Fréttablaðið - 03.12.2011, Blaðsíða 98

3. desember 2011 LAUGARDAGUR70
- DAGUR HARMONIKUNNAR -
Velkomin á létta tónleika Harmonikufélags
Reykjavíkur á morgun, sunnudaginn
4. desember, kl. 15, í Ráðhúsi Reykjavíkur.

Fjölmörg tónleikaatriði á dagskrá.
Harmonikufélag Reykjavíkur
Haukur Ingvarsson hefur
vakið athygli fyrir sína
fyrstu skáldsögu, Nóvem-
ber 1976, sem segir frá
svaðilför Þórodds Ríkharðs-
sonar þegar hann reynir að
verða foreldrum sínum úti
um litasjónvarp.
Nóvember 1976 er fyrsta skáld-
saga Hauks Ingvarssonar, dag-
skrárgerðarmanns á Rás eitt.
Sagan gerist á þremur dögum
í nóvember 1976, þremur árum
fyrir fæðingu höfundarins. Upp-
nám verður á heimili hjónanna
Ríkharðs og Dórótheu þegar
slokknar endanlega á sjónvarps-
tækinu þeirra. Litasjónvörp eru
ekki á hverju strái og því leitar
Ríkharður til reddarans Baldurs
á neðri hæðinni, sem lofar engu
en tekur son þeirra hjóna, Þórodd,
með sér í afdrifaríka vinnuferð.
Sjónvarpsbyltingin
Haukur er bókmenntafræðingur
að mennt og hefur áður sent frá
sér ljóðabókina Niðurfall og bók-
ina Andlitsdrættir samtíðarinnar,
þar sem hann tekur fyrir síðustu
skáldsögur Halldórs Laxness. Svo
vill til að hugmyndin að skáld-
sögunni kviknaði við rannsóknir
fyrir síðarnefndu bókina.
„Ég þurfti að grúska talsvert
í gömlum dagblöðum í tengslum
við rannsóknir mínar á Halldóri,
fletta upp ritdómum um hann og
því um líkt. Í þeirri vinnu rakst
ég á greinar sem tengdust svart-
hvíta sjónvarpinu; það voru harð-
ar deilur á Alþingi á 8. áratugnum
um hvort hefja ætti útsendingar í
lit. Ég hafði verið að burðast með
ákveðnar persónur í nokkurn tím-
ann en vantaði beinagrind í sögu
fyrir þær. Þarna fann ég sögusvið
sem var mjög heppilegt fyrir þær
og var kominn með þungamiðju í
sögu sem gat vísað út fyrir sig og
verið mjög sterkt tákn fyrir tíðar-
andann.
Við í okkar samtíma erum
gjörn á að tala um netið og bylt-
ingu þess en þegar maður skoðar
þennan tíma sem var, áttar maður
sig á hvað sjónvarpið hafði í för
með mikla byltingu. Og hún varð
í mörgum áföngum, litasjónvarp,
útsendingar um allt land, bein-
ar útsendingar og svo framvegis.
Þetta gerist allt í mörgum þrep-
um.“
Þetta er eitt af þeim dæmum
um hvernig bókin kallast á við
samtímann. Haukur segist þó litl-
ar áhygggjur hafa haft af því að
bókin myndi ekki skírskota til
nútímans, og varaðist frekar að
draga upp sterkar hliðstæður en
hitt.
„Líkindin milli 8. áratugarins og
dagsins í dag eru augljós. Ég hafði
frekar áhyggjur af því að það gæti
orðið klisjukennt og dólgslegt ef ég
færi að benda á eitthvað sem var
„alveg eins“ 1976 og 2011. Les-
endur munu alltaf tengja við sam-
tímann, það þarf ekkert að gera
það fyrir þá. Ég vildi líka nálgast
þennan tíma á eigin forsendum.“
Upprunasaga Todds Richardson
Persónurnar höfðu verið lengi
í mótun, sérstaklega Þóroddur
Ríkharðs son og byggir á karakter
sem Haukur bjó til fyrir nokkrum
árum undir nafninu Todd Richard-
son.
„Todd birti sagnabálka á vefsíðu
Nýhil, orti ljóð á ljóð.is, skrifaði á
Bjartsvefinn, átti í tölvupóstsam-
skiptum við fólk og þar fram eftir
götunum. Hann var svona rómant-
ísk klisja um þetta 20. aldar skáld,
sótti mikið til bítskáldanna og
skrifaði lausan og ljóðrænan stíl.
En Todd var sumsé Vestur-
Íslendingur og skrifaði á Nýhil-
vefinn um Ísland séð með augum
útlendingsins. Ég ímyndaði mér
að hann hefði yfirgefið Ísland í
kringum 1980 og heitið Þóroddur
Ríkharðsson. Á einhverjum tíma-
punkti fékk ég áhuga á að vita
hver væri forsaga þessa manns og
í tengslum við það fóru að fæðast
persónur í kringum hann, þessi
fjölskylda og nágrannar hennar á
stigaganginum.“
Samtal við menningarsögu
Bókin er ofin mörgum þráðum.
Á yfirborðinu er hún skrifuð í
raunsæisstíl og kinkar þannig
kolli til tíðarandans í bókmennt-
um á Íslandi á 7. og 8. áratugnum.
„Í bókinni er því ákveðin sam-
ræða við bókmenntir tímabilsins
en þetta er samt ekki sú tegund
af bókmenntum sem hefði verið
skrifuð á því, að því leyti að text-
inn er unninn með öðrum hætti og
vísar í allar áttir. Það er til dæmis
heill þráður í gegnum bókina
sem er bara samtal við bíómynd-
ir þessa tíma, til dæmis er óbeint
vísað í The Graduate og ein lykil-
senan tengist kvikmyndinni Bad-
lands eftir Terence Malick.
Það er því ýmislegt sem kvik-
myndanörd gæti höggvið eftir
í þessari bók, sem fer kannski
framhjá öðrum sem taka aftur
á móti eftir öðrum þráðum, til
dæmis vísunum í tónlist eða bók-
menntir. Textinn er þannig marg-
laga og ég finn það á þeim les-
endum sem hafa lesið bókina að
upplifunin er mjög ólík eftir því
hvaða þráðum þeir rekja sig eftir.“
Guðbergur hafði mikil áhrif
Þessi samræða við bókmenntir 8.
áratugarins er kannski ástæðan
fyrir því að sumir gagnrýnendur
hafa þóst greina áhrif frá höfund-
um á borð við Ólaf Gunnarsson,
Einar Kárason og Guðberg Bergs-
son. Haukur segir að líkingin við
þá tvo fyrrnefndu hafi komið sér á
óvart en þrætir ekki fyrir tengslin
við Guðberg.
„Ég held að þau geti í og með
verið sprottin af því að við höfum
báðir dálæti á tilteknum banda-
rískum rithöfundi sem ég held
að hafi haft mikil áhrif á okkur
báða. Ég las Guðberg mjög mikið á
mínum háskólaárum og þótt hann
prediki gjarna sjálfur að hann sé
sjálfsprottinn höfundur og enginn
hafi haft áhrif á hann, þá viður-
kenni ég fúslega að hann hefur
haft mikil áhrif á mig.“
Ætlaði alltaf að verða rithöfundur
Haukur lifir og hrærist í bók-
menntum beggja vegna borðs-
ins svo að segja; sem fræðimaður
rannsakar hann þær, sem útvarps-
maður fjallar hann um þær og sem
rithöfundur skrifar hann þær. Er
það kostur fyrir rithöfund að koma
svona að þeim úr mörgum áttum
eða getur það verið íþyngjandi?
„Margir íslenskir rithöfundar
nú til dags hafa annaðhvort hafið
nám eða lokið myndlistarnámi.
Ég held að ein skýringin sé sú að
lengi vel var engin formleg mennt-
un hér á landi í því að verða rit-
höfundur. Mig hefur aldrei langað
til að verða neitt annað en rithöf-
undur. Ástæðan fyrir því að ég
fór í íslensku og lagði stund á bók-
menntir var sú að ég vildi búa mig
undir það starf; ég lít á námið sem
praktískan grunn fyrir það starf
sem ég hef kosið mér.
Dagvinnan mín er hins vegar
hérna upp á Útvarpi. Eðli máls-
ins samkvæmt fylgist ég vel með
bókmenntavettvanginum; ég veit
vel hvað er að gerast, les mikið og
ræði við höfunda. Það hafa aldrei
verið eins margir vel skrifandi
höfundar á Íslandi og nú og á síð-
ustu árum hafa komið út fjölmörg
skáldverk sem ég hygg að muni
lifa. Vinnan í Útvarpinu er að
vissu leyti mitt framhaldsnám og
þeir höfundar sem ég hef kynnst í
gegnum störf mín hafa kennt mér
margt.“
Haukur segir óskastöðuna vita-
skuld vera þá að geta gert rit-
störfin að fullri dagvinnu.
„Ég fékk ritlaun í sex mánuði
til að skrifa þessa bók og ákvað að
reyna að nýta það tækifæri eins
vel og ég gæti. Margir, sem lang-
ar til að verða rithöfundar, kvarta
yfir því að fá ekki tíma til að sinna
þessu og mörgum verður kannski
lítið úr verki þegar þeir fá loksins
tímann. Ég vildi ekki lenda í þeirri
stöðu að kvarta bara, heldur líka
skila mínu þegar ég fékk tækifæri
til þess.“ bergsteinn@frettabladid.is
70
menning@frettabladid.is
HAUKUR INGVARSSON „Við í okkar samtíma erum gjörn á að tala um netið og byltingu þess en þegar maður skoðar þennan tíma
sem var áttar maður sig á hvað sjónvarpið hafði í för með mikla byltingu.” FRÉTTABLAÐIÐ/STEFÁN
LIFI LITASJÓNVARPSBYLTINGIN
BIRNA LÁRUSDÓTTIR Er aðalhöfundur
og ritstjóri bókarinnar Mannvist – sýnis-
bók um fornleifar.
Bókin Mannvist – sýnisbók
íslenskra fornleifa eftir Birnu
Lárusdóttur fornleifafræðing er
komin út hjá Opnu.
Bókin opnar heim fornleifa
fyrir leikum og lærðum. Birna og
samverkamenn hennar settu sér
það markmið að beina sjónar-
horninu frá helstu sögustöðum og
valdasetrum að hversdagslegri
minjum um daglegt líf almenn-
ings. Fornar leifar á Íslandi er að
finna á ólíklegustu stöðum um
allt land og frá ýmsum aldurs-
skeiðum því ekki eru allar forn-
leifar svo ýkja gamlar, sam-
kvæmt skilgreiningu laganna er
miðað við 100 ár. Bókin er með
fjöldamörgum ljósmyndum sem
styðja við textann.
Birna Lárusdóttir er forn-
leifafræðingur og hefur starfað
hjá Fornleifastofnun Íslands frá
árinu 1999. Hún er aðalhöfundur
þessa mikla verks og jafnframt
ritstjóri þess. Aðrir höfundar
efnis eru Adolf Friðriksson, Árni
Hjartarson, Bjarni F. Einarsson,
Elín Ósk Hreiðarsdóttir, Guð-
mundur J. Guðmundsson, Hildur
Gestsdóttir, Orri Vésteinsson og
Þóra Pétursdóttir.
Sýnisbók um
fornleifar
TE OG TÓNLIST Næstu tónleikar í Te og tónlist tónleikaröðinni á Bókasafni Seltjarnarness verða mánudaginn 5. desember klukkan
17.30. Nemendur Helgu Þórarinsdóttur leika fyrir gesti og gleðja með aðventu- og jólatónum. Helga Þórarinsdóttir er víóluleikari við
Sinfóníu hljómsveit Íslands og kennir við Tónlistarskóla Seltjarnarness. Te og tónlist er samstarfsverkefni Tónlistarskóla Seltjarnarness og
Bókasafns Seltjarnarness. Tónleikaröðin er í boði fyrsta mánudag í hverjum mánuði yfir vetrartímann.
Alla virka daga kl. 18.00
Disovery Channel er fáanleg í
ALLT FRÆÐSLA
TOPPUR LANDSBYGGÐ
Í bókinni er því ákveðin samræða við bókmenntir
tímabilsins en þetta samt ekki sú tegund af bók-
menntum sem hefði verið skrifuð á því, að því leyti að textinn
er unninn með öðrum hætti og vísar í allar áttir. Það er til
dæmis heill þráður í gegnum bókina sem er bara samtal við
bíómyndir þessa tíma ...