Freyr - 01.03.1981, Qupperneq 32

ennþá sloppið við riðu. Pað eru
endabæir sveitarinnar. Það eitt
nægir þó ekki til að skýra þessa
„heppni“. Bændur á þessum bæj-
um hafa verið mjög varkárir í
kaupum á fé og eins má segja að
varla sjáist kindur frá þeim í fjár-
húsum riðubæja á haustin.
Það hefur valdið mönnum
heilabrotum hvers vegna riðan
geisar af miklum krafti ár eftir ár á
sumum bæjum, en er í lágmarki á
öðrum. Til þessa kunna að liggja
margar ástæður, en aldraður bóndi
hér í Norðfirði, hefur góða skýr-
ingu á þessu. Hann segir að þar
sem ær bera snemma á vorin og
smálömb séu lengi í húsum eða við
hús, sé riðan aðgerðarmeiri. Þetta
megi þó forðast með því að seinka
sauðburði eða setja ekki á nema
þau lömb, sem seint fæðast. Mörg-
um fjárbóndanum sé þó þvert um
geð að velja líflömb úr þeim hópi,
sem venjulega eru þau smæstu í
hjörðinni. Því velji menn stærstu
og fallegustu gimbrarnar til
ásetnings, þær sömu og lengst hafa
dvalið í riðupollinum á vorin.
Bóndinn telur sig hafa náð tökum
á riðunni m. a. með því að láta bera
seint.
Bent skal á, að fleiri ráð eru til
staðar í baráttunni gegn veikinni.
Þar skai fyrst nefna nákvæmt
skýrsluhald, sem gefur mönnum
möguleika á að velja úr til undan-
eldis þær ættir áa og hrúta sem best
hafa staðið sig gegn riðunni.
Margir álíta þetta ekki raunhæft,
en erlendar rannsóknir styðja
þetta auk þess sem margir fjár-
bændur telja sig geta tekið undir
það.
í öðru lagi má fara þær leiðir,
sem mikið hafa verið notaðar, að
setja einungis á undan eldri ánum
því meiri líkur séu á því að hitta
þannig á þá einstaklinga, sem eru
sterkari gegn riðunni, en ef sett er
á tilviljanakennt undan eldri sem
yngri ám. Sama má segja um hrút-
ana, að því eldri sem þeir verða,
þeim mun auðveldara er að fá
haldgóðar upplýsingar um það
hvernig dæturnar standa sig.
Skoðanir bænda eru mjög skipt-
ar á aðgerðum gegn riðunni. Þó
held ég að fullyrða megi, að nú séu
allir á því, að þegar riðan kom upp
í Norðfirði og Borgarfirði í byrjun
áttunda áratugarins, hafi niður-
skurður verið eina raunhæfa leið-
in. Það hefði auðvitað þýtt fjár-
leysi í 3—5 ár, með viðeigandi
sótthreinsunum. Ekki reyndi áþað
þá hvort slíkur vilji var fyrir hendi
meðal bænda, því að litlir tilburðir
voru í fyrstu af hálfu yfirvalda
þessara mála til að hindra út-
breiðslu veikinnar. En svo lengi
lærir sem lifir og nú er aðalatriðið
að vernda þau svæði sem enn eru
ósýkt og þar má ekkert til spara.
Margir bændur hér í Norðfirði
vilja enn í dag skera niður með
tilheyrandi hliðarráðstöfunum.
Vilja menn gjarnan tengja það
hinum tímabundnu vandamálum
offramleiðslunnar með tilliti til
aðstoðar við slíkar aðgerðir. En
benda má hinum sömu á að nú er
það of seint, nema allt Austurland
yrði lagt undir. Úr því sem komið
er held ég að skásti kosturinn sé að •
læra að búa við riðuna.
Ég vil gerast svo djarfur í lokin
að setja reynslu okkar Norðfirð-
inga fram í formi leiðbeininga, sem
að vísu fara á meginatriðum saman
við það sem sauðfjárveikivarnir og
dýralæknar hafa ráðlagt. Hvers
konar nosturatriðum er sleppt, en
þau kunna að vera mikilvæg eigi að
síður.
I. Ef riðan er ekki komin í byggð-
arlagið:
1. Stöðva skal allan innflutning
sauðfjár úr öðrum byggðarlög-
um, nema af tryggum riðulaus-
um svæðum.
2. Fylgjast skal vel með þessum
rannsóknir hafa farið fram og þó
málum og ef veikin kemur upp
á einum bæ, eða tveim ber að
reyna niðurskurð þar strax.
(sbr. aðgerðirnar á Brú á Jök-
uldal).
II. Ef riðan er komin í byggðarl-
agið, en ekki á alla bæi. Þeir sem þá
eru enn fríir ættu að:
1. Kaupa helst ekki fé að, en nota
sæðingar til kynbóta ef að-
gangur er að þeim.
2. Forðast að hýsa fé frá öðrum
bæjum, láta fé ekki standa á
réttum lengur en nauðsynlegt
er og umfram allt að lóga fé
sem í lengri tíma er samvistum
við fé frá riðubæjum (er hýst
þar eða gengur í túni.)
3. Lóga tafarlaust fyrstu ánum,
sem menn gruna um riðuveiki.
III. Ef riðan hefur „bankað upp
á“:
a. )
1. Taka upp nákvæmt skýrslu-
hald.
2. Lógariðuféjafnskjóttogmenn
eru vissir um sjúkdóminn.
3. Ástunda þrifnað, um sauðburð
sérstaklega, og endurnýja
drykk jarvatn fjárins dag hvern.
Þessi leið ber nokkurn keim af
tilraunastarfsemi (liður 1) og
getur verið vandrötuð en trú-
lega árangursrík ef vel til tekst.
b. )
Auðveldari leið:
1. Lóga strax riðuveiku fé.
2. Ástunda þrifnað um sauðburð
og vanda meðferð drykkjar-
vatns.
3. Setja líflömb á undan eldri ám.
4. Velja ekki til ásetnings lömb,
sem lengi hafa verið á húsi að
vorlagi eða í þröngum girðing-
um.
Riðuveiki í sauðfé hefur verið
vandamái margra þjóða. Miklar
rannsóknir hafa farið fram og þó
margt hafi áunnist sér ekki enn út
úr þeim myrkviði, sem sjúkdómur
þessi hefur reynst vera.
192 — FREYR