Morgunblaðið - 02.03.2010, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 2. MARS 2010
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Dapurlegarfréttirhafa dunið
yfir að undan-
förnu. Samfélagið
á Haíti, sem mátti ekki við
miklu, fékk á sig ógnarhögg.
Hundruð þúsunda manna fór-
ust í einni svipan og léleg lífs-
skilyrði þeirra sem lifðu ham-
farirnar versnuðu enn.
Umheimurinn hefur lagt
þessu hrjáða fólki lið, en við-
fangsefnið er yfirþyrmandi.
Þá varð gríðarlegur jarð-
skjálfti í Chile, 500 sinnum öfl-
ugri en sá sem lamaði Haítí-
menn. Manntjón virðist þó
mun minna en varð í Haítí-
skjálftanum, þótt ekki séu öll
kurl komin til grafar. Fjár-
hagstjón er á hinn bóginn
mjög mikið. Tugir manna fór-
ust um síðustu helgi í óveðrum
í Evrópu, og fjártjón var um-
talsvert.
Á sama tíma eru þjóðirnar
enn að fást við eftirköst
bankakreppunnar í heiminum.
Gjaldmiðlar með mikla út-
breiðslu eins og evra og pund
búa við brest á trúverðugleika
og fjárfestar flýja þá, sem þýð-
ir gildislækkun og jafnvel fall.
Og hvert flýja menn? Máttur
vanans er mikill og dollarinn
er skjólið sem skotist er í. En
er þar varanlegt öryggi að fá?
Vaxandi efasemdir eru um
það. Bandaríkin heyja út-
gjaldasamar styrjaldir, sem
ekki sér fyrir endann á. Og
heima fyrir eru vandamálin
ærin. Þaðan er bankakreppa
heimsins ekki síst runnin.
Fasteignir hafa hrunið í verði.
Fjöldi banka hefur
orðið gjaldþrota.
Búið er að dæla
ógrynni fjár út úr
ríkissjóði og
hirslum Seðlabanka Banda-
ríkjanna til að hleypa lífi í
banka og markaði. Þó minnka
útlán bankakerfisins jafnt og
þétt á sama tíma og vaxandi
skuldsetning ríkisins fyllir
menn efasemdum um getu
þess til að halda peninga-
streyminu áfram. Kínverjar
horfa órólegir úr fjarska á að
trúverðugleiki og þar með
virði dollarans láti undan síga.
Forðum tíð hefðu þeir grátið
slíka þróun þurrum tárum.
Ekki lengur. Þeirra sjóðir
skreppa hratt saman ef verð-
mæti dollars þver. Og allir vita
hvernig Evrópa er stödd. Í
hugann koma Grikland,
Spánn, Portúgal, Írland,
Ítalía, Ungverjaland, Lett-
land, Eistland og Litháen. Og
á austurjaðri Evrópu engist
Úkraína í efnahagskreppu.
Við þessu á Seðlabanki Evr-
ópu ekkert svar. Hann segist
raunar stikkfrír, samkvæmt
Evrópureglum. Og vandræða-
laus lönd eins og Finnland
horfa nú fram á mesta sam-
drátt sem þar hefur sést í ára-
tugi. Ástandið er heldur ekki
gott í Svíþjóð, en þó skárra,
þar sem ekki tókst að flækja
þá inn í evruna. Vandi Íslend-
inga er kunnur. Úrræðalaus
ríkisstjórn, þorrin kjarki, eyk-
ur vanda þeirra dag frá degi.
Umheimur í upplausn er svo
sannarlega ekki það sem við
þurftum helst núna.
Nú berast víða að
vondar fréttir}Óveðursský hrannast upp
Morgunblaðiðhvatti til
þess í liðinni viku
að lífeyrissjóð-
irnir lærðu af
reynslu nýliðinna
ára við ákvarðanir
um fjárfestingar. Bent var á
að Lífeyrissjóðirnir hefðu
tapað gríðarlegum fjár-
hæðum á því að fjárfesta í fyr-
irtækjum með tilteknum að-
ilum og þeir þyrftu að vara
sig á að endurtaka ekki þau
mistök. Það kann að vera
skiljanlegt að gera slík mis-
tök einu sinni, en óskiljanlegt
að endurtaka þau.
Bent var á að Kennara-
sambandið hefði tekið mjög
eindregna afstöðu í því „að
fjárfesta ekki í fyrirtækjum
sem eru í eigu eða undir
stjórn aðila sem áður hafa
valdið sjóðunum alvarlegu
fjárhagstjóni“. Nú hafa
nokkrir forystu-
menn innan lífeyr-
issjóðanna tekið
undir þessi sjón-
armið.
Þá vekur ekki
síst athygli að
Ágúst Einarsson, formaður
stjórnar Framtakssjóðsins,
fjárfestingarsjóðs 16 lífeyris-
sjóða, er sama sinnis. „Við er-
um hluti af samfélaginu, okk-
ar hlutverk er að vera
leiðandi í endurreisninni og
það verður að gerast í sátt við
þjóðfélagið sem er verið að
endurreisa,“ segir hann.
Sjónarmið Ágústs Einars-
sonar og forystumanna lífeyr-
issjóðanna eru fagnaðarefni
og sýna skilning á þeim að-
stæðum sem nú ríkja í sam-
félaginu. Þessi sjónarmið
mættu að ósekju verða stjórn-
endum Arion banka umhugs-
unarefni.
Lífeyrissjóðirnir
sýna skilning á þeim
aðstæðum sem uppi
eru }
Rétt afstaða lífeyrissjóðanna
H
austið 2008 fór allt á hvolf á Ís-
landi. Við þekkjum öll hvernig
ekkert reyndist eins og það
sýndist þegar kom að fjármála-
starfsemi í landinu. Við höfum
líka upplifað hvernig fyrirtæki, stofnanir og
stjórnendur sem áður voru nokkurs konar
akkeri samfélagsins eru nú ýmist rúin trausti
eða jafnvel ekki lengur uppistandandi.
Nýlega áttaði ég mig á því að um leið gerð-
ist eitthvað undarlegt með málið okkar og orð-
ræðuna. Ekki aðeins talar fólk á annan hátt en
áður um samfélagið og fólkið í landinu, heldur
er eins og merking einstakra orða hafi koll-
varpast og nánast snúist upp í andhverfu sína.
Það sorglega er að þarna eru einmitt á ferð-
inni orð sem einhverju sinni stóðu fyrir falleg
gildi; orð eins og sátt, gegnsæi og jafnrétti.
Ég veit ekki um aðra en í hvert sinn sem ég heyri talað
um mikilvægi þess að stjórnun og viðskiptahættir séu
gagnsæir og að allt eigi að vera uppi á borðum, fæ ég
samstundis á tilfinninguna að fiskur hljóti að liggja undir
steini. Að ekkert sé líklegra en að þá sé einmitt verið að
möndla með eitthvað á bak við tjöldin sem við, sauð-
svartur almúginn, megum alls ekki fá pata af.
Og ég afber hreinlega ekki lengur að heyra talað um
„breiða sátt“. Þar hlýtur að vera á ferðinni eitt misnot-
aðasta orð í tungumálinu um þessar mundir. Hvert mun
t.d. tal um nauðsyn þess að ná sátt um breytingar á
kvótakerfinu eða stjórnarskránni leiða okkur? Er stað-
reyndin ekki einmitt sú að þeir sem tala hvað
ákafast um téða sátt vilja ekkert frekar en
óbreytt ástand sem engin sátt ríkir um? Leit-
in og þvargið um sáttina verður þannig til
þess að ýta undir úlfúð og viðhalda bullandi
ósætti í þjóðfélaginu, allt í þeim tilgangi að
ákveðnir hagsmunaaðilar missi ekki spón úr
aski sínum.
Svo er það hið gullfallega orð: jafnrétti.
Hversu mikið var ekki rætt um nauðsyn þess
að konur kæmu meira að stjórnun og fyrir-
tækjarekstri í kjölfar bankahrunsins af því að
það hafi verið karllægur stjórnunarstíll sem
kom okkur þangað sem við erum nú. Nýlega
var rykið dustað af þessari umræðu þegar
kynnt var samkomulag Samtaka atvinnulífs-
ins, Félags kvenna í atvinnurekstri og Við-
skiptaráðs, um að í lok árs 2013 verði hlutur hvors kyns
ekki undir 40 prósentum. Stuttu síðar kynntu fjórir mið-
aldra karlmenn endurreisnaráætlun SA þar sem m.a.
var lögð áhersla á þetta atriði. Og einhvern veginn er það
svo að eftir því sem meira er talað um nauðsyn þess að
konur komi meira að málum, því ákafar berjast karlarnir
fyrir því að viðhalda völdum sínum. Nægir þar að benda
á þá baráttu sem nú stendur yfir um eignarhald fyrir-
tækja þar sem allt bendir til þess að sömu karlarnir og
komu þeim á kaldan klaka séu að eignast þau aftur.
Tungumálið hefur ætíð verið einn okkar dýrasti fjár-
sjóður. Við skulum fara að hlusta eftir því betur.
ben@mbl.is
Bergþóra Njála
Guðmundsdóttir
Pistill
Látum orðin standa
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Eftir Helga Bjarnason
helgi@mbl.is
Samdráttur í innflutningikemur illilega við starfsemiFaxaflóahafna og fyrir-tækja á hafnarsvæðinu.
Áætlað er að vörugjöld hafnarinnar
af almennum innflutningi hafi
minnkað á síðasta ári um 20-30%,
miðað við árið á undan, og um 40%
er miðað er við árið 2007 þegar inn-
flutningur til landsins náði hámarki.
Um hafnir Faxaflóahafna fóru á
síðasta ári liðlega 2.928 þúsund tonn
af vörum. Er það um 204 þúsund
tonnum minna en árið á undan en
ríflega 600 þúsund tonnum minna en
metárið 2007, þegar alls fór 3.541
tonn af vörum um höfnina.
Tekjur Faxaflóahafna af vöru-
gjöldum minnkuðu mun meira en
nemur samdrætti í flutningum í
heild. Þannig lækkuðu vörugjöldin
úr 920 milljónum kr. í 750 milljónir,
eða um 18,5%. Ástæðan fyrir því er
sú að vöruflutningar vegna stóriðj-
unnar á Grundartanga eru tiltölu-
lega stór hluti í vörumagninu og
haldast lítið breyttir milli ára, en
vega minna í heildartekjunum.
Komum flutningaskipa fækkar
Ekki liggja enn fyrir sundurlið-
aðar upplýsingar um innflutning á
síðasta ári. Gísli Gíslason, hafn-
arstjóri Faxaflóahafna, segir þó ljóst
að samdrátturinn sem varð í al-
mennum innflutningi 2008 hafi hald-
ið áfram 2009. Áætlar hann að al-
menni innflutningurinn hafi
minnkað um 20-30% á síðasta ári og
um 40% frá árinu 2007.
Skipafélögin hafa brugðist við
minnkandi innflutningi meðal ann-
ars með því að fækka ferðum. Þann-
ig var afgreitt 451 flutningaskip á
síðasta ári, 123 færri en á árinu á
undan.
Á móti minni tekjum af vörugjöld-
um kemur aukning tekna af afla-
gjaldi sem greitt er af lönduðum
afla. Aflagjaldið hækkar í takt við
aukin útflutningsverðmæti vegna
gengisfalls krónunnar.
„Með minnkandi innflutningi er
vegið að grundvelli okkar,“ segir
Gísli. Hann vonast til botninum hafi
verið náð á síðasta ári en segir ekki
hægt að fullyrða um það. Enn sé
mikil óvissa um framvinduna í ár.
Gísli segir nauðsynlegt að hafa í
huga að samdrátturinn bitni ekki
einungis á starfsemi hafnanna, held-
ur einnig á fyrirtækjunum á hafn-
arsvæðinu. Nefnir hann skipa-
félögin, vöruflutningafyrirtæki og
heildsölur. „Útgerðin er ljósi punkt-
urinn og það er ánægjulegt, einnig
stóriðjan. Flest önnur fyrirtæki áttu
í vök að verjast og munu einnig eiga
í vandræðum í ár.“
Mismunandi áhrif stóriðju
„Ef það á að auka tekjurnar þarf
að grípa til aðgerða,“ segir Gísli og
nefnir tækifæri sem tengjast sölu á
orku. „Það þarf að hafa í huga að slík
starfsemi skapi veltu í flutninga-
starfsemi og annarri þjónustu,“ seg-
ir Gísli.
Hann segir afar mismunandi hvað
fyrirtækin skapi mikla veltu inn í
samfélagið. Nauðsynlegt sé að
leggja mat á þann þátt þegar ákveð-
ið er hvaða starfsemi njóti forgangs
við sölu á orku.
Samdráttur bitnar á
starfsemi við höfnina
Morgunblaðið/RAX
Reykjavíkurhöfn Til hafna innan Faxaflóahafna komu 1504 skip á árinu
2009, 21 færra en 2008. Flutningaskipum fækkaði en togurum fjölgaði.
Ástand efnahagslífsins á Íslandi
speglast vel í umsvifum Faxaflóa-
hafna og fyrirtækja á hafnar-
svæðinu. Samdráttur er í al-
mennum innflutningi en út-
flutningsstarfsemin blómstrar.
Rekstur Faxaflóahafna skilaði
103 milljóna króna hagnaði á
liðnu ári. Hagnaðurinn er ekki
helmingur af hagnaði fyrirtæk-
isins á árinu á undan.
Heildartekjur Faxaflóahafna
voru 2.271 milljón kr. á árinu
2009, 325 milljónum kr. minni
en á árinu á undan. Mest mun-
aði um samdrátt í vörugjöldum
og óreglulegum tekjum.
Rekstrargjöld voru 2004
milljónir í fyrra, 196 milljónum
minni en á árinu á undan.
Minnkun útgjalda stafar af
breytingum á óreglulegum út-
gjöldum. Fjármagnsgjöld voru
163 milljónir.
„Þegar horft er á reikn-
ingana í heild sést að regluleg
hafnarstarfsemi skilar ekki
hagnaði. Við náum að skila já-
kvæðri afkomu með eigna-
tekjum svo sem lóðarleigu og
leigu fasteigna. Það hjálpar
okkur,“ segir Gísli.
Hann segir að Faxaflóahafnir
eigi töluverð verðmæti í lóðum
og aðstöðu sem ekki muni
kosta mikla fjármuni að koma í
sölu þegar atvinnulífið fari að
rétta úr kútnum á ný.
Tekjurnar minnka