Sveitarstjórnarmál - 01.03.1998, Síða 35

ÖRYGGISMÁL
Snjóflóðavarnir á Flateyri
Gunnar Guðni Tómasson og Flosi Sigurðsson, verkfræðingar
á Verkfrœðistoju Sigurðar Thoroddsen hf (VST)
Inngangur
Nú er að ljúka framkvæmdum
við snjóflóðavamir á Flateyri, sem
hófust haustið 1996. Eftir tvö
mannskæð slys af völdum snjó-
flóða á árinu 1995 varð viðhorfs-
breyting hvað varðar snjóflóða-
hættu í landinu. Loks fengust
menn til að horfast í augu við þá
staðreynd að áhætta af völdum
snjóflóða er víða á Islandi langt yfír þeim mörkum sem
ásættanleg geta talist í nútímaþjóðfélagi. Af hálfu stjóm-
valda var mörkuð stefna um skipulega uppbyggingu
snjóflóðavama og tekjustofnar til þeirra framkvæmda
tryggðir. Uppbygging snjóflóðavama á Flateyri er fyrsti
áfangi þessa viðamikla verkefnis. Hér á eftir verður und-
irbúningi framkvæmdanna lýst út frá sjónarhomi hönn-
uða, reifuð sú reynsla sem áunnist hefur og hvað megi
helst af þessu læra með tilliti til þeirra verkefna sem á
eftir munu fylgja.
Forsaga
Saga skráðra snjóflóða á Flateyri nær allt aftur til árs-
ins 1910'*, eða fljótlega eftir að þéttbýlismyndun hefst á
eyrinni. Þessar heimildir em þó því marki brenndar líkt
og annars staðar á landinu að allt fram á síðustu ár vom
snjóflóð ekki skráð nema þau yllu einhverju tjóni. Og
snjóflóð sem ekki veldur tjóni er fljótt að falla í
gleymsku, enda líta þau sakleysislega út þrátt fyrir þá
ógnarkrafta sem í þeim leynast. Einnig hefur síðari hluti
þessarar aldar fram á þennan áratug verið tiltölulega
mildur þannig að færri snjóflóð hafa fallið. Þetta, ásamt
þeirri staðreynd að á síðustu áratugum hefur byggð víða
þanist út í átt til fjalls, olli því að snjóflóðahætta var víða
1) Sk\\ upplýs. frá Svanbjörgu Haraldsdóttur á Veðurstofu íslands, en ný
endurskoðuð Snjóflóðasaga Flateyrar mun vœntanlega koma út í vor. Við
mat okkar á snjóflóðahœttu á Flateyri og tíðni flóða vegna hönnunar varnar-
garðanna náði saga snjóflóða einungis aftur til ársins 1936, en skv. þessum
nýju upplýsingum nœr hún til 1910. Þessar nýju upplýsingar hafa styrkt fyrri
niðurstöður varðandi tíðni flóða á Flateyri og að varnir miðaðar við hönnun-
arflóð okkar standist þœr áhœttukröfur sem krafist er af hálfu stjórnvalda.
verulega vanmetin. Menn horfðu
eingöngu til þekktra snjóflóða á
hverjum stað og gerðu sér ekki
grein fyrir þeirri áhættu sem felst í
því að byggja hús of nálægt eða
jafnvel í miðjum farvegum snjó-
flóða. Til þess að ná ásættanlegu
öryggi, t.d. sambærilegu því ör-
yggi sem við krefjumst í umferð-
inni, er nauðsynlegt að varast
aftakaflóð, þ.e. flóð sem hugsanlega falla að meðaltali
einu sinni á hverjum þúsund árum eða sjaldnar. I stuttri
ófullkominni snjóflóðasögu hvers staðar er mjög ólíklegt
að slík flóð fyrirfinnist.
Á Flateyri háttar þannig til að byggðinni er ógnað af
snjóflóðum úr tveimur áttum, þ.e. úr Innra-Bæjargili að
norðvestan og Skollahvilft að norðaustan, en bæði þessi
gil eru í hópi hættulegustu snjóflóðafarvega landsins. Úr
hvoru gili, sérstaklega þó úr Innra-Bæjargili, eru þekkt
frá eldri tíð nokkur snjóflóð sem ná alla leið inn í núver-
andi byggð. Á árinu 1992 var ráðist í byggingu lítilla
vamargarða vegna flóða úr Innra-Bæjargili. Þeir voru
hannaðir miðað við þekkt flóð á þeim tíma, auk þess sem
gert var ráð fyrir byggingu stoðvirkja á upptakasvæði
snjóflóða í gilinu í tengslum við þá. Snjóflóðakeilur ofan
byggðarinnar, sem hlaðnar voru á síðasta áratug, voru
hins vegar ekki hugsaðar sem vöm fyrir byggðina, held-
ur fyrst og fremst til að minnka snjómokstur á veginum
inn í þorpið. Vamir vom því alls ófullnægjandi miðað
við þær kröfur sem nú em gerðar.
Á árinu 1995 féllu tvö stór snjóflóð á Flateyri. Það
fyrra féll úr Innra-Bæjargili þann 18. janúar í sömu snjó-
flóðahrinu og snjóflóðið afdrifaríka á Súðavík. Flóðið
olli minni háttar tjóni á tveimur húsum, en talið er að
litlu vamargarðamir sem til staðar vom hafi átt einhvem
þátt í því að það olli ekki meira tjóni. Síðara flóðið, sem
féll þann 26. október úr Skollahvilft, er mun stærra en
nokkurt annað þekkt snjóflóð á Flateyri og jafnframt
með allra stærstu þekktum snjóflóðum á Islandi. I flóð-
inu fómst 20 manns, 29 hús skemmdust eða eyðilögðust
og áhrif slyssins á samfélagið á Flateyri urðu gífurleg.
29