Fréttablaðið - 03.12.2011, Blaðsíða 40

3. desember 2011 LAUGARDAGUR40
N
æstum ár er nú
liðið frá því upp-
reisnarbylgjan í
arabaheiminum
hófst, fyrst í Túnis
og breiddist síðan
hratt út til nágrannalandanna.
Leiðtogar í Túnis og Egypta-
landi hrökkluðust frá völdum strax
á fyrstu vikunum undan þrýstingi
frá almenningi, sem er einsdæmi
í þessum heimshluta. Lýðræðisleg-
ar kosningar hafa verið haldnar í
Túnis og ný stjórn er tekin þar við
völdum, og í Egyptalandi er lang-
vinnt en að vísu umdeilt kosn-
ingaferli nýhafið og stefnt á að ný
stjórn taki við í vor.
Í sumar unnu byltingarmenn
í Líbíu síðan sigur á Múammar
Gaddafí, með aðstoð Atlantshafs-
bandalagsins, og nú síðast féllst
forseti Jemens á að segja af sér
gegn loforði um refsileysi.
Enn fremur hafa konungarnir
í Marokkó og Jórdaníu skipt um
forsætisráðherra og ríkisstjórn,
án þess að þurfa sjálfir að víkja,
enda njóta þeir þess að almenning-
ur dregur ekki konungdóm þeirra
í efa.
Undanfarið hefur svo gagnrýni
og þrýstingur vaxið jafnt og þétt á
Assad Sýrlandsforseta, jafnvel frá
Arababandalaginu sem hefur vikið
Sýrlandi úr samtökunum og sam-
þykkt refsiaðgerðir vegna þess
Ólgan í arabaheiminum hefur
náð til nánast allra ríkja Norður-
Afríku og Mið-Austurlanda og
engan veginn sér enn fyrir endann
á því hvaða áhrif hún mun hafa.
Lýðræðisdraumar
Vesturlandabúar sjá margir fyrir
sér í hyllingum lýðræðisfyrir-
komulag að vestrænum hætti
breiðast út um arabaheiminn, þrátt
fyrir þrálátar efasemdir á þessum
sömu Vesturlöndum um að slíkt
fyrirkomulag geti náð að skjóta
rótum í arabaheiminum nema að
undangenginni harla skrykkjóttri
þróun.
Gömlu valdaklíkurnar halda
mjög fast í stjórnartaumana,
jafnvel í þeim ríkjum þar sem
árangur byltingarmanna virðist
hafa orðið einna mestur, eins og
í Egyptalandi þar sem ný bylt-
ing virðist reyndar hafin gegn
herforingjastjórninni. Í Sýrlandi
virðist ástandið vera að snúast upp
í borgarastyrjöld og víða eru átök
öryggis sveita við mótmælendur
enn nánast daglegt brauð.
Margir óttast mjög stjórn-
málaflokka íslamista, sem hafa
reynst sigursælir í kosningum,
bæði í Túnis, Marokkó og nú síð-
ast í Egyptalandi. Sjálfir segjast
þeir aðhyllast hófsaman íslam-
isma, heita því að virða lýðræði og
mannréttindi í hvívetna og vísa til
góðrar reynslu Tyrkja af stjórn-
artíð Recep Tayyips Erdogan for-
sætisráðherra, sem segir íslam-
istaflokk sinn ekki síst draga dám
af flokkum kristilegra demókrata
í Þýskalandi og fleiri Evrópu-
löndum.
Óþreyja
Nokkurrar óþreyju gætir meðal
margra sem fylgjast með þróun
mála í arabaheiminum. Banda-
rískur fræðimaður, Daniel
Byman, sem hefur skrifað mikið
um „arabíska vorið“, hefur til
dæmist áhyggjur af því að nú sé
þetta vor að snúast upp í vetur
og spyr hvað hafi eiginlega farið
úrskeiðis.
„Nú þegar Bandaríkin búa sig
undir að starfa með nýjum lýð-
ræðisríkjum þessa heimshluta, þá
verða þau einnig að búa sig undir
öngþveiti, stöðnun og óstjórn sem
mun setja mark sitt á arabíska vet-
urinn,“ skrifar hann í dagblaðinu
The New York Times.
Atburðir liðins árs munu
hins vegar ekki falla svo glatt í
gleymsku. Um helmingur íbúa
arabaheimsins er yngri en 25 ára
og það er ekki síst þessi unga kyn-
slóð sem mun á næstu árum og
áratugum ráða úrslitum um hvað
verður úr arabíska vorinu.
UPPREISN UNGA FÓLKSINS Mótmælendur halda ótrauðir áfram á Tahrir-torgi í Kaíró
þrátt fyrir að kosningaferli sé hafið. Um það bil helmingur íbúa flestra arabalandanna
er yngri en 25 ára. NORDICPHOTOS/AFP
M I Ð J A R Ð A R H A FTÚNIS
LÍBÍA
MAROKKÓ
ALSÍR
EGYPTALAND
SÁDI-ARABÍA
JÓRDANÍA
SÝRLAND
BAREIN
JEMEN
Túnis
17. des 2010 kveikir Mouhamed
Bouazizi, ungur atvinnulaus
menntamaður, í sér og deyr eftir
að honum var bannað að afla
sér tekna með því að selja græn-
meti á götum úti. Þetta atvik
hratt af stað fjöldamótmælum í
Túnis sem síðan breiddust hratt
út um arabaheiminn.
14. janúar 2011 hrökklast Zine
el Abidine ben Ali forseti frá
völdum og flýr til Sádi-Arabíu
með stórar fúlgur fjár úr ríkis-
sjóðnum.
23. október 2011 eru haldnar
fyrstu frjálsu kosningarnar í
arabaheiminum frá því uppreisn-
irnar hófust. Hófsamir íslamistar
bera sigur úr býtum.
Líbía
17. febrúar hefst uppreisn
með fjölmennum mótmælum
í borginni Bengasí. Harkaleg
viðbrögð stjórnvalda kostuðu
á annan tug manna lífið og
mögnuðu mótmælin sem héldu
áfram linnulítið næstu vikurnar.
19. mars blandar Atlantshafs-
bandalagið sér í átökin með
loftárásum á stjórnarherinn.
21. ágúst ráðast uppreisnar-
menn inn í höfuðborgina Trípolí,
þar sem Múammar Gaddafí
hafði aðsetur. Sjálfur er hann
flúinn úr borginni nokkrum
dögum síðar þegar hún fellur í
hendur uppreisnarmanna.
20. október hafa uppreisnar-
menn uppi á Gaddafí skammt
frá fæðingarbæ hans, Sirte. Hann
deyr af skotsárum stuttu síðar.
Egyptaland
25. janúar 2011 koma tugir
þúsunda saman á Tahrir-torgi
í Kaíró og þúsundir að auki í
öðrum borgum landsins til fyrstu
mótmælafundanna gegn Hosni
Mubarak forseta. Fjöldamótmæli
héldu áfram reglulega næstu
vikur og mánuði.
11. febrúar segir Mubarak af sér
eftir 18 daga mótmæli og herfor-
ingjaráð tekur við stjórn landsins.
Herforingjarnir lofa að koma á
nýrri stjórnskipan með lýðræði.
3. ágúst hefjast réttarhöld yfir
Mubarak, sem er fluttur inn í
dómsalinn á sjúkrabörum.
28. nóvember hefst fyrsti
áfangi þingkosninga, en þeim
lýkur ekki fyrr en í mars á næsta
ári. Síðar á árinu er stefnt að nýrri
stjórnarskrá og forsetakosningar
eiga að vera haldnar fyrir mitt ár.
Mótmælendur treysta
herforingja stjórninni ekki til að
tryggja lýðræði.
Sýrland
19. mars hefjast mótmæli í
borginni Daraa. Stjórnin bregst
við með því að loka borgina af.
Fimm mótmælendur láta lífið.
12. nóvember tilkynnir
Arababandalagið að Sýrlandi
verði vikið úr bandalaginu, láti
stjórnvöld ekki af framferði sínu
gagnvart mótmælendum. Brott-
vísunin tekur gildi 19. nóvember
27. nóvember samþykkir
Arababandalagið efnahagslegar
refsiaðgerðir gegn Sýrlandi.
Assad forseti situr enn. Sam-
einuðu þjóðirnar segja aðgerðir
stjórnvalda gegn mótmælendum
hafa kostað meira en 4.000
manns lífið. Liðhlaupar úr
hernum eru farnir að taka þátt í
átökunum, sem eru farin að taka
á sig mynd borgarastyrjaldar.
Jemen
23. janúar hófust mótmæli í
Jemen eftir að nítján stjórnarand-
stæðingar voru handteknir. Þeirra
á meðal var Tawakul Karman,
sem hlýtur friðarverðlaun Nóbels
í ár. Viku síðar mæta þúsundir
manna til mótmæla og krefjast
afsagnar Ali Abdullah Saleh
forseta.
2. febrúar lofar Saleh forseti í
fyrsta sinn að segja af sér, og
heitir um leið að sonur sinn
taki ekki við forsetaembættinu.
Ekkert verður þó úr efndum strax
og mótmælin halda áfram.
23. nóvember undirritar Saleh
samning við fulltrúa stjórnar-
andstöðunnar um afsögn sína.
Mótmælendur fagna en átök
brjótast þó út næstu daga
Alsír
7. janúar brutust út óeirðir í tengslum við mótmæli gegn
Abdelaziz Bouteflika forseta og hafa aðgerðir mótmæl-
enda haldið áfram með mislöngum hléum. Í febrúar
voru neyðarlögin numin úr gildi, en þau höfðu verið sett
nítján árum áður.
16. apríl lætur Bouteflika forseti undan og lofar
lýðræðisumbótum.
14. september boðar Bouteflika fjölmiðlafrelsi í landinu.
Barein
14. febrúar eru fjölmenn mótmæli haldin í einu fámenn-
asta en jafnframt einu auðugasta olíuríki arabaheimsins.
Mótmæli hafa haldið áfram. Það eru einkum sjíar sem
mótmæla því að njóta ekki sömu stöðu og meirihluti
súnnía. Sjía-minnihlutinn nýtur samúðar í Íran en Sádi-
Arabía hefur komið stjórnvöldum súnnía til aðstoðar.
Marokkó
21. febrúar hefjast fyrstu mótmælin í Rabat og Casa-
blanca.
1. júlí er ný stjórnskipun samþykkt í þjóðaratkvæða-
greiðslu.
25. nóvember sigra hófsamir íslamistar í þingkosning-
um. Abdelilah Benkirane, leiðtogi þeirra, verður forsætis-
ráðherra nýrrar ríkisstjórnar. Ólga er þó áfram.
Sádi-Arabía
Litla fréttir hafa borist af mótmælum í Sádi-Arabíu, enda
fréttaflutningur frá landinum ströngum takmörkunum
háður.
6. mars banna stjórnvöld opinber mótmæli eftir að sjía-
múslimar, sem eru í minnihluta, efndu til mótmæla.
18. mars tilkynnir Abdullah konungur að stórfé verði
varið í launahækkanir og betri íbúðir, auk þess sem 60
þúsund manns er útveguð atvinna í öryggissveitum
landsins.
24. nóvember létust fjórir mótmælendur af skotsárum í
borginni Katif.
1. desember upplýsir Amnesty International að hundruð
manna hafi verið handteknir fyrir að krefjast umbóta.
Jórdanía
28. janúar tekur fólk að safnast saman í höfuðborginni
Amman til að krefjast umbóta.
25. mars er einn maður drepinn og hundrað særðir
þegar stuðningsmenn stjórnarinnar réðust á mótmæl-
endur.
7. apríl kveikir mótmælandi í sér fyrir utan skrifstofu
forsætisráðherrans í Amman.
17. október er Marouf al-Bakhtir forsætisráðherra gert
að segja af sér.
ARABÍSKA VORIÐ
Bestu lífskjörin
Sameinuðu arabísku furstadæmin 5 31% 30
Katar 1,5 34% 37
Barein 0,8 44% 42
Miðlungs lífskjör
Sádi-Arabía 26 51% 56
Kúveit 3 37% 63
Líbía 6,5 47% 64
Líbanon 4,3 43% 71
Óman 3 52% 89
Túnis 10 42% 94
Verstu lífskjörin
Jórdanía 6,5 54% 95
Alsír 35 47% 96
Egyptaland 85 52% 113
Palestína 4,5 64% 114
Sýrland 22 56% 119
Marokkó 32 48% 130
Jemen 24 55% 154
*Skv. lífskjaravísitölu Þróunarstofnunar SÞ fyrir alls 187 lönd árið 2011
ARABALÖNDIN
Mannfjöldi
(milljónir)
Yngri en 25 ára
(hlutfall)
Lífskjör (sæti á
lífskjaralista SÞ)*
Óvissan dregst á langinn
Arabíska vorið fór af stað með látum fyrir tæpu ári. Mikil ólga er enn í flestum ríkjunum en lítil vissa um framhaldið.
Guðsteinn Bjarnason skoðar ástandið í ríkjum Norður-Afríku og Mið-Austurlanda.