Morgunblaðið - 12.01.2013, Síða 32

32 MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 12. JANÚAR 2013
✝ Arnór KjartanHannibalsson
fæddist 24. mars
1934 á Strand-
seljum í Ögur-
hreppi, N-Ísa-
fjarðarsýslu. Hann
lést á heimili sínu
28. desember 2012.
Foreldrar hans
voru Sólveig Sig-
ríður Ólafsdóttir
húsfreyja, f. 24.2.
1904 á Strandseljum í Ög-
urhreppi, d. 11.5. 1997, og
Hannibal Gísli Valdimarsson,
verkalýðsleiðtogi, alþing-
ismaður og ráðherra, f. 13.1.
1903 í Fremri-Arnardal í Eyrar-
hreppi, N-Ísafjarðarsýslu, d.
1.9. 1991. Eftirlifandi systkini
Arnórs eru Ólafur Kristján, f.
6.11. 1935; Elín, f. 15.11. 1936;
Guðríður, f. 15.12. 1937; Jón
Baldvin, f. 21.2. 1939. Hálf-
bróðir samfeðra er Ingjaldur, f.
17.11. 1951. Annan hálfbróður
samfeðra átti hann, Isleif Wei-
nem, f. 11.8. 1934, d. 28.2. 2011.
Arnór kvæntist árið 1962
Nínu Sæunni Sveinsdóttur, við-
skiptafræðingi og kennara frá
Selfossi, f. 27.9. 1935. Foreldrar
hennar voru Gunnþórunn Klara
Karlsdóttir, f. 12.8. 1909, d.
28.2. 1993, og Sveinn Sveinsson,
gildingu sem skjalaþýðandi og
dómtúlkur í pólsku og rúss-
nesku. Heimkominn starfaði
hann m.a. við blaðamennsku,
ritstjórn og kennslu, var for-
stöðumaður Listasafns ASÍ
1962-63, sálfræðingur á Heilsu-
verndarstöð Reykjavíkur 1963-
1967 og forstöðumaður Tjalda-
nesheimilisins 1968-69.
Arnór hóf doktorsnám við há-
skólann í Fribourg í Sviss haust-
ið 1969 en flutti ári síðar til Ed-
inborgar í Skotlandi þaðan sem
hann lauk PhD-gráðu í heim-
speki árið 1973. Hann var skip-
aður lektor í heimspeki við Há-
skóla Íslands árið 1976, dósent
1983 og prófessor 1989. Þeirri
stöðu gegndi hann til starfsloka
árið 2004.
Arnór kom víða við á fræða-
og ritferli sínum, en hann samdi
fjölda rita og greina um heim-
speki, siðfræði, mannréttindi,
skólamál, sögu, bókmenntir og
stjórnmál. Meðal þýðinga sem
eftir hann liggja eru valin verk
Dostojevskís og Platós.
Eftir að Litháen endurheimti
sjálfstæði sitt frá Sovétríkj-
unum snemma á tíunda ára-
tugnum var Arnór skipaður
ræðismaður Litháens á Íslandi
og var það allt til dauðadags.
Forseti Litháens sæmdi hann
árið 2011 heiðursorðu fyrir
framlag hans til vináttutengsla
landanna.
Útför Arnórs fer fram frá
Reynivallakirkju í Kjós í dag,
12. janúar 2013, og hefst athöfn-
in kl. 14.
f. 27.6. 1902, d. 8.7.
1992. Arnór og
Nína skildu 1995.
Börn Arnórs og
Nínu eru: 1) Ari
Ólafur, f. 1.4. 1962,
kvæntur Hildi V.
Guðmundsdóttur.
Þeirra börn eru
Arnkell, f. 1994, og
Sæunn Una, f.
1996. 2) Kjartan, f.
16.1. 1965, kv.
Traci Robison Klein. 3) Auðunn,
f. 7.10. 1968, sambýliskona Mar-
grét Sveinbjörnsdóttir. Þau eiga
soninn Odd, f. 2004. 4) Hrafn, f.
5.1. 1971. 5) Þóra, f. 18.2. 1975,
sambýlismaður Svavar Hall-
dórsson. Börn þeirra eru Hall-
dór Narfi, f. 2005, Nína Sólveig,
f. 2008, og Ásdís Hulda, f. 2012.
Dætur Svavars eru Erna María,
f. 1997, Guðbjörg Lilja, f. 1998,
og Rebekka Ósk, f. 1999.
Arnór hóf skólagöngu sína í
Barnaskólanum á Ísafirði. Hann
varð stúdent frá Mennta-
skólanum í Reykjavík árið 1953
og fékk árið eftir styrk til há-
skólanáms í Moskvu. Þaðan lauk
hann MA-prófi í heimspeki og
sálfræði 1959. Hann dvaldi við
framhaldsnám í háskólunum í
Kraká og Varsjá í Póllandi
1959-1960; hann hlaut síðar lög-
Fyrsta minning mín um elsta
bróður minn er þar sem hann sit-
ur við eldhúsborðið, einbeittur á
svip og reynir að fanga blæbrigði
birtu og skugga á hvíta örk. Ég
vissi ekki fyrr en seinna, að þessi
bráðþroska drengur var þegar á
tíunda árinu í fjarnámi við dansk-
an myndlistarskóla. Ísafjörður
var (og er) menningarbær.
Meðan aðrir strákar á hans
reki eltust við tuðru út um víðan
völl kenndi hann sjálfum sér
esperanto. Hugsjónin um sam-
eiginlegt tungumál jarðarbúa,
tæki til að eyða fáfræði og for-
dómum, hafði fangað hug hans.
Um fermingaraldur var hann far-
inn að skrifast á við lærða menn í
útlöndum á þessu tungumáli um
stríð og frið.
Á menntaskólaárum mátti
hann af ýmsum ástæðum vart
vera að því að sitja á skólabekk.
Hann varð hugfanginn af nýju al-
þjóðatungumáli – tónlistinni.
Hann leigði herbergi í Vestur-
bænum með aðgangi að flygli.
Þangað fór ég á hjólinu mínu með
hans daglega skammt af hollustu-
fæði frá móður okkar handa
meinlætamanninum. Út um
gluggann barst endurómur af
hugarafli Beethovens og Chop-
ins. Þar kviknaði ást hans á
pólskri tungu.
Ég færði honum líka viku-
skammtinn af Prövdu. Hann
hafði það þá fyrir satt, eftir sjálf-
um Laxness og fleiri snillingum,
að austur á Volgubökkum væri
rísandi nýtt mannfélag, þar sem
arðrán manns á manni væri af-
numið. Hann ætlaði ekki að láta
það ævintýri fram hjá sér fara.
Og kenndi sjálfum sér rússnesku
með því að lesa Prövdu.
Moskvudvölin 1954-59 mótaði
Arnór fyrir lífstíð. Það tók hann
ekki mikið meira en árið að sjá í
gegnum lygina. Hann átti bágt
með að fyrirgefa (sér?), að hann
hefði látið blekkjast. En „vann
það ei fyrir vinskap manns, að
víkja af götu sannleikans“. Aldr-
ei. Andlegur óheiðarleiki og heig-
ulsháttur var alla tíð eitur í hans
beinum. Þar með lenti hann upp á
kant við fyrri lærimeistara og fé-
laga. Lét þá hafa það óþvegið. Og
fékk sinn skammt til baka,
ómældan.
Heimkominn, eftir framhalds-
nám í Varsjá, Kraká, Fribourg og
Edinborg, minni gömlu alma ma-
ter, þar sem hann lauk doktors-
prófi, gerðist hann ritstjóri,
kennari, safnvörður og sálgæslu-
maður. En æskuástin, heim-
spekin, átti hug hans allan. Allt
hitt flokkaðist bara undir brauð-
stritið. Seinustu áratugina naut
hann þess að kenna heimspeki
ungu fólki við háskóla heima og
heiman. Hvað er þekking en ekki
blekking? Eða eins og þar stend-
ur:
Vond er bannsett blekkingin,
blindar á lífsins kjalveg;
Þó er verst ef þekkingin
þjónar henni alveg.
Bróðir minn leit fyrst ljós
heimsins við Djúp vestur. Þar óx
hann úr grasi undir verndarvæng
Guðríðar ömmu okkar á Strand-
seljum, undir myndinni af Þóru
langömmu. Þaðan er Þórunafnið
komið. Mynd hennar var líka á
hans vegg. Innst inni var þessi
víðförli heimsborgari bundinn
átthögum sínum við Djúp órjúf-
andi tryggðaböndum. Þar sem
hann fyrst leit ljós heimsins, með
útsýn til Kaldalóns og Snæfjalla-
strandar, þar vill hann bera bein-
in. In situ cunarum, requiescere
volo – þar sem vagga mín var vil
ég njóta hinstu hvíldar.
Hvíli hann í friði.
Jón Baldvin Hannibalsson.
Arnór Hannibalsson er geng-
inn. Er þar enn höggvið í raðir
þeirra manna sem ólust upp við
Djúp á fyrri hluta síðustu aldar,
fyrir, um og eftir seinni heims-
styrjöld. Arnór gekk menntaveg-
inn og var við nám bæði í Moskvu
og í Edinborg. Fyrir fræði-
mannsstörf sín var hann þekktur
og naut virðingar. Hann var iðu-
lega kallaður til að gefa álit um
ýmis mál bæði af ættingjum, op-
inberlega og í fjölmiðlum. Sér-
staklega var álit hans á stjórn-
málum austantjalds eftirsótt.
Hann var líka viðræðugóður á
tveggja manna tali og áhugasam-
ur um skoðanir.
Fyrsta vitund okkar um tilvist
Arnórs var þegar Helgi, eigin-
maður og faðir undirritaðra,
þurfti í Kaupmannahöfn að fara
niður í bæ til að hitta frænda sem
var að koma frá Rússlandi. Þetta
var á vormánuðum 1958 og Helgi
u.þ.b. að ljúka námi. Þá vannst
okkur ekki tími til að hitta Arnór.
Það var fyrst um jólin sama ár
heima hjá foreldrum hans, Sól-
veigu Ólafsdóttur og Hannibal
Valdimarssyni. Sólveig var systir
tengdaföður og afa okkar. Arnór
var alvörugefinn maður og
skvaldraði ekki. Þegar hann tal-
aði var hann gagnorður og talaði
aðeins um það sem máli skipti.
Við frekari kynni kom svo fram
kímni, hlýja og bjargföst trú á að
allir væru jafnir.
Tengdamóðir og amma okkar,
Kristín Svanhildur Helgadóttir,
og Arnór mynduðu, meðan hann
var enn ungur, sterk vinabönd
sem héldu meðan hún lifði. Hann
var reglulegur gestur hjá henni
og móðurbróður sínum og þar
kynntumst við honum. Þau
bjuggu miðsvæðis í Reykjavík og
því margir Djúpmenn sem litu
þar inn. Arnór leit oft inn. Við þau
tækifæri mátti hitta sveitunga og
fá fréttir af fólki.
Frændurnir Arnór og Helgi
voru góðir vinir og deildu áhuga á
pólitík. Þeir fóru á saman á póli-
tíska fundi í Reykjavík og annar
undirritaðra oft með þeim. Var
þá keyrt frá Hafnarfiði til Kópa-
vogs að ná í Arnór eða við hittum
hann á fundum. Fróðlegt var að
hlusta á tal þeirra. Ljóst var að
talað var af þekkingu og innsæi.
Margt var tekið fyrir. Stjórnmál
skipuðu stóran sess, en einnig
önnur mál. Sjávarútvegur, að-
staða fyrirtækja á Íslandi, há-
skóli og réttlæti voru ofarlega á
baugi.
Arnór var félagi í Djúpmanna-
félaginu, átthagafélagi fólks úr
Ísafjarðardjúpi, og Helgi formað-
ur þess í sautján ár. Með Djúp-
mannafélaginu fór Arnór oft í
vorferð um hvítasunnu til að huga
að gistiaðstöðu og veitingasölu
sem félagið rak í Mjóafirði. Þetta
var gert árlega áður en opnað var
að vori. Dyttað var að húsum,
mannvirkjum, tré gróðursett og
annað sem til féll. Arnór tók þátt í
þessu af miklum áhuga. Hann var
á þessum stundum hinn besti við-
ræðuaðili, fróður um marga hluti,
sérstaklega pólitík, áhugasamur
um margt og hrókur alls fagnað-
ar. Kunni hann sérstaklega sögu
vinstrihreyfingar og þróun
stjórnmála í Rússlandi og Pól-
landi. Þar skákaði honum enginn.
Fyrir félagið vann Arnór að ýms-
um fræðistörfum, mest um sögu
mannlífs í Ísafjarðardjúpi.
Um leið og við kveðjum góðan
vin viljum við votta afkomendum
og eftirlifandi samúð okkar.
Thorgerd Elisa Mortensen,
Þórður Helgason.
Á æskuárum mínum var Arnór
móðurbróðir minn hálfgerð goð-
sögn í huga mér, fræðimaður og
óþrjótandi brunnur þekkingar og
lærdóms, hafði lært í Sovétríkj-
unum, Póllandi, Sviss, og talaði
fjölda tungumála. Ekki skemmdi
fyrir að hann bjó lengi með fjöl-
skylduna í Edinborg þar sem
hann var í háskólanámi, og við
sem heima sátum á Íslandi í byrj-
un 8. áratugarins fengum reglu-
lega myndir af sólbrúnum og
glaðlegum frændum í fallegu en
framandi borgarumhverfi.
Svo kom að því að fjölskyldan
sneri heim. Í barnsaugum mínum
var Addi fremur fjarrænn og
hljóðlátur maður en böndin voru
sterk á milli ömmu og frumburð-
ar hennar. Ég minnist skamm-
degisgöngu okkar ömmu um há-
vetur þegar ég var tíu ára og við
gengum úr Hlíðunum yfir í Kópa-
vog í hnédjúpum snjó því stræt-
isvagnarnir höfðu gefist upp.
Hún var ekki á því að láta svolít-
inn snjó aftra fundum þeirra.
Það var ekki fyrr en ég hafði
lokið háskólanámi og vann við
Háskóla Íslands að ég kynntist
frænda mínum betur og fékk inn-
sýn í þann hafsjó fróðleiks sem
hann bjó yfir. Þá tíðkaðist að
starfsfólk færi í kaffi um miðjan
morgun í aðalbyggingu Háskól-
ans. Þar rakst ég oft á Adda og
við spjölluðum yfir ristuðu brauði
og kaffi. Ég hafði hug á að fara til
Japans í nám og sýndi hann þeim
áformum mikinn áhuga, hvatti
mig og gaf góð ráð um hvernig ég
gæti best látið drauminn rætast.
Á þessum árum uppgötvaði ég
líka að undir þögulu og hugsandi
yfirbragðinu leyndist mikill
barnakarl og húmoristi. Þriðja
dóttir Ólafs, bróður hans, hrein-
lega stal hjarta Adda tveggja ára
gömul, og hafa mörg börn leikið
sama leik síðan. Ýmsa sérvisku sá
maður líka og hafði í laumi gaman
af. Við höfum oft skemmt okkur
yfir sögunni af „endurunna“ jóla-
pakkanum. Arnóri leiddist jól og
slík hátíðarhöld, en gerði þó móð-
ur sinni þann greiða ein jólin að
verja þeim með henni og ungri
fjölskyldu minni. Gjöfinni frá
móður sinni stakk hann til hliðar
og opnaði ekki. Á næstu jólum
fann dóttir mín lítinn pakka á
hillu og rétti Adda. Í þetta sinn
opnaði hann pakkann og amma
skellti upp úr þegar hún sá að
þetta var gjöfin frá síðustu jólum.
Í heilt ár hafði gjöfin legið þarna
án þess að hann sæi ástæðu til að
opna hana. Óþarfi er að taka það
fram að móðir hans erfði það ekki
við hann, heldur hristi höfuðið
hlæjandi yfir drengnum sínum
sem hún þekkti betur en flestir.
Um áratug síðar, þegar ég var
sjálf sest að í Edinborg, kom Arn-
ór til rannsókna og við fengum
tækifæri til að treysta frænd-
böndin. Hann hlakkaði til að
hætta fullri vinnu og einbeita sér
að úrvinnslu þess mikla efnis sem
hann hafði viðað að sér í gegnum
árin. Það var því mikið reiðarslag
þegar hann greindist stuttu síðar
með alvarlegan lungnasjúkdóm
sem gerði honum erfitt að vinna
að hugðarefnum sínum.
Við geymum kærar minningar
um mætan frænda, ekki síst frá
ættarmótinu í Djúpinu sumarið
2003 þar sem hann fór á kostum
sem fararstjóri, og frá heimsókn-
um í Hreggnasa þar sem hann
hafði búið sér heimili og vinnu-
stað í fögru umhverfi Hvalfjarð-
ar. Okkar innilegustu samúðar-
kveðjur til fjölskyldunnar.
Hulda Þóra Sveinsdóttir.
Það sem kemur fyrst í hugann
þegar ég hugsa til Arnórs, elsta
móðurbróður míns, eru bækur.
Mikið af bókum. Ég hef satt að
segja aldrei séð eins mikið af bók-
um hjá neinum einstaklingi, að-
eins á bókasöfnum. Í minning-
unni var ævintýralegt að koma á
skrifstofu Adda í Háskólanum en
þar voru heilir bókastaflarnir af
bókum á gólfum og borðum og
skrifstofan smekkfull af bókum.
Skipulagið var samt kannski ekki
alveg eins og á bókasöfnum, en
auðvitað getur hver og einn haft
sitt eigið skipulag. Einnig er í
minningunni einhver sérkenni-
legur blær á skrifstofunni og
jafnvel mistur sem gæti bæði
hafa stafað af ryki og tóbaksreyk.
Eins og margir þeirra sem eiga
og lesa mikið bækur var Addi
mjög fróður um hin ýmsu málefni
og jafnvel málefni sem ekki endi-
lega tengdust hans sérsviði í
kennslu eða rannsóknum. Það
kom mér til dæmis skemmtilega
á óvart að komast að því eitt sinn
að hann var vel lesinn um bíla en
lengi vel átti hann ekki einu sinni
bíl.
Addi fór ekkert með veggjum,
var bæði áberandi og hafði sínar
sérviskur. Hann var líka prófess-
or og hefur mér ætíð fundist að
hann væri akkúrat eins og pró-
fessorar eiga að vera. Hann var
einnig mikill tungumálamaður og
ferðaðist og dvaldist mikið er-
lendis, jafnvel á fjarlægum slóð-
um og bjargaði sér þá á því
tungumáli sem talað var á hverj-
um stað. Eftirminnilegt er að fyr-
ir ekki svo löngu fór hann til Kína
og þegar hann kom til baka hafði
hann verið í sambandi við Kín-
verja sem endilega vildi koma á
viðskiptasambandi við Ísland og
flytja hingað vörur og jafnvel fá
tækniþekkingu til baka. Addi
bauð mér að taka að mér að flytja
inn vörur frá þessum aðila sem ég
afþakkaði kurteislega eftir að í
ljós kom að Kínverjinn talaði
bara kínversku. Eins og sannur
prófessor hvarflaði það hins veg-
ar ekki að honum sjálfum að taka
að sér að koma þessum viðskipt-
um á fót.
Addi var mikill Djúpmaður
enda fæddur hjá ömmu sinni á
Strandseljum, og hafði mikla
þekkingu á staðháttum og fólki.
Mín þekking er heldur betri fyrir
utan Djúpið sjálft og þegar ég
reyndi að ræða við hann um staði
og fólk þar sem ég þekkti til í
næsta nágrenni var viðkvæðið
hjá honum alltaf: „Þetta er fyrir
utan mitt svæði“ og óþarfi að
ræða meira um það. Þegar löngu
liðnar minningar og atburðir
voru rifjaðir upp var hann líka
með öll smáatriði á hreinu og þá
ekki bara hvaða ár atburðurinn
átti sér stað eða hvar, heldur
jafnvel klukkan hvað.
Undanfarna áratugi höfum við
Addi haft samband hvor við ann-
an á okkar sameiginlegum af-
mælisdegi og minnist ég þessara
samskipta með mikilli ánægju.
Þegar horft er til baka minnist
ég þessa stórbrotna frænda míns
með hlýju og votta nánustu ætt-
ingjum hans samúð mína.
Sigurður H. Magnússon.
Arnór Hannibalsson var einn
merkasti heimspekingur hér á
landi á síðustu öld. Afstaða hans
til samfélagsins, menntunar og
stjórnmálanna er einkar mikils-
verð og áhugaverð, með tilliti til
hans víðtæku menntunar og sér-
þekkingar á sviði söguspeki,
þekkingarfræði og vísinda- og
stjórnmálaheimspeki. Hér má
svo bæta við gríðarlegum fróðleik
hans um Sovétríkin sálugu og
austurblokkina. Þar bar hann
höfuð og herðar yfir aðra fræði-
menn. En við leitum ekki alltaf
álits þar sem helst ætti að bera
niður og stundum hvarflaði að
manni að fjölmiðlar og fræðasam-
félag hefðu að ósekju mátt leita
oftar í smiðju þessa hógværa
heimspekings sem sigldi ekki eft-
ir tískustraumum og duttlungum
samtímans.
Arnór var svo ekki síður kenn-
ari af guðs náð og mikill stílisti.
Ásamt Þorsteini Gylfasyni, Páli
Skúlasyni og Mikael Karlssyni
byggði hann upp afbragðs heim-
spekideild við Háskóla Íslands á
sínum tíma. Síðast en ekki síst
var hann einstaklega tryggur og
traustur vinur.
Ég vil að leiðarlokum þakka
Arnóri fyrir frábæra kennslu og
órofa vináttu um áratuga skeið.
Ég votta fjölskyldu hans samúð
mína.
Kjartan Gunnar Kjartansson.
Arnór Hannibalsson kenndi
inngangsnámskeið sitt að þekk-
ingarfræði snemma að morgni.
Fyrirlestrarnir voru ítarlegir og
nákvæmir. Þeir nemendur sem
fylgdust ekki vel með í tímum
lentu fljótt í vandræðum með
námsefnið. Og það gekk ekki að
fresta lestri þangað til rétt fyrir
próf. Arnóri var ákaflega illa við
frestunaráráttu nemenda. Þegar
ég sat í námskeiðinu tók ég eftir
að Arnór lauk einu sinni kennslu-
stund á staðhæfingu sem passaði
illa við efni tímans. Það var eins
og hann væri að tala við sjálfan
sig. Nokkrum dögum seinna
ákvað ég að koma við á skrifstofu
hans til að athuga hvað hann átti
við. Arnór hvessti fyrst á mig
þessi bláu augu sín eins og hann
hefði ekki ætlast til að nokkur
nemandi tæki eftir þessari at-
hugasemd sinni en hélt svo lang-
an fyrirlestur um þau mikilvægu
mannréttindi að fá að reykja inni
á skrifstofu sinni. Þá tók við ekki
styttri pistill um vestfirska átt-
hagafræði og stjórnmál fyrir
vestan á sjötta áratug síðustu
aldar. Um það leyti sem ég var
farinn að sjá eftir að hafa bankað
hjá honum stóð hann snöggt upp,
teygði sig inn í einn af mannhæð-
arháum blaðabunkum skrifstof-
unnar, dró út gulnað blað og las
fyrir mig eigin þýðingu á pólsku
ljóði. „Þetta,“ sagði hann, „er það
sem ég átti við.“ Í tvö ár eftir
þetta kom ég við á skrifstofu hans
því sem næst vikulega. Heim-
sóknirnar reyndust mér ómetan-
legt heimspekinám. Dagskráin
var yfirleitt sú sama. Fyrst talaði
hann um Vestfirði, svo ræddum
við saman um Hume, Kant og
Croce. Arnór gafst fljótt upp á að
vekja hjá mér áhuga á fyrirbæra-
fræði. Ég hef hugsað til þessara
stunda undanfarið með miklu
þakklæti.
Nýlega skrifaði ég grein á
ensku um heimspeki Arnórs og
ætlaði alltaf að koma þessu þakk-
læti til skila við hann persónulega
eftir að hún kæmi út í væntan-
legri bók um íslenska heimspeki.
Það er sárt að hafa nú frestað því
of lengi. Eftir kynni okkar Arn-
órs átti ég að vita betur en að ýta
mikilvægum hlutum á undan
mér.
Henry Alexander Henrysson.
Haustið 1963 settist ég í 3.
bekk MA og fljótlega eftir kom-
una þangað frétti ég af hinum
skuggalegu launhelgum komm-
únista við skólann, svonefndum
leshringjum eða sellum. Fljót-
lega bauð síðan einn af forvígis-
mönnum starfseminnar, nú
kunnur læknir, mér að koma og
hlýða á boðskapinn og sótti ég
fundi oftlega meðan ég var í skól-
anum. Einhverju sinni kom
merkur gestur að tala yfir okkur,
einn frægasti og valdamesti
kommúnisti í landinu. Í upphafi
fundar barst í tal nýútkomin bók
eftir Arnór, „Valdið og þjóðin“,
gagnrýni á Sovétríkin frá vinstri.
Einhver fundarmanna upplýsti
að Arnór „ætti erfitt“ með hæfi-
legum seim, sem þýddi auðvitað
að hann væri geðveikur. Hinn
landskunni kommúnisti gerði
ekkert til að andmæla því, sagði
einungis „Jahá, jamm, er það
svo?“ Þetta var andsvar íslenskra
kommúnista við hinni gagn-
merku bók Arnórs, sem var
fyrsta gagnrýni á Sovétið úr
þessari átt í heiminum og hefði
orðið heimsfræg ef hún hefði ver-
ið rituð á heimsmáli.
Seinna átti ég þess kost að fara
til Sovétríkjanna, var raunar síð-
asti námsmaðurinn sem þangað
fór á vegum Flokksins og þá kom
í ljós samfélag sem var meira í
ætt við umfjöllun Arnórs en
nokkurra annarra. Fljótlega eftir
að ég hóf kennslu við Háskóla Ís-
lands 1986 urðu kynni okkar Arn-
órs náin, en ég leitaði mjög til
hans vegna áhuga á rússneskri
sögu og þjóðum. Uppfrá því varð
mér ljóst að meginviðbrögð
kommúnista við gagnrýni voru
tvennskonar, að skjóta gagnrýn-
Arnór K.
Hannibalsson