Fréttablaðið - 03.12.2011, Blaðsíða 23

LAUGARDAGUR 3. desember 2011 23
TIL BJARGAR LÍFI
BRÉF
Við bjóðum þér að koma til okkar laugardaginn 10. desember á alþjóðlegum
degi mannréttinda og taka þátt í að breyta heiminum með því að nota
öflugasta vopnið sem þú átt: NAFNIÐ ÞITT.
Á hinu árlega bréfamaraþoni Amnesty International kemur fólk saman og skrifar undir bréf og sendir
jólakort í þágu þolenda mannréttindabrota. Fyrir þolendur og fjölskyldur þeirra eru bréfin tákn um
alþjóðlega samstöðu fólks sem lætur sér annt um réttindi þeirra og mannlega reisn.
Frekari upplýsingar eru á www.amnesty.is
Reykjavík
Þingholtsstræti 27
kl. 13–18
Akureyri
Amtsbókasafnið
kl. 11–16
Egilsstöðum
Hús handanna (Nían)
kl. 10–17
Ísafirði
Edinborgarhúsinu
kl. 14–17
Það verður heitt á könnunni hjá okkur og boðið upp á piparkökur á þessum stöðum laugardaginn 10. des:
Áfengisauglýsingar virka ekki, segja framleiðendur og heild-
salar, en hafa þá einstöku sérstöðu,
að hafa aðeins þau áhrif, að þeir
sem þegar eru neytendur skipti um
tegund? Viðkomandi auglýsa síðan
hvað af tekur í miðlum sem höfða
sérstaklega til barna og ungmenna?
Samkvæmt þessu þá eru það yfir-
lýst markmið framleiðenda og inn-
flytjenda að fá börn og ungmenni til
að skipta um áfengistegund?
Áfengisauglýsingar hafa enga
sérstöðu og eins og aðrar auglýsing-
ar þá virka þær vel. Annars væru
viðkomandi ekki að auglýsa dag út
og dag inn. Hagsmunaaðilar hafa
haldið því fram að ekkert orsaka-
samhengi sé milli auglýsinga og
aukinnar neyslu í samfélaginu, vit-
andi það að það er ekki hægt að
meta áhrif auglýsinganna með slík-
um aðferðum, eins og samfélagið
sé lokuð, einangruð og dauðhreins-
uð rannsóknarstofa sem byggir á
klassískum rannsóknum um virkni
lyfja versus lyfleysu. Slíkar aðferðir
er ekki nýtilegar í þessum tilgangi.
Hins vegar eru til rannsóknir þar
sem kannað hefur verið hvaða þætt-
ir hafa áhrif á neyslu barna og ung-
menna sem hafa lent illa í áfengis-
neyslu. Einn af þeim þáttum, sem
þar hafa veruleg áhrif, eru áhrif
áfengisauglýsinga, bæði hvað varð-
ar aldur er neysla hefst, tegundir,
magn og tíðni neyslu.
Önnur rök hagsmunaaðila eru þau
að „allt má erlendis“ þegar vitað
er að í mörgum löndum er ströng
löggjöf eða reglur um áfengis-
auglýsingar sem m.a byggja að
velferðar sjónarmiðum um vernd
barna og ungmenna. Í Noregi er
að mörgu leyti sambærileg lög-
gjöf og hérlendis, í Frakklandi
gilda ákveðin lög t.d. um algert
auglýsingabann á íþróttaleikvöng-
um, Bretar eru að velta fyrir sér
breytingum m.a vegna óhóflegrar
áfengisneyslu ungmenna, sama á
við um í Danmörku, sem státar af
þeim vafasama heiðri að eiga heims-
met í unglingadrykkju. Á vettvangi
Evrópusambandsins er umræða
um verulega aukið aðhald bæði út
frá heilbrigðisjónarmið-
um og ekki síður út frá
velferðarsjónarmiðum
barna og ungmenna og
svona mætti lengi telja.
Fullyrðingar um að „allt
megi erlendis“ eru því
fyrst og fremst byggðar
á óskhyggju hagsmuna-
aðila í áfengisbransan-
um og sem slíkar með
öllu óbrúklegar við upp-
eldi æskunnar og eða sem
siðferðisviðmið í sam-
félaginu almennt.
Nýlegar rannsóknir
Rannsóknar og grein-
ingar um áfengis – og
vímuefnaneyslu fram-
haldsskólanema sýna að
ástand er með ágætum
en ef bætt er við niðurstöðum er ná
til sama aldurshóps sem eru utan
skóla þá gjörbreytast niðurstöður til
hins verra svo um munar. Að meta
drykkju unglinga á tilteknum tíma-
punkti/um þarf ekki að segja allt
m.a. vegna þess að unglingar lenda
almennt ekki í vanda við fyrsta sopa
og forsagan þeirra sem neytenda
er stutt. Neysla og neyslumynstur
er ferli. Hlutfallslega meiri fjöldi
ungs fólks (20+) í meðferð hjá SÁA
gæti hugsanlega átt rætur sínar að
rekja til „vel heppnaðra“ áfengis-
auglýsinga fyrri ára.
Kjarni málsins er að áfengis-
auglýsingar eru bannaðar sam-
kvæmt 20. grein áfengislaga. Hinn
siðferðilegi boðskapur laganna er
skýr. Með grímu lausum áfengis-
auglýsingum og eða heimsku legum
útúrsnúningum úr lögum eru þau
brotin margsinnis dag hvern.
Hagsmuna aðilar sýna í verki afar
einbeittan og einlægan brotavilja
sem þeir komast upp með tiltölu-
lega óáreittir af hálfu yfirvalda
(Sjá dómasafn www.foreldrasamtok.
is). Áfengis auglýsingar
eru boðflennur í tilveru
barna og unglinga sem
þau eiga fullan og lög-
varðann rétt á að vera
laus við.Lögin eru sett
á grundvelli velferðar-
sjónarmiða og í tengslum
við réttindi barna og ung-
linga til þess að verða
laus við áróður af þeim
toga sem kemur fram
í áfengis auglýsingum.
Auglýsingarnar stríða
og vinna markvisst gegn
samfélagslegum mark-
miðum eins og vímu-
lausum grunnskóla.
Markmiðum sem for-
eldrar, forráðamenn og
allir sem að uppeldis-
málum vinna í þessu landi eru ein-
huga um. Ýtrustu viðskiptahags-
munir áfengisbransans um frelsi til
þess að beina markvissum áfengis-
áróðri að börnum og ungmennum
eru í hróplegu ósamræmi við það.
Sorglegt að fólk skuli í opinberri
umræðu nefna slíkt sé dæmi um
að „fjandskapur núverandi stjórn-
valda gagnvart íslensku atvinnulífi
og störfum fyrir vinnufúsar hendur
eigi sér engin takmörk“.
Verndum æskuna – Já takk
Mikið hefur verið rætt og ritað á undanförnum mánuðum um
meðferð stjórnmálamanna á endur-
skoðun laga um stjórn fiskveiða.
Þrátt fyrir allan orðaflauminn sér
ekki enn fyrir endann á málinu og
viðvarandi sátt um stöðu greinar-
innar – þrátt fyrir að flestir sem
að málinu koma lýsi sig sammála
helstu markmiðum ríkisstjórnar-
innar.
Mikilvægi íslensks sjávar útvegs
er óumdeilt og á síðustu árum
hefur greinin nálgast fyrri stöðu
sína hvað varðar mikilvægi fyrir
þjóðar búið, t.d. hlutdeild í þjóðar-
framleiðslu og gjaldeyristekjur.
Sú arðsemi sem greinin gefur af
sér, að hluta til byggt á auðlindinni,
hefur því mikil og bein áhrif á lífs-
kjör landsmanna.
Sjávarútvegurinn hefur sýnt mik-
inn styrk og sveigjanleika á síðustu
árum og tekist að halda sér að mestu
leyti á floti miðað við mjög breyti-
legar aðstæður. Rekstur sjávar-
útvegsfélaga getur klárlega gefið
af sér góða og stöðuga arðsemi við
núverandi skilyrði en auðvitað er
helsta vandamál greinarinnar í dag
of mikil skuldsetning.
Sé litið á stöðuna frá sjónarhóli
fjárfesta er augljóst að fáir fjár-
festingarkostir eru í boði, m.a.
vegna gjaldeyrishaftanna. Skráning
félaga í kauphöll gengur hægt þann-
ig að ekki er um auðugan garð að
gresja. Skráning sjávarútvegsfélaga
á hlutabréfamarkað er ekki líkleg á
næstunni, til þess eru þau flest of
lítil og of veikburða. Engu að síður
hlýtur fjárfesting í sjávar útvegi að
teljast áhugaverð á hverjum tíma
svo framarlega sem aðstæður og
horfur séu traustar.
Á næstu vikum og mánuðum mun
endurskipulagningu efnahagsreikn-
inga margra sjávarútvegsfélaga
ljúka. Við það munu myndast tæki-
færi til að fjárfesta í greininni þar
sem þörf verður á auknu eigin fé inn
í mörg þeirra. Félög sem koma út
úr þessari endurskipulagningu eru
mörg mjög skuldsett og gætu þurft
samstarfsaðila sem kæmu inn með
eigið fé. Mikil fjárfestingar þörf
hefur safnast upp í greininni og
geta flestra félaganna til fjárfest-
inga er örugglega takmörkuð miðað
við óbreytta stöðu þeirra. Þarna
kunna því að myndast góð tækifæri
fyrir fjárfesta. Um margar leið-
ir er að ræða, t.d. gæti sjóðaform
hentað vel. Þannig mætti ímynda
sér að sjávarútvegs sjóður væri góð
leið inn í greinina þar sem sjóður-
inn færi í samstarf við viðkomandi
fyrir tæki og um leið væri boðið upp
á dreifingu áhættu fyrir fjárfesta.
Það er hins vegar deginum ljós-
ara að viðunandi lending varðandi
löggjöf um sjávarútvegsmál er
grundvallarforsenda fyrir því að
fjárfestar hafi trú á greininni. Það
þarf að skapa stöðuga framtíðarsýn
fyrir íslenskan sjávarútveg til þess
að fjárfestar geti og vilji vera með.
Fjárfestarnir eru til og tækifærin
líka, spurningin snýst um fram-
tíðarsýn og minnkun óvissu. Þær
aðstæður verða stjórnmálamenn
okkar einfaldlega að skapa.
Framtíðarsýn fyrir
sjávarútveg – takk!Áfengis-auglýsingar
Árni
Guðmundsson
Formaður
foreldrasamtaka gegn
áfengisauglýsingum
Sjávarútvegsmál
Ari
Skúlason
Framkvæmdastjóri
Landsvaka hf.
Hagsmuna-
aðilar sýna
í verki afar
einbeittan
og einlægan
brotavilja
sem þeir
komast upp
með.