SunnudagsMogginn - 10.07.2011, Blaðsíða 26

26 10. júlí 2011
N
ýlega var staddur hér á landi Wolfgang Mau-
rer, langafabarn Konrads, ásamt konu sinni
Ingrid og syni þeirra Martin. Þau Wolfgang og
Ingrid ferðuðust um landið í viku en Martin
sonur þeirra hélt síðan för sinni áfram til að feta slóð
langalangafa síns. Af þessu tilefni hitti Maurer-
fjölskyldan nokkra íslenska fræði- og áhugamenn sem
komu að útgáfu ferðasögunnar á íslensku. Það var vel við
hæfi að hópurinn hittist og snæddi hádegisverð í Dillons-
húsi, en Konrad hafði þar búsetu fyrstu þrjá mánuðina
sem hann dvaldi á Íslandi. Ræddi hópurinn um ferðir
Konrads og afrek frá Íslandsdvölinni. Einnig var velt upp
þeirri hugmynd að afkomendur hans gætu myndað eins
konar áhugahóp til að flýta fyrir útgáfu ferðasögunnar á
þýsku. Nú er stefnt að útgáfu hennar haustið 2012 en
meira þarf ef duga skal. Við hádegisverðinn hélt Martin
tölu og sagði frá því að fjölskylda hans gæti rakið ættir
sínar aftur um 12 ættliði allt aftur á 15. öld. Slíkt er
óvanalegt í Þýskalandi nema aðalsmenn eða aðra slíka
megi finna í ættinni.
Týnt í skókassa
Konrad Maurer var prófessor í þýskum lögum og nor-
rænni réttarsögu. Hann hafði mikinn áhuga á réttarsögu
norræna þjóða og sérstaklega íslenskri réttarsögu. Einnig
var Maurer áhugamaður um íslenskar þjóðsögur og æv-
intýri. Hann ferðaðist um landið þvert og endilangt árið
1858 til að heimsækja þingstaði og safna þjóðsögum. Með
því hvatti hann þá Jón Árnason og Magnús Grímsson til
að halda áfram söfnun sinni sem þeir höfðu hafið árið
1845. Framlag Maurers til söfnunar íslenskra þjóðsagna
er því mikilsvert. Maurer lagði upp í för sína frá Reykja-
vík, þar sem hann dvaldi um tíma, og ferðaðist meðal
annars til Þingvalla og að Geysi. Hann hélt síðan suður á
land og ferðaðist þaðan norður í land yfir Sprengisand.
Úr norðri hélt hann vestur eftir og heimsótti meðal ann-
ars Stykkishólm, söguslóðir Laxdælu og eyjar á Breiða-
firði á leið sinni. Um ferð sína ritaði Maurer ítarlega
ferðasögu. Þar getur að lesa lýsingar á þeim stöðum sem
hann heimsótti, fólkinu sem hann hitti og lýsingar á
ýmsu því sem fyrir augu bar. Bókin var gefin út í íslenskri
þýðingu árið 1997 og ber heitið Konrad Maurer Íslands-
ferð 1858. Er hún þýdd eftir handriti sem fært var yfir á
nútímaþýsku eftir frumhandriti Maurers. Það var Kládía
Róbertsdóttir, sem starfaði á Íslandi við rannsóknir í ís-
lenskum fræðum, sem fyrst vakti athygli þýska háskóla-
kennarans Dr. Kurts Schiers á því að einhvers staðar
mundi vera að finna handrit að ferðasögu Maurers. Hún
hafði þá lesið bréfaskipti Maurers og Jóns Sigurðssonar
þar sem fram kom að Maurer væri að skrifa slíka sögu.
Eftir mikla leit þeirra Kládíu og Schiers fannst handritið
loks árið 1975. Það hafði þá legið allan þennan tíma ofan í
skókassa ásamt fleiri gögnum Maurers niðri í kjallara hjá
einum afkomenda hans sem var einmitt afi Wolfgangs.
Þetta kom þeim Wolfgang, Martin og Ingrid á óvart en
þau höfðu ekki áður séð nein slík gögn frá Konrad.
Íslensk útgáfa
Einn þeirra sem hittu afkomendur Maurers var Jóhann J.
Ólafsson lögfræðingur, en frétt af handritafundinum í
Morgunblaðinu það sama ár vakti fyrst verulegan áhuga
hans á því að láta gefa út ferðasögu Maurers á íslensku.
„Það má rekja þennan áhuga minn til þess þegar ég var
smábarn og pabbi var að lesa fyrir mig þjóðsögur Jóns
Árnasonar. Þá kom nafn Maurers upp og þegar ég spurði
pabba hver þetta hefði verið sagði hann að þetta hefði
verið stórmerkur maður. Síðan gerist eiginlega ekkert
fyrr en ég les í Morgunblaðinu að þetta handrit hafi
fundist. Þá fór ég að inna ýmsa menn eftir því hvort ekki
ætti að gefa þetta út. Það kom þó lítið út úr því þar til ég
heimsótti Kurt Schier í München. Hann tók mér opnum
örmum og gaf mér handritið sem hafði verið slegið inn.
Upp úr því fór ég að athuga hvort ekki væri hægt að gefa
þetta út hér og gekk frá manni til manns. Talaði meðal
annars við Árna Björnsson sem varð til þess að Páll Sig-
urðsson, sem þá var forseti Ferðafélags Íslands, sam-
þykkti að félagið gæfi þetta út. Þá var sett saman nefnd
með okkur Tómasi Einarssyni, Árna Björnssyni, Baldri
Hafstað, Páli Sigurðssyni, Kurt Schier og mér og unnið
sleitulaust að útgáfu. Baldur gerði meistaralega góða
þýðingu og þeir skrifuðu formála Árni Björnsson og Kurt
Schier. Maurer hafði ekki lokið við söguna og virðist hafa
hætt við útgáfu hennar. Hafa líkur jafnvel verið leiddar
að því að Maurer hafi talið að búið væri að taka af sér
þetta erindi eftir að Daninn Kristian Kålund gaf út verk
um ferðir á þing- og sögustaði Íslands líkt og Maurer,“
segir Jóhann. Útgáfunefndin tók söguna upp á arma sína
eins og hún kom fyrir og var bókin gefin út í einum 2-
3000 eintökum. Á meðan unnið var í útgáfunni fannst
einnig dagbók Maurers. Þar má lesa söguna frá upphafi
til enda og bæta við það sem upp á vantaði í ferðasögunni
sjálfri.“
Fetað
í hófför
Maurers
Langalangafabarn Konrads
Maurers er nú á ferð um landið
og fetar í fótspor hins merka
áhugamanns um Ísland,
sögu þess, lög og þjóðsögur.
María Ólafsdóttir maria@mbl.is
Jóhann J. Ólafsson, áhugamaður um Konrad Maurer (t.v.), ́ásamt Wolfgang Maurer, konu hans Ingrid og syninum Martin.
Konrad Maurer var mikill áhugamaður um Ísland.