Tímarit Máls og menningar - 01.03.1978, Blaðsíða 35

Heimur fagurbókmennta og heimur vikublaða
sölu blaðsins að það láti lesandann skammast sín. Og vegna þess að hug-
myndafræðin á að uppfylla tvær kröfur: að sýna að hægt sé að lifa betra
lífi, og sýna að það sé allt í lagi þó að það takist ekki.
Það má ef til vill segja að ég hafi í þessari grein dregið of víðtækar álykt-
anir af inntaksgreiningu vikublaða. En maður verður að hafa í huga að
vikublöð standa ekki ein, heldur eru þau hluti risastórs skemmti- og fjöl-
miðlaiðnaðar þar sem sama hugmyndafræðin kemur alls staðar fram.
Ef ég sný aðeins aftur að þeim spurningum sem voru settar fram í upp-
hafi, þá má segja að mismunur fínna bókmennta og dægurbókmennta sé
ekki sá að annað sé lífsspeki en hitt söluvarningur. Fagurbókmenntir eru
á sama hátt og léttbókmenntir hluti af iðnaðar- og hugmyndafræðifram-
leiðslu hins borgaralega þjóðfélags — og vikublöð eiga sína mynd af lífinu
líka. En sú hugmyndafræði sem vikublöð endurspegla og endurtaka er
kúgunartæki, og framleiðendurnir græða á minnimáttarkennd lágstéttar-
fólks.
1 Það má í þessu sambandi nefna að aðstæður á íslandi eru öðru vísi að nokkru
leyti. Hér eru vikublöð seld í bókabúðum, og sögur sem er í Danmörku dreift í
söluturnum, eru á Islandi bundnar í skinnband og gefnar út hjá forlögum, sem
gefa líka út hábókmenntir (t. d. Örn og Örlygur og Ægisútgáfan), auk þess sem
íslensk dagblöð veita skinnbundnum léttbókmenntum ókeypis auglýsingu með því
að birta fréttatilkynningar forlaganna. En sú staðreynd að m. a. minni stærð ís-
lenska markaðarins skapar öðru vísi framleiðslu- og dreifingaraðstæður bókmennta,
þýðir ekki að íslensk bókaútgáfa myndi heild, heldur er hún vísbending um að
mismun fínna bókmennta og dægurbókmennta ber að skilja bæði efnahagslega og
hugmyndafræðilega.
Rit til frekari fróðleiks:
Beth Juncker: Kvinder — klasser og ugeblade, Kaupmh. 1976.
Söndags-B.T. Rapport om en succes, Kaupm.h. 1971.
Greinin byggist á fyrirlestri, sem fluttur var á fundi Rithöfundasambands íslands í
nóvember 1977.
23