Fréttablaðið - 13.10.2012, Qupperneq 30

13. október 2012 LAUGARDAGUR30
Stærsti hluti sjúklinga á
endurhæfingardeildum
Klepps situr þar fastur
vegna skorts á framhaldsúr-
ræðum. Forsvarsmenn spít-
alans segja sveitarfélögin
standa sig illa í málaflokkn-
um. Ástandið sé dapurt.
Ungir karlar standa hvað
verst.
Mikill meirihluti sjúklinga á endur-
hæfingar deildum Klepps er fastur
á spítalanum vegna skorts á fram-
haldsúrræðum. Þetta eru einstak-
lingar sem hafa formlega lokið
sinni meðferð og ættu að vera búnir
undir að takast á við lífið utan
veggja spítalans, en komast hvorki
lönd né strönd.
Sjúklingum hrakar
Úrræðaleysið veldur því oftar en
ekki að fólkinu hrakar, það fyllist
vonleysi og treystir sér ekki til að
verða hluti af samfélaginu. Sumir
útskrifast í algjörlega óviðunandi
úrræði, sem gerir það að verkum
að endurkomur á spítalann eru tíð-
ari en eðlilegt þykir. Um tuttugu
einstaklingar eru á Kleppi sem
hafa lokið sinni meðferð og ættu
því ekki að vera vistaðir þar sem
sjúklingar.
Halldór Kolbeinsson, yfir-
læknir á Kleppi, segir mál-
efnum geð fatlaðra illa sinnt af
sveitar félögunum. Aðstæður hafi
versnað síðan málaflokkurinn
færðist frá ríkinu fyrir tveimur
árum, en mikill munur sé á milli
sveitarfélaga á því hvernig tekið
er á málum.
Þurfa að skipta um lögheimili
„Núna gengur þetta afskap-
lega illa,“ segir hann. „Það þarf
mun meiri skilning hjá sveitar-
félögunum á að þessum hópi verð-
ur að sinna.“ Halldór nefnir Kópa-
vog, Hafnarfjörð og Árborg sem
sérstaklega slæm dæmi, en mikið
er um að sjúklingar endi á að flytja
lögheimili sín annað hvort til
Reykjavíkur eða Reykjanes bæjar
til að komast á biðlista eftir úrræð-
um. Það þýði að fólkið þurfi oft að
flytjast burt frá sinni heimabyggð,
vinum og fjölskyldu til að fá aðstoð.
Ástandið sé hvað verst í Árborg.
„Það er bara mjög vont að eiga
lögheimili á Selfossi og vera and-
lega veikur,“ segir hann. Biðlist-
arnir í Reykjavík hafa lengst mikið
á síðustu árum og algengt að geð-
fatlaðir þurfi að bíða í nokkur ár.
Sylvía Ingibergs dóttir, deildar-
stjóri sérhæfðu endurhæfingar-
deildarinnar, segir ástandið orðið
mjög alvarlegt. Afar illa sé staðið
að málum hjá hópnum sem sé hvað
veikastur.
„Við vorum með sjúkling sem
beið eftir úrræði í heilt ár án þess
að nokkuð væri í sjónmáli. Hann
endaði á að fara í algjörlega óvið-
unandi aðstæður og það var ekk-
ert sem við gátum gert,“ segir hún.
„Með því eru meiri líkur á að fólk
veikist aftur því þetta eru oft ein-
staklingar með tvöfaldan vanda;
fíknivanda og geðsjúkdóm. Og
þetta eykur líkurnar á falli eftir
langa endurhæfingu.“
Eiga hvergi heima
Framhaldsúrræði vantar á öllum
stigum, að sögn Halldórs og Sylvíu.
„Okkur vantar bæði almennt hús-
næði og búsetukjarna fyrir fólk
sem þarf meiri þjónustu,“ segir
hún. „Svo eru margir sem eiga
ekkert heimili og geta því ekkert
farið.“
Halldór bendir á að víðast hvar á
Norðurlöndunum virki kerfið þann-
ig að þegar einstaklingur ljúki með-
ferð taki sveitarfélagið við og eftir
ákveðinn tíma fari gjaldtaka af
stað, þar sem sveitarfélagið greiði
fyrir dvöl einstaklingsins á stofn-
unum.
Leigusalar skella á
Sjúklingar hafa sumir hverjir feng-
ið heldur óblíðar viðtökur í hús-
næðisleit sinni. Halldór nefnir að
stundum sé jafnvel skellt á þegar
viðkomandi segist búa á endur-
hæfingardeildinni á Kleppi, for-
dómarnir gagnvart geðsjúkum séu
svo miklir. Hann bendir einnig á
að sjúklingar missi örorkubætur
sínar eftir ákveðinn legutíma og
oftar en ekki fari nær allir dagpen-
ingarnir í sígarettur, en reykingar
meðal sjúklinga á Kleppi eru mjög
algengar, svo ekkert sé eftir til að
borga fyrir herbergi eða íbúð. Þá
sé einfaldlega of mikil eftirspurn á
almenna leigumarkaðnum. Stjórn-
völd verði að bregðast við og for-
gangsraða betur, þar sem um sé að
ræða hóp sem hefur ekki háværa
rödd og ekki mikið af sterkum ein-
staklingum sem tala sínu máli.
„Þetta er mjög dapurt því allar
dyr eru lokaðar,“ segir Sylvía. „Og
við erum gegnumgangandi með um
áttatíu prósent sjúklinga í þessari
stöðu. Þetta hefur einnig áhrif á
vinnuna hér, því ég hef séð fólk ná
sér vel á strik en svo gerist ekkert
mánuðum saman svo meðferðin
snýst upp í andhverfu sína og fólk
missir vonina. Það á enginn að eiga
heima á Kleppi.“
Gífurlega þungur rekstur
Halldór og Sylvía benda bæði á að
fyrir utan þau lífsgæði sem sjúk-
lingarnir missi af með því að vera
strandaglópar á Kleppi, sé umfram-
dvöl afar kostnaðarsöm fyrir Land-
spítalann. Oft sé um að ræða fólk
sem hafi verið í endurhæfingu í
meira en ár, en rekstur sérhæfðu
endurhæfingarinnar kostar um 170
milljónir króna á ári.
„Þetta er margfalt það sem
kostar að hafa viðkomandi úti í
sam félaginu, sérstaklega ef hann
gæti farið að vinna,“ segir Halldór.
„Þetta er gífurlega þungur, dýr og
óarðbær rekstur hérna á spítalan-
um.“
Biðlisti á Klepp er sem stendur
ekki mjög langur, en endurnýjun
og nýliðun gengur þó afar hægt.
Sem stendur eru á bilinu tveir til
fimm á biðlista eftir endurhæf-
ingu.
Ungir karlar standa verst
Geðklofi og alvarleg geð-
hvörf eru algengustu
sjúkdómarnir á Kleppi.
Þetta eru alvarlegustu
geðrofssjúkdómarn-
ir sem valda miklli
færnisskerðingu
og byrja snemma,
einkum hjá ungum
karlmönnum, sem
hafa oftast hvorki
skóla- né atvinnu-
sögu þegar þeir
veikjast.
„Þetta er hópur-
inn sem verst er
settur. Það gengur
aðeins betur með
konurnar því þær
veikjast seinna og
eru sumar búnar að
klára nám, eru jafn-
vel í vinnu og hafa
því meiri færni. Því
eru það ungir karlar sem
lenda verst í hremmingum sjúk-
dómanna,“ segir Halldór. „Nið-
urstaðan er einfaldlega sú að
sveitar félögin standa mjög illa að
málefnum geðfatlaðra og félagsleg
úrræði eru af afskaplega skornum
skammti.“
Enginn á að
eiga heima
á Kleppi
FRÉTTASKÝRING: Aðbúnaður geðsjúkra 1 2 3 4 5 6
Á MÁNUDAGINN:
Ósakhæfir afbrotamenn
Helgi Tómasson lét brenna
allar spennitreyjur – 1934
Frá árinu 1932 voru tveir spít-
alar á Kleppi og þeim haldið
algjörlega aðskildum. Gjörólíkar
lækningaaðferðir voru notaðar
á spítölunum tveimur, en Helgi
Tómasson geðlæknir tók að
lokum við rekstri þeirra beggja. Á
Gamla-Kleppi voru meðal annars
stundaðar vatnslækningar lengi
vel, þar sem sjúklingar voru bað-
aðir til skiptis í heitu og köldu
vatni. Helgi Tómasson tók
að lokum alfarið fyrir slíkar
aðferðir og einbeitti sér
að lyfjagjöf, en hann er
sagður upphafsmaður
nútímageðlækninga á
Íslandi.
„Helgi Tómasson lét
brenna allar spenni-
treyjur, ólar og belti
sem notuð höfðu
verið á sjúklingana.
Þetta heyrði til
algjörra undantekn-
inga í geðlækningum
samtímans enda voru
sjúklingar víðast hvar
bundnir niður í öllum
nágrannalöndunum.
Þetta vakti mikla athygli
á þeirri meðferð sem
rekin var á Kleppi.“
Úr bók Óttars Guðmunds-
sonar, Kleppur í 100 ár
Meðferð í dag
Sjúklingar koma á Klepp annað-
hvort frá Hringbraut eða frá kjörn-
um og sambýlum til meðferðar og
lyfjagjafar. Stíf endurhæfingaráætl-
un er fyllt út dag hvern og farið er
yfir atburði dagsins með sjúkling-
unum á kvöldin. Fastir liðir eins
og gönguferðir, líkamsrækt, jóga
og iðjuþjálfun er sett í stundatöflu
sjúklinga, en þeir fá einnig töluvert
að segja um meðferð sína sjálfir.
Mikil áhersla er lögð á félagslega
endurhæfingu til að hjálpa fólki að
ná tökum á sínum sjúkdómi til að
komast aftur út í samfélagið.
Kleppur í 100 ár
DEILD 12 Mikill meirihluti sjúklinga á endurhæfingardeildinni hefur staðið í árangurslausri leit að framhaldsúrræðum eftir að
meðferð þeirra lauk. Biðlistar eftir búsetuúrræðum fyrir geðfatlaða í Reykjavík eru orðnir margra ára langir. FRÉTTABLAÐIÐ/VILHELM
SEGJA ÁSTANDIÐ ALVARLEGT Sylvía Ingibergsdóttir og Halldór Kolbeinsson segja
andlega veika einstaklinga verða útundan í kerfinu hjá mörgum sveitarfélögum.
Sunna
Valgerðardóttir
sunna@frettabladid.is
10
11
20 til 40
inniliggjandi á
sérhæfðu endur-
hæfingardeildinni
á Kleppi.
einstaklings-
herbergi eru á
sérhæfðu endur-
hæfingardeildinni.
Allir sjúklingar eru í
slíkum herbergjum.
Flestir sjúklingar sérhæfðu endur-
hæfingardeildinni á Kleppi eru á
aldursbilinu
Smálán eru nýtt og aðkallandi vandamál meðal sjúklinga á Kleppi. Halldór
og Sylvía sammælast um að það færist í vöxt að fólk komi inn með miklar
skuldir og hafi fest í vítahring smálánanna. „Þeir kunna á tölvu, slá inn
kennitölu og svo byrjar vítahringurinn,“ segir Halldór. „Þeir skulda
margir háar fjárhæðir þegar þeir koma hingað inn.“
Sjúklingar missa örorkubæturnar sínar eftir
að hafa legið inni á geðdeild í sex mánuði á
ári. Þá fara þeir á dagpeninga sem eru um 40
þúsund krónur á mánuði. Margir hverjir reykja
pakka af sígarettum á dag, sem skilur þá eftir
um tíu þúsund krónur til að lifa, svo engir
möguleikar eru á að safna sér peningum fyrir
útborgun í íbúð eða borga leigu.
Smálán sliga sjúklinga við innkomu
Það er bara mjög
vont að eiga lögheim-
ili á Selfossi og vera andlega
veikur.
HALLDÓR KOLBEINSSON
YFIRLÆKNIR Á KLEPPI