Morgunblaðið - 29.11.2012, Blaðsíða 32

32 DÆGRADVÖL
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 29. NÓVEMBER 2012
Stjörnuspá
21. mars - 19. apríl 
Hrútur Þér vegnar vel ef þú vinnur und-
irbúningsvinnuna þína. Sestu niður, farðu í
gegnum eignir og skuldir og settu þér svo
áætlun til að fara eftir. Þú ert lukkunnar
pamfíll, átt allt, getur allt sem þú vilt.
20. apríl - 20. maí 
Naut Þér var lofað eitthverju, en hverju ná-
kvæmlega er óljóst. Þú sættist við einhvern
sem þú hefur verið ósátt/ur við lengi. Ham-
ingjan er í þér, bíður ekki handan við hornið.
21. maí - 20. júní 
Tvíburar Farðu varlega í hverju því sem þú
tekur þér fyrir hendur í dag. Vertu vandlátur
í vinavali. Þú ert með hjartað á réttum stað
þegar kemur að góðgerðarmálum.
21. júní - 22. júlí 
Krabbi Það er allt að gerast hjá þér. Við eig-
um öll við vanda að stríða en þú ættir að
setjast niður og líta á það góða í lífinu. Þú
færð að kenna á því að hafa sofið svona lítið
undanfarið.
23. júlí - 22. ágúst 
Ljón Þú átt á hættu að lenda í einhvers kon-
ar deilum við samstarfsmenn þína sem telja
að þú hafir borið meira úr býtum en þeir.
Hikaðu ekki því þú hefur allt sem til þarf í
visst verkefni.
23. ágúst - 22. sept. 
Meyja Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi.
Sýndu fyrirhyggju í fjármálum því óvæntir
atburðir geta gerst. Þú laðast sterklega að
einhverjum, farðu varlega og hægt í sakirnar.
23. sept. - 22. okt. 
Vog Þú þarft ekkert að óttast að leggja starf
þitt undir dóm annarra. Eitthvað fer út um
þúfur hjá þér.
23. okt. - 21. nóv.
Sporðdreki Eini möguleikinn til að halda
geðheilsunni þessa dagana á heimilinu er að
hlæja. Eitthvað fréttist sem þú ert ekki hress
með.
22. nóv. - 21. des.

Bogmaður Þú leggur hjarta og sál í ótil-
greint verkefni. Hugmynd sem þú færð ber
ávöxt.
22. des. - 19. janúar 
Steingeit Það er engin ástæða til þess að
fara á taugum þótt einhverjar breytingar
verði á dagskránni. Þú mátt alls ekki deila
hugmyndum þínum með neinum sem gæti
eyðilegt þær.
20. jan. - 18. febr. 
Vatnsberi Vilji þinn til að sjá alla möguleika
í ákveðinni stöðu er einn þinn mesti kostur.
Oft var þörf en nú er nauðsyn að slappa af.
19. feb. - 20. mars

Fiskar Gættu þess að lenda ekki í skugg-
anum af mönnum og málefnum. Vertu ró-
leg/ur, því vilji er allt sem þarf. Þú ættir að
reyna að komast í nudd.
Pálmi R. Pálmason sendir Vísna-horninu góða kveðju:
„Þakka vísur og ljóð í pistlum
ykkar feðga í lengd og í bráð.
Sl. fimmtudag minnir mig að stað-
hæft hafi verið í ljóðapistli þínum að
kvæðið um dáðadrenginn séu elstu
limrur á íslensku og þar nefndur
höfundur Ragnar minnir mig Jó-
hannesson sem margt fleira gott
orti.
Að því er tekur til elstu limru á ís-
lensku hef ég fyrir satt að eftirfar-
andi vísa sé öldum eldri og ort áður
en heiti formsins fékk íslenskt nafn
(og þannig kannski ekki elsta limr-
an).
Undarlegur var andskotinn
er hann fór í svínstötrin;
ofan fyrir bakkann
öllu saman stakk hann,
helvítis hundurinn.
Indriði heitinn Gíslason íslensku-
kennari, mágur minn, minnir mig að
hafi sagt vísuna að austan og hálf-
minnir reyndar af Úthéraði og gott
ef ekki eftir einhvern Grím þar.
Þó er óvarlegt að setja slíkt óstað-
fest í Moggann.“
Allt er þetta rétt sem Pálmi skrif-
ar, eins og fram kemur hjá Þorsteini
Valdimarssyni í forspjalli að Limr-
um, þá verður limrunnar „vart hér á
landi á öndverðri átjándu öld hjá
glettnum prestfugli, Grími Bessa-
syni“. Umsjónarmaður rekur þessa
sögu stuttlega í upphafskafla Limru-
bókarinnar, en um tildrög vísunnar
má meðal annars lesa í Austfirð-
ingaþáttum Gísla Helgasonar. Þar
kemur fram að biskup vandaði um
við Grím og sagði sögur fara af
óvönduðum og ófögrum kveðskap
hans. „Þér er sæmra, séra Grímur,
að yrkja um fagra ritningarstaði eða
sálma nokkra, svo mikið skáld sem
þú ert.“ Grími féll það vel, hugsaði
sig lítið eitt um og kvað ofangreinda
vísu. „Gastu ekki fundið neitt feg-
urra en þetta?“ spurði biskup. „Ójú,“
ansaði Grímur og kastaði fram:
Þegar sá ríki sumskaðist
í reyknum þarna niðri,
drafaði tunga dauðaþyrst
í djöflastofunni miðri.“
Biskup bað hann að hætta þessu
og lét málið niður falla. Einhverju
sinni innti biskup Grím eftir því
hvort hann hefði ekki ort nýlega.
„Jú,“ sagði Grímur, „mér beit illa
nýlega. Þá kvað eg þetta:
Báglega bítur þrjót
bölvaður ljárinn;
hann amar ekki hót,
helvítis árinn.“
Pétur Blöndal
pebl@mbl.is
Vísnahorn
Af Grími Bessasyni og
undarlegum andskota
Í klípu
„POTTÞÉTT EKKI EKTA.“
eftir Mike Baldwin eftir Jim Unger
„ÞITT ER UNDIR VASKINUM.“
Hermann
Ferdinand
Hrólfur hræðilegi
Grettir
... að hugsa hvort
um annað.
HENNAR HENNAR
LEYNILEG
KATTAKVEÐJA.
ENGAR ÁHYGGJUR, ÉG FANN AÐRA LAUSN!
HELGA! ÉG
ER KOMINN
AFTUR FRÁ
ÍTALÍU ... EN
MATREIÐSLU-
BÓKIN SEM
ÞIG LANG-
AÐI Í VAR
UPPSELD!
ANSANS! MIG
LANGAÐI SVO AÐ
LÆRA AÐ ELDA
ÍTALSKAN MAT.
Eru íslensk orðtök og málshættirsvo forn að Íslendingar skilja þá
ekki lengur? Fjölmiðlamaður einn
velti þessari spurningu fyrir sér í vik-
unni. Vissulega kemur það iðulega
fyrir að orðtök brenglast í daglegu
tali. Sauðaleggur verður sauðalækur
og menn hellast úr lestinni í staðinn
fyrir að heltast.
x x x
Þá er alls ekki hægt að gefa sér aðskilningur sé fyrir hendi þótt rétt
sé farið með. Allir vita hvað átt er við
þegar einhver segist hafa verið kom-
inn á fremsta hlunn með að gera eitt-
hvað þótt hann hafi ekki hugmynd
um að hlunnur sé hlutur, sem notaður
var til að skorða af skip þegar skip
var dregið á land eða sjósett.
x x x
Annað dæmi er orðtakið að falla íljúfa löð. Löð var í fornmáli lauð
og mun hafa verið notað um verkfæri
með misstórum götum, sem notað var
við vírgerð og fleira. Að falla í löð
mun þá hafa þýtt að passa í gat á löð-
inni. Ekki hafa menn hugmynd um
hvernig löðin varð ljúf og halda helst
að stuðlasetning hafi ráðið því. Einn-
ig má nefna orðtakið að taka sér
bessaleyfi til einhvers. Í Íslensku orð-
takasafni Halldórs Halldórssonar
segir: „Orðið bessi merkir „björn“.
Að öðru leyti er uppruni orðsins
ókunnur.“ Það breytir þó engu um
skilninginn á orðtakinu.
x x x
Íslenska er síður en svo ein um aðhafa málshætti og orðtök, sem
rekja má til horfinna atvinnu- og lífs-
hátta. Slíkt má finna í öllum tungu-
málum. Þessi umræða er heldur ekki
ný hér á landi. Margir áratugir eru
síðan Flosi Ólafsson velti því fyrir sér
hvort ekki væri ástæða til að uppfæra
íslensk orðtök. Víkverji minnist þess
að hann lagði meðal annars til að í
stað þess að segja berjast í bökkum
væri nær að tala um að berjast í
bönkum. Þannig yrði málshátturinn
mun gagnsærri, ekki síst á okkar tím-
um. Þá yrði mun skiljanlegra að tala
um að reisa sér Burðarás um öxl, en
hurðarás. víkverji@mbl.is
Víkverji
Orð dagsins: Þú skalt ekki framar
hafa sólina til að lýsa þér um daga, og
tunglið skal ekki skína til að gefa þér
birtu, heldur skal Drottinn vera þér ei-
líft ljós og Guð þinn vera þér geislandi
röðull. (Jes. 60, 19.)
Heill heimur af ævintýrum