Fréttablaðið - 05.12.2013, Qupperneq 30

5. desember 2013 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 30
Í fréttaflutningi er oft grip-
ið til tölfræði til að auka
á trúverðugleika. Slíkir
útreikningar byggja oftar
en ekki á takmörkuðum
forsendum. Tölur eru hins
vegar þeim töfrum gæddar
að þær hafa yfir sér sann-
leiksljóma og auðvelt er að
festa þær í minni. Þó er vert
að hafa í huga að sömu stað-
reynd má reikna út frá ólík-
um forsendum og fá þannig
mismunandi niðurstöður.
Þannig gáfu fréttir Stöðvar
2 og Fréttablaðsins 26. og 27. nóvem-
ber ekki rétta mynd af nýtingu
þeirra opinberu framlaga sem Sin-
fóníuhljómsveit Íslands fær úthlutað
fyrir sína starfsemi. Í útreikningum
sem notaðir voru í þeim fréttum er
einblínt á miðaverðið en ekki tekið
mið af þeim fjölda áheyrenda sem
sækir tónleika hljómsveitarinnar,
en þeir voru 81.000 á síðasta ári.
Ekki eru heldur teknar með í reikn-
inginn þær tugþúsundir Íslendinga
sem hlusta á beinar útsendingar frá
tónleikum hljómsveitarinnar á Rás
1 á ári hverju, né þeir sem hljóm-
sveitin heimsækir í árlegum skóla-
og stofnanaheimsóknum. Reikni-
listir af þessu tagi segja því afar
takmarkaða sögu og ljóst að ekki
er hægt að taka eingöngu tillit til
miðasölu þegar rætt er um rekstur
hljómsveitarinnar.
Starf á breiðum grunni
Sinfóníuhljómsveit Íslands starfar
á afar breiðum grunni. Fræðslu-
hlutverk hljómsveitarinnar er
sívaxandi og er nú um fjórðungur
af starfseminni. Hér, líkt og víða
annars staðar, er æ meiri gaumur
gefinn að þeim þætti í starfsemi
sinfóníuhljómsveita sem tengist
tónlistaruppeldi beint. Frá árinu
2009 hefur Sinfóníuhljómsveit
Íslands starfrækt árlegan hljóm-
sveitarskóla, Ungsveit SÍ. Þar hafa
tónlistarnemar fengið tækifæri til
þess að vinna með heimsþekktum
hljómsveitarstjórum og notið leið-
sagnar sérfræðinga í hljómsveitar-
leik. Á síðasta ári sóttu nær 17.000
nemendur skólatónleika hljómsveit-
arinnar og tvö þúsund eldri borg-
arar fengu boð á opnar æfingar.
Hljómsveitin starfaði auk þess með
fjölda barna og unglinga sem komu
fram á tónleikum hennar. Að auki
sinnir hljómsveitin hljóðritunum
fyrir RÚV og alþjóðleg útgáfufyr-
irtæki á borð við BIS og Chandos,
sem hlotið hafa alþjóðlegar viður-
kenningar og Grammy-tilnefningu.
Tónleikaferðir eru hluti af
starfseminni þó þeim hafi fækkað
eftir hrun. Þannig hefur það vakið
alþjóðlega eftirtekt að jafn fámenn
þjóð skuli eiga sinfóníuhljómsveit
sem talin er vera ein af hinum
bestu á Norðurlöndum og
fram undan eru tónleikar
á næsta ári á BBC Proms,
einni virtustu tónlistarhá-
tíð í heimi. Sinfóníuhljóm-
sveit Íslands snertir því
miklu fleiri en þá sem
koma á tónleika í Eldborg-
arsal Hörpu.
Jafnmikið og landbúnaður
Sinfóníuhljómsveit Íslands er starfs-
vettvangur afburða tónlistarmanna
sem keppa þurfa um sæti í hljóm-
sveitinni. Framlag ríkis og borgar
fer að mestu í að greiða laun hljóð-
færaleikara og húsaleigu í Hörpu
og rennur því að hluta til baka í
sameiginlega sjóði í formi skatta
og gjalda. Hljóðfæraleikarar Sin-
fóníunnar leika ekki aðeins á tón-
leikum hljómsveitarinnar heldur
eru þeir burðarstoð í tónlistarlífi
landsmanna, hvort sem er við tón-
listarkennslu eða með því að leika
á almennum tónleikum, geisladisk-
um og hljóðritunum. Sinfóníuhljóm-
sveit Íslands endurgeldur þannig
bæði efnisleg og andleg verðmæti
til samfélagsins og er hluti af því
1% landsframlagi sem tónlistin ein
og sér leggur til þjóðarbúsins, sem
er jafnmikið og allur landbúnað-
urinn gerir, samkvæmt hagfræð-
ingnum Ágústi Einarssyni. Stofnun
Sinfóníuhljómsveitar Íslands fyrir
63 árum var hluti af ákveðinni tón-
listarbyltingu sem varð á Íslandi
um miðja síðustu öld. Það var hins
vegar frekar dauft yfir tónlistar-
menningu landans fram að þeirri
byltingu og í upphafi 20. aldarinnar
aðeins til reitingur af hljóðfærum á
landinu. Kannski skýrir sveltið og
hungrið eftir tónlist viðtökur þjóð-
arinnar þegar hún loksins tók að
heyrast á Íslandi. Sprengikraftur-
inn var slíkur.
Enginn getur mótmælt því að
íslenskt tónlistarlíf hefur sett
Ísland á heimskortið. Rannsókn um
notendur leitarvélarinnar Google
staðfestir einnig þýðingu tónlist-
arinnar fyrir landið. Þar er oftar
leitað að Of Monsters and Men en
Íslandi (Iceland) sjálfu, og jafn-
oft leitað að Sinfóníuhljómsveit
Íslands (Iceland Symphony Orch-
estra) og samanlagt að íslenskum
fótbolta (Icelandic soccer) og hand-
bolta (Icelandic handball). Í þessu
eru augljós verðmæti falin. Verð-
mæti sem ekki er endilega hægt að
umreikna á núvirði en skipta máli
fyrir hagsæld íslensku þjóðarinnar
til skemmri og lengri tíma.
Fjórðungur
í fræðslustarf
Einu sinni sem oftar fór
ég með bílinn á dekkja-
verkstæði. Ef til er erki-
týpískur karlastaður þá
komast verkstæði ansi
nærri því. Þegar ég kom
inn í afgreiðsluna voru
tveir aðrir viðskiptavinir
að bíða þess að röðin kæmi
að þeim, karl og kona. Svo
bættist enn einn karlinn
við.
Karlinn sem var á undan
mér fékk afgreiðslu, röðin var sem
sagt komin að konunni. Hún stóð
pen og stillt upp við vegg, næstum
inni í horni, og beið þolinmóð. En
þegar afgreiðslumaðurinn birtist
beinir hann athyglinni að mér en
ekki konunni.
„Ég er ekki næstur,“ segi ég en
hef varla sleppt orðinu þegar sá
sem er á eftir mér í röðinni nær
athygli afgreiðslumannsins. Konan
fórnar höndum en enginn tekur
eftir því. Þegar afgreiðslumað-
urinn ætlaði svo að afgreiða mig
næst þurfti ég að benda honum
kurteislega á konuna, sem var
orðin rauð í framan af reiði eða
skömm. Þetta er örugglega ekki
mest sláandi saga sem heyrst
hefur um kynbundið ofbeldi,
enda langt frá því að vera safarík
– ekkert blóð, engir marblettir,
ekki einu sinni brotin sál eða tár
á vanga.
En þetta atvik opnaði
augu mín, ég fór að horfa
öðruvísi í kringum mig.
Það sem ég sá var ekki
óframfærin kona eða dóna-
legur karl heldur birting-
armynd hugarfars – ég
sá hvernig karlar hugsa
ómeðvitað, hvernig þeir
hegða sér, og ég sá stað
konunnar í heimi karla,
þögla og ósýnilega inni í
horni. Ég fór að sjá þessa
sömu hegðun alls staðar – karl-
ar ota sér fram, vaða yfir allt og
alla, á meðan konur stíga til hliðar,
sýna þolinmæði og kyngja niður-
lægingunni. Svo ég alhæfi: Karlar
eru agressívir og konur passívar.
Við erum Homer Simpson, þið eruð
Marge. Ég er karl, ég er líka svona
í eðli mínu, en eftir að hafa áttað
mig á því fór ég að breyta hegðun
minni meðvitað.
Kvenleg gildi í hávegum
Hvað er ég að segja? Að dóna-
skapur sé ofbeldi og að jafnrétti
kynjanna felist í að sýna tillits-
semi? Eigum við að fara aftur
að opna bíldyr og tríta dömurnar
eins og prinsessurnar sem þær
eru? Nei, það er ekki málið. Það
væri bara óskandi að karlmenn
átti sig á að þeir eru yfirgangs-
samir og að frekja þeirra bitnar
á öðrum. Sá freki á ekki að hafa
forgang, hans skoðanir eru ekki
endilega réttar og hans aðferð
ekki sú besta.
Við lifum í karlaheimi. Karlar
eru með hærri laun, þeir stjórna
fyrirtækjum og leiða þjóðir. Þeirra
aðferð er að tala hátt, gera lítið úr
andstæðingum og standa við þver-
móðskulegar skoðanir sínar hvort
sem þær eru réttar eða rangar.
Þær fáu konur sem komast að hafa
tileinkað sér meira eða minna leik-
reglur og hugsanagang karla – t.d.
Margaret Thatcher.
Ég vil frekar sjá kvenleg gildi
í hávegum. Ég vil sjá fyrirtæki,
borg eða landi stjórnað af skyn-
semi, heilindum og af varfærni.
„Boring!“ segir Homer Simpson.
En konur fara ekki í stríð! Í karla-
heiminum eiga konur að hlýða,
þær þurfa að þola niðurlægingu,
ofbeldi og skömm. Auk þess að
vera ósýnilegar á dekkjaverkstæð-
um, nema þær séu naktar á daga-
tali uppi á vegg.
Karlaheimur
Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014
gerir ráð fyrir stórfelldum niður-
skurði til samkeppnissjóða Vís-
inda- og tækniráðs næstu árin,
þrátt fyrir að fjárveitingar til
þeirra séu nú þegar miklu lægri
en í nágrannalöndunum.
■ Vísindi eru undirstaða framfara
í samfélaginu og forsenda nýsköp-
unar í atvinnulífinu.
■ Samkeppnissjóðir fjármagna
bestu vísindin, tryggja menntun
og nýliðun og eru nauðsynlegir til
að íslenskir vísindamenn geti sótt
fé í erlenda samkeppnissjóði.
■ Atgervisflótti úr íslensku vís-
indasamfélagi er þegar orðinn
mikill og ljóst að hann muni aukast
ef af fyrirhuguðum niðurskurði
verður.
Í nýrri stefnu Vísinda- og tækni-
ráðs, sem stýrt er af forsætisráð-
herra, eru metnaðarfull og skýr
markmið um eflingu íslensks
þekkingarsamfélags. Þar er meðal
annars gert ráð fyrir mikilli aukn-
ingu fjár til samkeppnissjóða.
Við, undirrituð, krefjumst þess
að stjórnvöld hugsi til framtíð-
ar og auki fjárveitingar til sam-
keppnissjóða Vísinda- og tækni-
ráðs.
Undir yfirlýsinguna hafa skrifað
yfir 1.100 vísindamenn frá öllum
íslenskum háskólum auk fjölda
stofnana, fyrirtækja, íslenskra vís-
indamanna erlendis og almennra
stuðningsmanna vísindastarfs.
Allan listann má sjá á eftirfar-
andi vefslóð:
http://www.petitions24.com/hvetj-
um_stjornvold_til_a_falla_fra_
niurskuri_til_visinda
Hvetjum stjórnvöld til að falla
frá niðurskurði til vísinda
Umræðan um opinberan
rekstur á Íslandi er stund-
um afar yfirborðskennd þar
sem annan daginn er talað
um „báknið“ þar sem þörf
er á að hagræða og fækka
opinberum starfsmönnum
en hinn daginn að opinberar
stofnanir eigi að standast
ýtrustu kröfur og tryggja
öryggi og velferð okkar t.d.
þegar kemur að heilbrigðis-
þjónustu, löggæslu, umferð-
aröryggi, netöryggi, sótt-
vörnum, matvælaöryggi,
flugöryggi og menntun.
Því miður er staðan á Íslandi
í árslok 2013 sú að eftir árlegan
niðurskurð í opinberum rekstri
frá árinu 2009 verður ekki lengra
gengið nema að draga úr þjónustu.
Þrátt fyrir þetta binda núverandi
stjórnvöld enn vonir við að halda
áfram að hagræða t.d. með sam-
einingu stofnana. Minna ber hins
vegar á pólitískri leiðsögn
um forgangsröðun þjón-
ustunnar sem borgararnir
eiga að geta treyst á. Þetta
hefur sett marga stjórnend-
ur og starfsmenn opinberra
stofnana í erfiða stöðu sem
einkennist af vilja til að
veita góða þjónustu án
þess að hafa til þess nægan
mannafla eða tækjabúnað.
Slík staða getur haft í för
með sér neikvæðar afleið-
ingar sem sumstaðar eru
farnar að koma fram.
Við breytingar á opinberum
rekstri er vænlegt til árangurs að
leita upplýsinga og treysta þeim
sem best til þekkja sem oft eru
starfsmenn og stjórnendur. Þá er
brýnt að íslensk stjórnvöld birti
framtíðarsýn fyrir opinbera þjón-
ustu og að talað sé af virðingu um
það fólk sem þar starfar jafnt sem
alla aðra.
Virðing fyrir
opinberri þjónustu
KYNBUNDIÐ
OFBELDI
Stefán Máni
rithöfundur
➜ Það væri bara óskandi að
karlmenn átti sig á að þeir
eru yfi rgangssamir og að
frekja þeirra bitnar á öðrum.
Sá freki á ekki að hafa for-
gang, hans skoðanir eru
ekki endilega réttar og hans
aðferð ekki sú besta.
VÍSINDI ➜ Þar er meðal annars gert
ráð fyrir mikilli aukningu
fjár til samkeppnissjóða.
MENNING
Arna Kristín
Einarsdóttir
framkvæmdastjóri
Sinfóníuhljóm-
sveitar Íslands
➜ Hljómsveitin
starfaði auk þess með
fjölda barna og ung-
linga sem komu fram
á tónleikum hennar.
OPINBER
ÞJÓNUSTA
Magnús
Guðmundsson
formaður Félags
forstöðumanna
ríkisstofnana
lÍs en ku
ALPARNIR
s
www.alparnir.is
GLERÁRGÖTU 32, AKUREYRI, SÍMI 461 7879 • KAUPVANGI 6, EGILSSTAÐIR, SÍMI 471 2525 • FAXAFENI 8, REYKJAVÍK, SÍMI 534 2727
Góð gæði
Betra verð
Góðar jólagjafi r
Led-ljós, verð frá kr. 995
Hitabrúsar, verð frá kr. 3.500
Göngustafir,
verð frá kr. 9.995
Húfur, verð frá kr. 5.995 Hanskar,
verð f rá k r. 6 9. 95
MICROspikes
keðjubroddar
Tilboðsverð kr. 9.995
með geymslupoka
Ennisbönd og höfuðklútar
ýmsir litir, m erino ull og fleece,
verð frá kr. 2.995