægt land sem við vitum lítið
um,“ eins og breski forsætisráð-
herrann Neville Chamberlain
komst að orði er hann fórnaði
Tékkóslóvakíu í aðdraganda seinna stríðs. Þar
fór sjálfstæði smáþjóðar fyrir lítið.
Ísland er fjarlægt land sem lítið er vitað um.
Það hefur verið sjálfstætt í rúma hálfa öld og
meginþorri Íslendinga þekkir ekki annað.
Engu að síður hættir okkur til minnimátt-
arkenndar vegna fámennisins.
Þá vill gleymast, að hér á norðurhjaranum
býr vel menntuð og umfram allt þrautseig þjóð,
sem man tímana tvenna. Um það vitnar Ís-
landslýsing frá nítjándu öld, þar sem erlendur
ferðamaður sagði eina muninn á leiðum í
kirkjugörðum og híbýlum manna að þúfurnar væru aðeins
hærri.
Þrátt fyrir fámennið farnast okkur oft betur en fjöl-
mennari ríkjum – stundum síður. Það vissi Ólafur pá, að
því verr duga heimskra manna ráð sem þau koma fleiri
saman. Ekki er allt unnið með manngrúanum.
Íslendingar eru sjálfstæð þjóð meðal sjálfstæðra þjóða
og það hefur í för með sér, ótrúlegt en satt, að ekkert ríki
hefur yfir okkur að segja. Við reiðum okkur á okkur sjálf –
annað er glórulaust. Matthías Johannessen ritstjóri og
skáld hefur löngum sagt að vinátta sé ekki til í sam-
skiptum þjóða, aðeins hagsmunir. Auðvitað stýra hags-
munir ákvörðunum ríkjanna sem við eigum í viðræðum við
þessa dagana, hvort sem það er um Icesave,
lánasamninga eða Evrópusambandið.
Fámennið gerir það vissulega að verkum að
rödd okkar er veikari, en það á líka við um fjöl-
mennari ríki, sem ekki eiga sæti við hringborð
stórveldanna.
Milan Kundera fæddist í Tékkóslóvakíu og
veit hvernig stórveldin spila með örlög smá-
þjóða. Enda lifði hann að Tékkóslóvakía var
leppríki Sovétríkjanna í áratugi. Kundera gerir
tengslum stórra þjóða og smárra skil með eft-
irminnilegum hætti í ritgerðinni Tjöldin, sem
kom út í þýðingu Friðriks Rafnssonar árið
2005:
„Í Evrópu eru annars vegar stór ríki og hins
vegar smá ríki; ríkin sem setjast við samninga-
borð og ríkin sem bíða alla nóttina í bakher-
bergjum.
Það sem greinir smáþjóðir frá þeim stóru er ekki íbúa-
fjöldinn; það er eitthvað mun djúpstæðara: tilvera þeirra
er ekki sjálfsagður hlutur, heldur stöðug spurning, veð-
mál, áhætta; þær eru í varnarstöðu gagnvart mannkyns-
sögunni, þessu afli sem er þeim yfirsterkara, sem tekur
þær ekki með í reikninginn, sér þær ekki einu sinni.“
Kundera nefnir sem dæmi, að ef Íslendingasögurnar
hefðu verið skrifaðar á ensku, „væru nöfn söguhetjanna í
þeim okkur eins töm og nafn Tristrans eða don Kíkóta“.
Þannig fer um fjarlæg lönd sem lítið er vitað um. Tilvera
þeirra er veðmál. Því höfum við kynnst. Og veik röddin
heyrist ekki nema talað sé með skýrum og einörðum hætti.
Pétur
Blöndal
Pistill
Veðmálið
Samningur um
gagnaver tilbúinn
FRÉTTASKÝRING
Eftir Björn Jóhann Björnsson
bjb@mbl.is
N
okkrir aðilar hafa sem
kunnugt er verið að
undirbúa gagnaver eða
netþjónabú, þar sem
hýst eru plássfrek
tölvugögn eða hugbúnaður. Hrun ís-
lensku bankanna hefur tafið þessi
verkefni en gagnaverin eru líka orku-
frek og kalla á frekari virkjunarfram-
kvæmdir ef öll áform eiga að ganga
eftir. Hafa stærstu orkufyrirtækin
lýst sig reiðubúin til að útvega þá orku
sem til þarf, en orkuþörf hvers gagna-
vers getur verið allt að 50MW.
Félagið Verne Holdings er líkast til
lengst á veg komið en það er í aðaleigu
Novators (Björgólfs Thors Björgólfs-
sonar) og bandaríska fjárfest-
ingasjóðsins General Catalyst Partn-
ers. Áform eru um gagnaver í tveimur
stórum vöruhúsum á gamla herstöðv-
arsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Unn-
ið hefur verið að gerð fjárfesting-
arsamnings Verne Holdings við
stjórnvöld og samkvæmt heimildum
blaðsins er sá samningur nánast tilbú-
inn, aðeins eftir að hnýta nokkra
hnúta, eins og það er orðað.
Hefur vinna við samninginn aðeins
dregist á langinn í sumar. Gerð svona
samnings, þar sem stjórnvöld heita
ýmiskonar stuðningi og ívilnunum, er
afar mikilvægur fyrir bæði Verne
Holdings og viðskiptavini félagsins.
Hefur hann verið skilyrði af hálfu við-
skiptavinanna, þannig að rekstr-
arumhverfið á Íslandi liggi fyrir áður
en endanlegar ákvarðanir eru teknar
um þátttöku í gagnaverinu. Samning-
urinn þarf ennfremur að fara fyrir Al-
þingi, sem og að vera borinn undir
ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, eins og
annar ríkisstuðningur.
Samkvæmt upplýsingum blaðsins
verður fjárfestingarsamningurinn við
Verne Holdings að öllum líkindum frá-
genginn áður en vinnu lýkur við heild-
arlöggjöf um aðkomu stjórnvalda að
nýjum erlendum fjárfestingum, þann-
ig að ekki sé verið að semja við hvert
fyrirtæki fyrir sig. Iðnaðarráðuneytið
hefur sett þá vinnu af stað og á starfs-
hópur að skila af sér tillögum fyrir
árslok.
Greenstone, sem er í eigu banda-
rískra, hollenskra og íslenskra aðila,
er sömuleiðis vel á veg komið í sínum
undirbúningi að gagnaverum. End-
anlegt staðarval hefur ekki verið gefið
upp en forsvarsmenn Greenstone
segja ekkert því til fyrirstöðu að hefja
framkvæmdir síðar á þessu ári ef næg
orka fæst og samningar takast um
fjárfestinguna. Fram hefur komið í
Morgunblaðinu að forsvarsmenn
Greenstone segjast vera komnir með
stór bandarísk fyrirtæki í viðskipti
sem vilja hafa gagnaver hér á landi.
Danice-strengurinn tilbúinn
Slík starfsemi er ekki síst háð flutn-
ingsgetu um sæstrengi til og frá land-
inu. Búið er að auka flutningsgetuna
með nýja strengnum, Danice. Streng-
urinn sjálfur er tilbúinn til notkunar
en að sögn Guðmundar Gunn-
arssonar, framkvæmdastjóra Farice,
er verið að ljúka vinnu á afhending-
arstöðum í Reykjavík og Kaupmanna-
höfn. Innan 2-3 vikna verður hægt að
tengja umferð um strenginn. Síma-
félögin verða fyrst til að tengjast en
reiknað er með að gagnaver geti nýtt
sér Danice strax á næsta ári. Guð-
mundur segist finna fyrir auknum
áhuga erlendra aðila á að setja upp
gagnaver hér.
Gagnaver Ísland hefur þótt góður kostur fyrir gagnaver vegna veðurfars-
ins og nálægðar við endurnýjanlega orku. Eru gagnaverin mjög orkufrek.
Enn hefur lítið heyrst af end-
anlegum ákvörðunum um bygg-
ingu gagnavera hér á landi en ef
marka má upplýsingar úr stjórn-
kerfinu þá gæti farið að draga til
tíðinda á næstu vikum.
FLEIRI félög en Verne og Green-
stone vinna að því að gagnaver rísi
hér á landi. Meðal þeirra er Titan
Global, sem er í aðal-
eigu Jónasar
Tryggvasonar, fv.
framkvæmdastjóra
hjá Actavis, og Arn-
þórs Halldórssonar,
fv. framkvæmdastjóra Hive. Um
nokkurs konar fasteignaþróun-
arfélag er að ræða þar sem Titan
ætlar ekki að reka gagnaverin, held-
ur laða hingað til lands stórfyrirtæki
sem vilja hafa
slíka starfsemi
hér. Jónas segir
vinnuna enn vera
í gangi og miða vel áfram. Fjölmörg
þekkt alþjóðleg fyrirtæki hafi sýnt
Íslandi áhuga. Hann vill ekki nefna
nein nöfn í því sambandi en Titan
Global hefur m.a. leitað til risa á
borð við Micro-
soft, Google,
Yahoo og fleiri á
topp-tíu-
listanum yfir stærstu upplýsinga-
tæknifyrirtæki heims. Jónas segir
þessi fyrirtæki reisa nokkur gagna-
ver á ári hverju og Ísland eiga góða
möguleika á að komast þar á dag-
skrá. Hann gefur ekki upp á þessu
stigi hverjir hafa sýnt mestan áhuga.
HVAÐ MEÐ
RISANA?
››