Fréttablaðið - 13.10.2012, Side 18

18 13. október 2012 LAUGARDAGUR
Klám er bannað á Íslandi sam-kvæmt lögum. Þrátt fyrir það
blasir klámfengið efni víða við í
blöðum og tímaritum, auglýsingum
og kvikmyndum, tónlistarmynd-
böndum og á vefsíðum sem beinlín-
is dreifa klámi. Hvernig stendur á
því að klám er jafn útbreitt og raun
ber vitni? Hafa yfirvöld gefist upp í
baráttunni gegn því og er það orðið
viðtekið? Á að láta klámvæðinguna,
sem verður sífellt áleitnari í dag-
legu lífi okkar, afskiptalausa eða á
að skera upp herör gegn henni ekki
síst til að verja börn fyrir óæski-
legum ranghugmyndum um sam-
skipti kynjanna og kynlíf? Þurfum
við að verja okkur, eldri sem yngri,
fyrir efni sem særir siðferðiskennd
okkar og veldur hugarangri? Gott
samstarf hefur náðst milli þjóða í
baráttu við klám þar sem börn eru
viðfangsefnið. Hvað eftir annað
hefur tekist að uppræta klám-
hringi sem bæði framleiða klám-
efni með börnum og dreifa því.
Slík starfsemi á auðvitað ekki að
líðast en þarf ekki líka samkomu-
lag um að sporna við klámvæðingu
í almannarýminu og setja skýr og
ákveðin mörk?
Stórt er spurt en minna er um
svör. Klámiðnaðurinn í heim-
inum veltir gríðar legum fjár-
munum og eftir spurnin er greini-
lega fyrir hendi. Fyrir nokkrum
árum hugðust klámframleiðend-
ur halda kaupstefnu á Íslandi. Þar
átti að kynna framleiðsluna, kaupa
og selja, auk þess sem léttklædd-
ar stúlkur áttu að vera með í för.
Mikil mótmælaalda reis í land-
inu því mjög margir Íslendingar
vildu ekki slíka landkynningu og
fannst heimsóknin óviðeigandi.
Þær raddir heyrðust einnig sem
vildu leyfa kaup stefnuna og varð
hörð umræða í netheimum þar
sem þeim sem mótmæltu henni
var jafnvel hótað ofbeldi og ein-
hverju þaðan af verra. Þetta voru
athyglisverð viðbrögð sem sýndu
að umræðan er eldfim. Því miður
skorti á eftirfylgni við að fræða og
ræða hvar við viljum draga mörkin.
Hugsan lega gerir stór hluti lands-
manna sér ekki grein fyrir því hve
aðgengi að klámi er auðvelt bæði
fyrir börn og fullorðna, hvað þá
að fólk almennt átti sig á því hve
gróft og ofbeldisfullt það getur
verið. Norræn könnun sem gerð
var fyrir nokkrum árum sýndi að
klámnotkun drengja hér á landi er
mjög mikil meðan stúlkur virðast
hafa lítinn áhuga á því. Hvaða áhrif
hefur þetta á hugarfar drengja og
hvaða misræmi skapast í hugmynd-
um kynjanna hvoru um annað?
Hvað telst vera klám í dag? Fer
þröskuldur þess sem við teljum
klám sífellt lækkandi vegna þess
að við verðum æ ónæmari fyrir
því? Listmálarinn Erró gerði eitt
sinn myndaröð þar sem hann not-
aði gamlar ljósmyndir af nöktum
eða hálfnöktum stúlkum sem tekn-
ar voru í Marokkó í kringum alda-
mótin 1900. Þær myndir töldust
klám á sínum tíma og voru seldar
með leynd. Við kippum okkur varla
upp við slíkar myndir í dag enda er
gengið sífellt lengra við að nota og
misnota mannslíkamann í þeim til-
gangi að selja og veita kynferðis-
lega örvun.
Stór hluti þess klámefnis sem er
á boðstólum einkennist af því að
konur eru eins og hvert annað verk-
færi fyrir karla, þeir eru virkir og
hafa valdið, þær láta gera við sig
nánast hvað sem er, hvenær sem
er. Klám er því eitt af því sem ýtir
undir vald karla yfir konum um leið
og það sýnir karla oft eins og dýr
og niðurlægir þar með bæði kynin.
Þrjú ráðuneyti í samvinnu við
Háskóla Íslands boða nú til ráð-
stefnu 16. október um klám, áhrif
þess og útbreiðslu sem og mismun-
andi birtingarmyndir kynjanna
í þeim tilgangi að opna og efla
umræðuna og skoða málið frá
ýmsum hliðum. Við viljum átta
okkur betur á því hvernig eigi að
bregðast við. Viljum við sporna
við þeirri þróun að fólk og líkam-
ar séu eins og hver önnur söluvara
sem svívirða má hvernig sem er
eða viljum við treysta mannhelgi
og mannöryggi? Ætlum við að gef-
ast upp fyrir þeim gróðaöflum
og hluta netheimsins sem nærist
á ofbeldi eða efla kynjajafnrétti
og gagnkvæma virðingu milli
kynjanna eða annarra hópa sem í
hlut eiga?
Ég hvet til hreinskiptinnar
umræðu um aðgengi að klámi í
íslensku samfélagi, áhrif þess á
viðhorf drengja og stúlkna og kyn-
hegðun almennt, hugsanleg bein
áhrif á ofbeldi, mansal og ann-
ars konar misbeitingu. Hvernig
getum við brugðist við og a.m.k.
varið börnin okkar fyrir klám-
væðingunni?
Hvað er klám og hvar
drögum við mörkin?
Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2013 segir á bls. 358 undir lið 206
sem fjallar um sjúkratryggingar:
„Greiðsluþátttöku verður hætt í
metýlfenidatlyfjum fyrir fullorðna
enda eru lyfin einungis ætluð börn-
um og unglingum samkvæmt klín-
ískum leiðbeiningum.“¹
Þessi fullyrðing kallar á athuga-
semd því hún er röng.
Árið 2006 stofnaði þáverandi
landlæknir til vinnuhóps til að
semja klínískar leiðbeiningar um
greiningu og meðferð ADHD. Leið-
beiningarnar, Vinnulag við grein-
ingu og meðferð athyglisbrests
með ofvirkni (ADHD), voru birtar
í desember 2007 á heimasíðu emb-
ættisins sem opinberar, faglegar
leiðbeiningar embættisins til heil-
brigðisstarfsmanna en jafnframt
til upplýsinga fyrir stjórnsýsluna
og almenning.
Þáverandi aðstoðarlandlæknir,
sem svo síðar um tíma gegndi
embætti landlæknis, leiddi starfs-
hópinn. Víða var leitað fanga:
Erlendar klínískar leiðbeiningar
beggja vegna Atlantshafsála voru
skoðaðar og hafðar til hliðsjónar og
leitað til innlendra sérfræðinga um
afmörkuð efni.
Í kjölfar umræðu í samfélaginu
um misnotkun örvandi lyfja 2011
var vinnuhópurinn kallaður saman
til að fara yfir leiðbeiningarnar.
Yfirfarnar og endurbættar leið-
beiningar landlæknis voru birtar á
vef embættisins 7. mars 2012.
Á bls. 21-30 er fjallað um með-
ferð fullorðinna. Í kaflanum „Verk-
lag við greiningu fullorðinna“ er
m.a fjallað um hvernig rétt sé að
standa að greiningu, hvaða tæki
skal nota og hvaða upplýsinga
skal afla og með hvaða hætti. Þar
er kafli um mismunagreiningar
og fylgisjúkdóma, taugasálfræði-
legar og líffræðilegar rannsókn-
ir, samband vímuefnavandamála
og ADHD og þeirrar varúðar sem
þarf þess vegna að gæta við grein-
ingu og meðferð. Fjallað er um
fræðslu til sjúklinga og aðstand-
enda, einstaklingsmeðferð og hóp-
meðferð, svo dæmi séu nefnd.
Minnstu máli er varið til að fjalla
um lyfja meðferð en þó segir þar:
„Ef fræðsla og ráðgjöf bera ekki
árangur er rétt að hugleiða lyfja-
meðferð við ADHD svo framarlega
sem ekki er frábending fyrir notk-
un þeirra svo sem fíknisjúkdómur
geðrofssjúkdómur. Í flestum tilfell-
um er methylphenidat fyrsta val en
ef það virkar ekki, þolist ekki eða
er ekki talið viðeigandi má reyna
meðferð með atomoxetini (NICE
2008).“ (bls. 27)². Síðan eru gefnar
ýmsar leiðbeiningar sem lúta að
lyfjameðferðinni, fjallað um gildi
hennar og rannsóknir sem styðja
hana og hvernig skuli standa að
eftirliti með meðferð.
Að öllu ofansögðu er ljóst að til-
vitnunin í frumvarpinu er röng,
þ.e.a.s. ef þar er átt við klínískar
leiðbeiningar landlæknis. Öllum
verða einhvern tíma á mistök og
sérhver sem viðurkennir mistök sín
vex við það. Þessi ranga tilvitnun
hefur því miður ekki verið dregin
til baka eða leiðrétt og svo virðist
sem tillagan eigi að standa óbreytt.
Það vekur athygli að núverandi
landlæknir virðist áhyggju lítill um
að hallað sé réttu máli þegar vitnað
er til skýrslu sem hann er ábyrgur
fyrir.
Það er full ástæða til að fara
vel með opinbert fé og viðeigandi
stofnanir sinni því eftirliti sem
þeim ber og nauðsyn að sjá til þess
að þessi lyf, sem önnur, rati ein-
göngu til þeirra sem þau eru ætluð.
En það ber að fara rétt með stað-
reyndir.
Metýlfenidat er öruggt og öflugt
lyf. Vandamál sem tengjast mis-
notkun þess verður að takast á við
með öflugum hætti. Tilkynning
velferðarráðuneytisins í dag (10.
okt.) felur ekki í sér nýjungar. Allt
hefur það komið fram áður án þess
að bera árangur. Af hverju skyldi
það duga nú?
Árni Pálsson prófessor mun
einhvern tíma hafa sagt að það
væru rónarnir sem kæmu óorði á
brennivínið. Það er engum til góðs
að kasta barninu út með baðvatn-
inu og með því bera fyrir borð hag
þeirra sem þjást. Öflugt eftirlit
eykur á gæði greiningar og með-
ferðar og fer vel með opinbert fé.
Þetta eftirlit hefur verið máttlítið
þrátt fyrir augljósan vanda. Veldur
hver á heldur.
Þá virðist það gleymast í þessum
„nýju“ aðgerðum að hluti þjóðar-
innar býr fyrir aftan Esjuna.
Hugsum málið upp á nýtt og
hlúum að þeim sem eiga erfitt.
¹. http://www.althingi.is/altext/141-
/s/pdf/0001.pdf
². http://www.landlaeknir.is/servlet/
file/store93/item14259/version5/
ADHD-7.%20mars%202012.pdf
Skrifað í Svíþjóð á alþjóða geð-
heilbrigðisdeginum 10. okt. 2012.
Hver er róninn?
Samfélagsmál
Guðbjartur
Hannesson
velferðarráðherra
Heilbrigðismál
Páll
Tryggvason
sérfræðingur í
almennum barna-
lækningum og
barna- og unglinga-
geðlækningum
Ég hvet til hreinskiptinnar umræðu um
aðgengi að klámi í íslensku samfélagi,
áhrif þess á viðhorf drengja og stúlkna og
kynhegðun almennt, hugsanleg bein áhrif á ofbeldi,
mansal og annars konar misbeitingu.
Konur
til áhrifa
Nánari upplýsingar á www.xd.is
Allir velkomnir!
Landssamband sjálfstæðiskvenna
Sjálfstæðisflokkurinn
Landssamband sjálfstæðiskvenna efnir til
opins fundar í Norðvesturkjördæmi
Framsögur:
Eyrún Sigþórsdóttir
sveitarstjóri á Tálknafirði
Birna Lárusdóttir
varaþingkona
Jarþrúður Ásmundsdóttir
formaður Landssambands sjálfstæðiskvenna
Pallborðsumræður
Fundarstjóri er Erla Friðriksdóttir
formaður kjördæmisráðs Norðvesturkjördæmis
Fundarstaður: Menntaskóli Borgarfjarðar,
Borgarbraut 54
Fundurinn er liður í fundaröð Landssambands
sjálfstæðiskvenna í aðdraganda kosningaveturs.
Allar konur sem áhuga hafa á að bjóða sig fram eru
sérstaklega hvattar til að mæta.
Laugardagur 13. október kl. 11:30
AF NETINU
Leyndarmál
Spillingin hefur mörg andlit. Í kolsvartri skýrslu um starfshætti OR kemur
fram að stjórnendur fyrirtækisins hafi greitt eigendum arð með lántöku-
fé. Stjórnmálamenn sem tóku þátt í þessu hvetja til nýrra vinnubragða
og halda svo einfaldlega sínu striki. Kjósendur standa berskjaldaðir.
Annað nýlegt dæmi eru leyndarmál ríkisendurskoðunar. Ný stjórnar-
skrá bregst við hvorutveggja, annarsvegar með persónukjöri þar sem
kjósendur geta hafnað spilltum eða ónýtum frambjóðendum, hinsvegar
með sérstöku upplýsingaákvæði sem kveður á um dagsljós opinberra
gagna. Sagan sýnir að ekki veitir af.
http://www.dv.is/blogg/lydur-arnason/
Lýður Árnason