Morgunblaðið - 12.01.2013, Síða 33

MINNINGAR 33
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 12. JANÚAR 2013
endur eða setja þá á geðveikra-
hæli. Það var því í hæsta máta í
samræmi við hefð, aldarfjórðungi
eftir hreinsanirnar miklu sem vel
er lýst í verki eins nemanda Arn-
órs, Jóns Ólafssonar „Appelsínur
frá Abkazíu“ , að reynt sé að
kveða gagnrýni Arnórs í kútinn
með geðveikisáburði.
Ég kom til Arnórs nánast viku-
lega í litlu kompuna hans á efstu
hæð í Aðalbyggingu HÍ, sem var
svo yfirfull af skjölum og bókum
um hans áhugamál, sérstaklega
sögu Rússlands og Eystrasalts-
ríkja, að maður varð að skáskjóta
sér inn á kontórinn. Þar var
stærsta safn gagna í einkaeigu
um sögu Eystrasaltslandanna og
þó svo ekki megi gera lítið úr
frumkvæði Jóns Baldvins í sjálf-
stæðisbaráttu þeirra, tel ég að
þekking og reynsla Arnórs hafi
ekki síður verið notadrjúg í þeirri
baráttu.
Fáir hafa stutt mig meir í mínu
fræðagrúski og kennslu en Arn-
ór, hann sannfærði mig um að
það sem ég var að fást við væri
einhvers virði, ég gat alltaf leitað
til hans með öll mál sem háskóla-
kennari. Hann var glöggskyggn
og góður vinur og hlífði manni
ekki við harðri gagnrýni ef þörf
var á og mikið vildi ég óska að ég
hefði kynnst fleirum sem væru
„geðbilaðir“ á sama hátt og Arn-
ór. Blessuð sé hans minning og
votta ég aðstandendum samúð
mína.
Þegar vinur deyr, deyr hluti af
manni sjálfum.
Guðmundur Ólafsson.
Arnór Hannibalsson sneri
heim 1961 eftir sjö ára háskóla-
nám í Moskvu, Varsjá og Kra-
ków. Hann var þá áhugasamur
sósíalisti, sem vildi fræða landa
sína um reynsluna af sósíalisma.
Gerðist hann umsjónarmaður
æskulýðssíðu Þjóðviljans. Eitt
sinn tók hann þá viðtal við Skúla
Magnússon, sem var nýkominn
frá Kína. Þar sagði meðal annars,
að einhverjir bændur hefðu verið
vegnir í „Stóra stökkinu“ kín-
verska 1958-1961. Sigurður Guð-
mundsson, ritstjóri Þjóðviljans,
tilkynnti Arnóri, að slík skrif
yrðu ekki birt í blaðinu. Sumarið
1961 bauð Arnór Rétti grein um
ríkisvald í Ráðstjórnarríkjunum,
en ritstjórinn, Einar Olgeirsson,
hafnaði henni, þar eð hún væri
ekki „aktúel“. Í janúar 1962 bauð
Arnór Þjóðviljanum gagnrýna
grein um Stalínstímann, en rit-
stjórar blaðsins, Sigurður Guð-
mundsson og Magnús Kjartans-
son, synjuðu henni birtingar.
Staðfesti framkvæmdanefnd
Sósíalistaflokksins þá ákvörðun.
Í febrúar 1963 bauð Arnór Sig-
fúsi Daðasyni, ritstjóra Tímarits
Máls og menningar, aðra gagn-
rýna ritgerð um frelsi og ánauð
undir ráðstjórn, en hún var end-
ursend með skætingi.
Íslenskir sósíalistar vildu ekki
heyra neitt misjafnt um reynsl-
una af sósíalisma. Virtist vera
botnfrosið fyrir skilningarvitin á
þeim. En Arnór prentaði hinar
endursendu greinar sínar 1963 í
bókinni Valdinu og þjóðinni.
Safni greina um sovét. Sama ár
veitti Arnór Halldóri K. Laxness
aðstoð við að setja saman Skálda-
tíma, uppgjör skáldsins við sósí-
alisma, enda var Arnór þá þegar
allra manna fróðastur um rúss-
neska sögu. Arnór birti ári síðar
ádeilurit á íslenska sósíalista,
kommúnisma og vinstri hreyf-
ingu á Íslandi. Jafnframt gagn-
rýndi hann opinberlega þjónkun
íslenskra sósíalista við Kreml-
verja. Þeim var nóg boðið. Páll
Bergþórsson, formaður Sósíal-
istafélags Reykjavíkur, skrifaði
framkvæmdanefnd Sósíalista-
flokksins í septemberlok 1964 og
krafðist þess, að Arnór yrði rek-
inn úr flokknum. Hafði nú leiðir
skilið með Arnóri og íslenskum
sósíalistum. En eftir að mistekist
hafði að þagga niður í honum var
honum útskúfað og rógi dreift
skipulega um hann.
Með því að segja sannleikann
um sósíalistaríkin, á meðan aðrir
í sömu sporum þögðu, sýndi Arn-
ór Hannibalsson tvo eðlisþætti
sína, réttlætiskennd og hugrekki.
Hann var aldrei augnaþjónn.
Þriðji þátturinn í fari Arnórs var
yfirgripsmikil þekking á heim-
speki og sögu. Að fornu hefði
hann verið nefndur Arnór fróði.
Eftir doktorspróf frá Edinborg-
arháskóla gerðist hann heim-
spekiprófessor í Háskóla Íslands,
en lét sig áfram varða örlög
manna og þjóða austantjalds.
Arnór var glaður í bragði, þegar
við sátum kvöldverð í boði Davíðs
Oddssonar í Ráðherrabústaðnum
26. ágúst 1991 með utanríkisráð-
herrum Eystrasaltsríkjanna, eft-
ir að Íslendingar höfðu endurnýj-
að viðurkenningu á þeim. Eftir
fall Ráðstjórnarríkjanna viðaði
hann að sér ótal skjölum úr söfn-
um þaðan, en afhenti mér þau til
úrvinnslu, þegar heilsan brást, og
voru þau mér ómetanleg, þegar
ég skrifaði Íslenska kommúnista
1918-1998. Með Arnóri er geng-
inn kjarkaður og réttsýnn öðling-
ur með óvenjuvíða sýn á umheim-
inn.
Hannes Hólmsteinn
Gissurarson.
Arnór Hannibalsson kenndi
heimspeki við Háskóla Íslands
frá 1976, fyrst sem lektor, síðan
sem dósent og sem prófessor frá
1989. Helstu kennslugreinar
hans voru löngum fagurfræði,
þekkingarfræði og söguspeki, en
hann kenndi einnig ýmis önnur
námskeið framan af, eins og ný-
aldarheimspeki og siðfræði.
Einnig var hann frumkvöðull í
kennslu siðfræði heilbrigðis-
stétta og fyrirbærafræði. Þá
kenndi hann námskeið í fé-
lagsvísindadeild, eins og heim-
speki félagsvísinda. Arnór mark-
aði spor við heimspekideild sem
sérstaklega fróður og minnugur
vísindamaður, sem ætíð var op-
inn fyrir nýjum spurningum og
nálgunum í faginu en jafnframt
með staðgóða og trausta þekk-
ingu á sögu þess og þróun.
Heimspekimenntun Arnórs
var fjölbreytileg. Hann nam bæði
í fyrrum Sovétríkjunum 1954-
1959, Póllandi, Sviss og Skot-
landi, þar sem hann lauk doktors-
prófi við Edinborgarháskóla
1973. Þessi fjölbreytti námsferill
Arnórs kom honum til góða við
kennslu og rannsóknir, hann var
vel að sér bæði í heimspekisögu,
fyrirbærafræði og rökgreining-
arheimspeki.
Arnór var ötull við útgáfu
kennslurita og fræðirita á ís-
lensku sem áttu þátt í að efla upp-
byggingu heimspeki við Háskóla
Íslands. Má þar nefna bækur
hans Rökfræðilega aðferðafræði
(1978), Um rætur þekkingar
(1979), Siðfræði vísinda, stað-
reyndir og gildi (1979), Heim-
speki félagsvísinda (1985), Fag-
urfræði (1987) og
Þekkingarfræði: inngangur
(2001). Einnig gaf hann út ís-
lenska þýðingu á samræðu Plat-
ons, Þeætetus (1994).
Arnór gerði strangar kröfur til
nemenda sinna, en var jafnframt
ætíð boðinn og búinn til að ræða
við þá um námið, ritgerðir þeirra
og ýmis dægurmál.
Við starfslok Arnórs 2004 hélt
námsbraut í heimspeki þing hon-
um til heiðurs um listheimspeki
og fagurfræði, og einnig var gefið
út afmælisrit í tilefni af sjötugs-
afmæli hans undir heitinu Þekk-
ing – engin blekking (2006). Í
þessu riti er viðtal við Arnór um
náms- og starfsferil hans svo og
sýn á heimspekina.
Hann ræðir um leit sína, allt
frá uppvaxtarárunum á Ísafirði,
að eðli vitundarinnar, hins góða
og hins fagra. Þeirri spurningu
hvort hann hafi fundið einhver
endanleg svör svarar hann: „Ef
ég hefði fundið hin endanlegu
svör væri ég löngu búinn að aug-
lýsa það og farinn að gera eitt-
hvað annað. Nei, ég held að heim-
spekin sé sem betur fer endalaus
leit og endanleg svör eru ekki fá-
anleg, enda væri þá lítið varið í
heimspeki, þá væri bara að fletta
upp í bókinni og lesa um endan-
legu svörin.“
Námsbraut í heimspeki við
Háskóla Íslands vill þakka
Arnóri óeigingjarnt starf hans
fyrir greinina, bæði sem einn af
frumkvöðlum heimspeki sem
akademísks fags á Íslandi og sem
sterkur og sjálfstæður persónu-
leiki sem hafði varanleg áhrif á
það hvernig heimspeki er stund-
uð á landinu.
Erlendur Jónsson
Gunnar Harðarson
Mikael M. Karlsson
Páll Skúlason
Róbert Haraldsson
Sigríður Þorgeirsdóttir
Svavar Hrafn Svavarsson
Vilhjálmur Árnason
Gunnar Harðarson
Mikael M. Karlsson
Páll Skúlason
Róbert Haraldsson
Sigríður Þorgeirsdóttir
Svavar Hrafn Svavarsson
Vilhjálmur Árnason.
Kveðja frá Félagi
Litháa á Íslandi
Við fráfall heiðursfélaga okkar
minnast margir Litháar á Íslandi
Arnórs, ekki aðeins sem manns
sem greiddi götu margra landa
okkar í starfi sínu sem aðalræð-
ismaður Litháens á Íslandi, held-
ur líka sem manns sem litháísk
þjóð hefur heiðrað vegna fram-
lags hans til samskipta Íslands og
Litháens. Heiðursorða frá lithá-
ískum stjórnvöldum segir allt
sem segja þarf um þann hug sem
Litháar bera til hans. Að leiðar-
lokum færum við fjölskyldu hans
hugheilar samúðarkveðjur.
Blessuð sé minning mæts manns.
Fyrir hönd Félags Litháa á Ís-
landi,
Jurgita Motiejunaite.
Arnór var sannur heimspek-
ingur. Heimspekingur sem hafði
fremur áhuga á að skilja heiminn
og bæta hann en á efnislegum
gæðum heimsins. Heimspeking-
ur sem vildi fyrst og fremst skilja
sálina og ferðaðist um allan heim
í leitinni að henni.
Heimspekingurinn reisti sér
hús við fagran fjörð þar sem hann
gat ræktað garðinn sinn í friði,
hlustað á söng mófuglanna á vor-
in, séð komu kríunnar og tjalds-
ins í fjörunni og horft yfir fjöllin
og sjóinn í leit sinni að sálinni.
Skrifstofur okkar Arnórs voru
lengi andspænis hvor annarri í
háskólanum.
Þegar bankað var upp á hjá
honum heyrðist glaðlega svarað
„kom inn!“ og þegar hurðinni var
hrundið upp glitti í Arnór í gegn-
um þykkan pípureykmökk sitj-
andi við lítið skrifborð haldandi
um pípuna í annarri hendinni, í
djúpum þönkum. Uppi í bókahill-
um sem héngu á öllum veggjum
var þétt en óreiðukennd flóra af
alls kyns ritum og pappírum:
frumútgáfa á pólsku af grein Tar-
skis um sannleikshugtakið lá inn-
an um rússneskar kennslubækur
frá námsárum Arnórs og nýjustu
fagbækur á ensku á sviði siðfræði
og frumspeki. Þrátt fyrir það sem
birtist gestinum sem óreiða gat
Arnór alltaf fundið rétta bók á
stundinni.
Það var gaman að heimsækja
Arnór á Hreggnasa í Kjós. Hann
tók á móti gestum með ilmandi
kaffi og rabbað var saman um allt
milli himins og jarðar innan um
bókastafla, flygil og hljómflutn-
ingstæki, myndir af barnabörn-
unum og endalausar bókahillur
fullar af bókum. Undir fótum var
timburgólf úr rekaviði sem Arnór
hafði fengið frá frændum sínum á
Ströndum. Því miður veiktist
hann síðustu árin en hélt ótrauð-
ur áfram að skrifa. En aldrei kom
maður að tómum kofunum hjá
Arnóri, hvar sem niður var drep-
ið.
Arnór var ekki aðeins sannur
heimspekingur, heldur líka sann-
ur Vestfirðingur. Þegar hann
frétti að einhver ætti ættir að
rekja til Vestfjarða heyrði maður
að álit Arnórs á þeim manni færð-
ist skör hærra. Arnór naut sem
sannur Vestfirðingur návígis við
náttúru og dýr umlukinn fjöllum
og fjörðum, og hann var í jákvæð-
um skilningi andófsmaður af
guðs náð.
Arnór vildi alltaf hjálpa þeim
sem minna mega sín, og stendur
þar í mínum huga upp úr hvernig
hann tók að sér ungan kínversk-
an námsmann, Jia Bing Bing, son
námsbróður Arnórs frá Moskvu-
árunum, en Bing hafði lent í
hremmingum vegna þátttöku í
hinum frægu mótmælum á Torgi
hins himneska friðar árið 1989.
Arnór kostaði för Bings frá Kína
og síðan námsdvöl hans í alþjóða-
rétti við Oxfordháskóla.
Stundum dvaldi Arnór á skrif-
stofu sinni í háskólanum dögum
saman og nærðist þá á vestfirsk-
um skrínukosti. Hann tók gjarn-
an þátt í fögnuði með nemendum
sínum eftir lok kennslu, en frægt
var þegar hann hvarf eftir einn
slíkan fögnuð og menn fóru að
hafa áhyggjur af honum. Þá birt-
ist hann með bros á vör á skrif-
stofunni með tilvísun í þau um-
mæli Marks Twain að fréttir af
andláti hans hafi verið stórlega
ýktar. Í þetta skipti er andláts-
fréttin ekki ýkt, því miður. En
vonandi hefur Arnór fundið sál-
ina að lokum.
Ég votta aðstandendum Arn-
órs innilega samúð mína og kveð
hann með söknuði.
Erlendur Jónsson.
Arnór Hannibalsson er látinn.
Við þekktumst einkum úr fé-
lagsstarfi okkar í Vináttufélagi
Íslands og Lettlands; en við vor-
um saman þar í stjórn á blóma-
skeiði þess á árunum 1992-1997.
Áfram héldu kynni okkar svo í
Vináttufélagi Íslands og Kanada;
en þar hélt hann kringum alda-
mótin síðustu erindi hjá okkur
um sögu innflytjenda frá Litháen
til Kanada.
Mér varð ljóst að með vissum
hætti hafði fundum okkar þó bor-
ið saman með óbeinum hætti
löngu áður; en kringum 1963 mun
hann hafa verið á bak við greind-
arpróf nokkurt sem við í ellefu
ára bekk í barnaskóla Kópavogs
vorum látin taka þátt í þá.
Minnisstæðast er mér um
hann er hann hélt tilfinninga-
þrunginn almenningsfyrirlestur
um rússnesku byltinguna og
fangabúðirnar í Sovétríkjunum
sálugu. Einnig man ég eftir hon-
um sem heimspekiprófessor við
HÍ; en mér var þá ljúft að benda
honum á að heimspekingurinn
Platón hefði einnig verið ljóð-
skáld; svosem nokkrar ljóðaþýð-
ingar úr safnriti sem ég hafði
undir höndum voru til vitnis um.
Dr. Arnór bar virðingu fyrir
mér sem ljóðskáldi; einkum er
varðaði ljóð mín um Litháen og
Lettland. Þó þykir mér hæfilegra
að kveðja hann með ljóði sem er í
senn um harðstjórn og um Forn-
Grikki. Þar má nefna bálk einn
sem ég gerði um Sikileysku her-
förina, eftir sagnfræðinginn Þú-
kýdítes; og birtist hann í bók
minni Evrópuljóðum og sögum
(2004). En þar er átakanlegur
kafli sem minnir mig ögn á
dramatískan frásagnarmáta Arn-
órs; en hann er svona:
Brottgangan hefst þegar morgnar:
Frjálsir menn með þræla, þjóna
er bera þeirra vopn og vistir:
sumir gráta, aðrir svangir;
skilja þá beinbrotnu eftir.
Lengra kominn hópur veður fljót.
Sumir drekka meðan aðrir verja
gegn árásum óvinariddara,
er lita fljótið blóðtaumum
með sverðum sínum, lensum:
Hvít lík fljóta til hafs.
Þetta verður ímynd hófleysis:
Þyrstir Grikkir kasta frá sér vopnum,
drekka vatnið litað eigin blóði!
Tryggvi V. Líndal.
✝
Ástkær móðir okkar, tengdamóðir, amma og
langamma,
GUNNLAUG SIGURBJÖRG
SIGURÐARDÓTTIR,
Bogga Munda Valda Garðs,
áður til heimilis á Bárustíg 3,
Sauðarkróki,
sem lést á Heilbrigðisstofnuninni á
Sauðárkróki mánudaginn 7. janúar, verður
jarðsungin frá Sauðárkrókskirkju þriðjudaginn 15. janúar
kl. 14.00.
Þeim sem vildu minnast hennar er bent á Heilbrigðisstofnunina
á Sauðárkróki.
Margrét N Guðmundsdóttir, Rafn Benediktsson,
Guðlaug I. Guðmundsdóttir, Steinn Elmar Árnason,
barnabörn, makar
og langömmustelpurnar.
✝
Ástkær faðir okkar, tengdafaðir, afi og langafi,
HANNES HALLDÓRSSON
frá Másstöðum,
síðast til heimilis
að Lindargötu 61,
Reykjavík,
lést sunnudaginn 23. desember á hjúkrunarheimilinu Skógarbæ.
Útförin hefur farið fram í kyrrþey að ósk hins látna.
Hjartans þakkir fyrir auðsýnda samúð og vinarhug.
Bestu þakkir fær starfsfólk Skógarbæjar fyrir alúð og umhyggju.
Guð veri með ykkur.
Gylfi Sigurðsson, Anna Rósa Traustadóttir,
Þorbjörg Hannesdóttir, Guðmundur Magnússon,
Jóhanna Hannesdóttir, Ólafur Haraldsson,
barnabörn og barnabarnabörn.
✝
Ástkær móðir okkar, tengdamóðir, amma,
langamma og langalangamma,
HÓLMFRÍÐUR STEINÞÓRSDÓTTIR,
lést á Heilbrigðisstofnun Fjallabyggðar,
Siglufirði, sunnudaginn 6. janúar.
Útförin fer fram frá Siglufjarðarkirkju
laugardaginn 19. janúar kl. 14.00.
Unnur Björnsdóttir, Rögnvaldur Þórhallsson,
Arnfinna Björnsdóttir, Eysteinn Aðalsteinsson,
Guðrún Björnsdóttir, Helgi Magnússon,
Ólína S. Björnsdóttir, Hólmgeir Óskarsson,
Rósa Björnsdóttir, Guðberg Guðmundsson,
Birna Björnsdóttir,
Elín S. Björnsdóttir, Vilhjálmur Andrésson,
Steinunn H. Björnsdóttir, Sigurður I. Halldórsson,
barnabörn, barnabarnabörn og barnabarnabarnabörn.
✝
Ástkær eiginmaður minn, faðir okkar, tengda-
faðir, afi og langafi,
MAGNÚS GUNNAR ERLENDSSON,
Vatnsleysu,
Biskupstungum,
lést á hjúkrunarheimilinu Boðaþingi
mánudaginn 7. janúar.
Útförin fer fram frá Seljakirkju fimmtudaginn
17. janúar kl. 13.00.
Þeim sem vilja minnast hans er bent á Styrktarsjóð Duchenne-
samtakanna, kt. 640512-2610, rnr. 0111-26-010315.
Þóra Katrín Kolbeins,
Erlendur Björn Magnússon, Sigrún Káradóttir,
Hilmar Magnússon, Randí Þórunn Kristjánsdóttir,
Þorvaldur Magnússon, Elena Kristín Pétursdóttir,
Magnús Gunnar Erlendsson, Fríða Hrönn Elmarsdóttir,
barnabörn og barnabarnabörn.
✝
Ástkær eiginkona mín, móðir, tengdamóðir,
amma og langamma,
SESSELJA SÓLEY
SIGURBJÖRNSDÓTTIR
frá Vestur-Stafnesi,
Suðurgötu 16,
Sandgerði,
lést í faðmi fjölskyldunnar að kveldi laugardagsins
22. desember á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja.
Útför hefur farið fram í Hvalsneskirkju í kyrrþey
að ósk hinnar látnu.
Þökkum sýndan hlýhug.
Guðjón Óskarsson,
Anna Lilja Guðjónsdóttir, Hörður Már Karlsson,
Klara Guðjónsdóttir,
Sigrún Björg Guðjónsdóttir,
barnabörn og barnabarnabörn.