Morgunblaðið - 12.01.2013, Qupperneq 24

24 FRÉTTIRErlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 12. JANÚAR 2013
Rau›arárstígur 14 · sími 551 0400 · www.myndlist.is
Opið virka daga 10–18, laugard. 11–16, sunnud. lokað
Listmunauppboð
Erum að taka á móti verkum á næsta uppboð
Vegna góðrar sölu á síðustu uppboðum leitum við að verkum eftir
frumherjana í íslenskri myndlist og þá sérstaklega eftir Ásgrím Jónsson,
Jóhannes S. Kjarval, Kristínu Jónssdóttur, Louisu Matthíasdóttur,
Þórarinn B. Þorláksson, Svavar Guðnason og Nínu Tryggvadóttur.
Ennfremur er mikil eftirspurn eftir verkum Georgs Guðna,
Gunnlaugs Blöndal og Gunnlaugs Scheving.
Myndlistar-
uppboð
12. – 28. janúar
Áhugasamir geta haft
samband í síma 551-0400
Bogi Þór Arason
bogi@mbl.is
Rannsóknir danskra og kanadískra
vísindamanna á manna- og dýra-
beinum hafa leitt í ljós að norrænir
menn hurfu ekki frá Grænlandi á
fimmtándu öld vegna hungurs eða
sjúkdóma. Fornleifafræðingar telja
líklegt að norrænu mennirnir hafi
farið frá Grænlandi vegna einangr-
unar og af efnahagsástæðum.
Niðurstöður vídindamannanna
byggjast á samsæturannsóknum á
hundruðum manna- og dýrabeina
sem fundist hafa á Grænlandi.
Skýrt er frá niðurstöðunum í fræði-
ritinu Journal of the North Atlantic
sem sérhæfir sig í rannsóknum á
fornleifum og umhverfissögu. Einn-
ig er fjallað um niðurstöður vísinda-
mannanna í vefútgáfu þýska viku-
blaðsins Spiegel.
Norrænir menn fóru að nema
land á Grænlandi í lok tíundu aldar.
Á meðal þeirra var Eiríkur rauði
sem fór í útlegð til Grænlands árið
982 og settist að í Bröttuhlíð.
Vestribyggð, sem var í inn-
fjörðum þess sem nú er nefnt
Nuuk-hérað, fór í eyði fyrir miðja
fjórtándu öld. Meginbyggð nor-
rænna manna á Grænlandi, Eystri-
byggð, lagðist í eyði um miðja
fimmtándu öld eða seinnihluta
þeirrar aldar. Íslenskt skip kom til
Grænlands árið 1540 og skipverjar
fundu þá enga norræna menn á lífi.
Ýmsar kenningar hafa verið uppi
um hvers vegna norrænir menn
hurfu frá Grænlandi. Talið er að
kólnandi loftslag sé ein af megin-
ástæðunum og einnig hafa komið
fram tilgátur um að hungur og
sjúkdómar hafi orðið til þess að
byggðirnar lögðust niður. Menn
hafa ennfremur leitt getum að því
að inúítar hafi útrýmt norrænum
mönnum.
Borðuðu sífellt meira
af selkjöti
Beinarannsóknirnar benda til
þess að mjög ólíklegt sé að norrænu
mennirnir hafi hrökklast frá byggð-
unum vegna hungurs. Rannsókn-
irnar leiddu í ljós að norrænu
mennirnir, sem höfðu einkum lifað á
fjár- og nautgripabúskap, voru
furðufljótir að breyta fæðuöfluninni
þegar loftslagið fór að kólna og
búskaparskilyrðin versnuðu. Þeir
sneru sér þá að sjávarfangi í aukn-
um mæli, einkum selkjöti.
Aðeins um 20-30% af fæðu nor-
rænu mannanna komu úr sjónum í
byrjun elleftu aldar en selveiðar
urðu sífellt stærri þáttur í fæðuöfl-
un þeirra. „Þeir borðuðu sífellt
meira af selkjöti og selir voru allt að
80% af fæðu þeirra á fjórtándu öld,“
hefur Spiegel eftir Jan Heinemeier,
sérfræðingi við Árósarháskóla í
aldursgreiningu beina.
Niels Lynnerup, doktor í líf-
fræðilegri mannfræði, sem tók þátt
í rannsókninni, tekur undir það að
norrænu mennirnir hafi haft næga
fæðu þrátt fyrir loftslagsbreyting-
arnar. „Ef til vill urðu þeir bara
dauðleiðir á því að lifa á hjara ver-
aldar og hafa næstum ekkert að
borða annað en seli,“ hefur Spiegel
eftir honum.
Rannsóknirnar benda einnig til
þess að farsóttir hafi ekki orðið til
þess að byggðirnar lögðust í eyði.
Vísindamenn fundu ekki nein merki
um að dauðsföll af völdum sjúk-
dóma hefðu verið algengari meðal
Grænlendinganna en í öðrum
byggðum norrænna manna á þess-
um tíma.
Vísindamennirnir telja að ýmsir
aðrir þættir hafi orðið til þess að
norrænu mennirnir fóru frá Græn-
landi. Þeir benda meðal annars á að
þegar byggðirnar fóru í eyði var
nær engin eftirspurn eftir sel-
skinnum og rostungstönnum sem
voru helstu útflutningsvörur þeirra.
Þar við bætist vaxandi einangrun
grænlensku byggðanna vegna þess
að reglulegum siglingum til Íslands
og Noregs fækkaði og þær lögðust
að lokum af.
Þeir urðu því uppiskroppa með
byggingarvið og járnverkfæri. „Það
varð sífellt erfiðara fyrir Grænlend-
ingana að laða kaupmenn frá
Evrópu til eyjunnar,“ hefur Spiegel
eftir Jette Arneborg, fornleifafræð-
ingi við Þjóðminjasafn Danmerkur.
„Án viðskiptanna gátu þeir ekki lif-
að af til langframa.“
Raunveruleikinn stangaðist
á við sjálfsmyndina
Vísindamennirnir segja að nor-
rænu mennirnir á Grænlandi hafi
fyrst og fremst litið á sig sem
bændur frekar en veiðimenn. Fé-
lagsleg staða þeirra hafi einkum
ráðist af landi og bústofni þeirra en
loftslagsbreytingarnar hafi orðið til
þess að aðstæðurnar hafi ekki farið
saman við efnahagslega og
menningarlega sjálfsmynd þeirra.
„Þeir hefðu þurft að lifa sífellt
meira eins og inúítar, fjarlægjast
menningarlegar rætur sínar,“ hefur
Spiegel eftir Arneborg. „Raunveru-
leikinn stangaðist sífellt meira á við
sjálfsmynd þeirra og það virðist
hafa orðið til þess að byggðunum
hnignaði.“
Flúðu ekki hungur og farsóttir
 Rannsóknir vísindamanna benda til þess að norrænir menn á Grænlandi hafi farið þaðan
vegna einangrunar og af efnahagsástæðum  Undir lokin var selkjöt allt að 80% fæðunnar
Morgunblaðið/RAX
Brattahlíð Unnið að endurgerð bæjar Eiríks rauða á Grænlandi árið 1999.
Unga fólkið flúði fyrst
» Líkt og á sumum stöðum
hér á landi virðist unga fólkið
hafa flúið fyrst frá hnignandi
byggðum norrænna manna á
Grænlandi.
» Vísindamennirnir fundu
varla nokkur bein kvenna á
barneignaraldri í grafreit frá
lokaskeiði byggðanna.
» „Það eru alltaf þeir ungu og
sterku sem fara fyrst og skilja
gamla fólkið eftir,“ segir einn
vísindamannanna, Niels Lynne-
rup, danskur doktor í líf-
fræðilegri mannfræði.
Talið er að breski sjónvarpsmaður-
inn Jimmy Savile hafi framið 214
kynferðisglæpi á rúmum fimm ára-
tugum, m.a. 34 nauðganir, þar af 28
nauðganir á börnum. Yngsta fórnar-
lambið var átta ára piltur, að því er
fram kemur í skýrslu sem breska
lögreglan og barnaverndarsamtökin
NSPCC kynntu í gær.
Savile framdi kynferðisglæpina í
28 lögregluumdæmum í Bretlandi á
árunum 1955 til 2009. Glæpirnir voru
framdir í húsakynnum breska ríkis-
útvarpsins, á þrettán sjúkrahúsum
og fjórtán kynferðisbrotanna tengj-
ast skólum. Þrír fjórðu fórnarlamb-
anna voru börn og flest þeirra stúlk-
ur á aldrinum 13 til 16 ára.
Savile lést 29.
október 2011, 84
ára að aldri. Mál
hans komst í há-
mæli ári síðar
þegar breska
sjónvarpið ITV
sýndi þátt þar
sem nokkrar kon-
ur sökuðu Savile
um kynferðislega
áreitni og nauðg-
anir. Málið vatt hratt upp á sig og
alls hafa um 450 manns komið fram
og sakað Savile um kynferðisbrot, að
sögn fréttavefjar breska ríkisút-
varpsins.
„Ljóst er að Savile var mjög slæg-
ur og miðaði allt ævistarf sitt við það
að fá aðgang að varnarlausum börn-
um til að fremja glæpina,“ sagði Pet-
er Watt, talsmaður samtakanna
NSPCC sem voru stofnuð árið 1884
til að vernda börn.
Talsmaður lögreglunnar sagði að
Savile hefði notfært sér frægð sína
og stöðu sem stjórnandi vinsælla
sjónvarpsþátta, meðal annars „Top
of the Pops“, til að fremja glæpina og
notað hvert tækifæri sem gafst til
þess.
Keir Starmer, æðsti saksóknari
Bretlands, viðurkenndi að lögreglan
hefði getað lögsótt Savile árið 2009
ef hún hefði tekið kærur fórnar-
lamba alvarlegar. bogi@mbl.is
Yngsta fórnarlamb
Saviles var átta ára barn
Sjónvarpsmaður-
inn Jimmy Savile
Fyrirsæta heldur á snáki við athöfn í Hong Kong þar sem fólk var hvatt til
að fara vel með dýrin sín. Ár snáksins hefst 10. febrúar næstkomandi og
tekur við af ári drekans samkvæmt kínverska tímatalinu. Í kínverskri
stjörnuspeki er ár snáksins tengt við velgengni í fjármálum.
AFP
Ár til fjár framundan