Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Page 58

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1985, Page 58
Tímarit Máls og menningar heimspeki hans væru „álitnar fyrir djúpsærustu og hæstu athugasemdir yfir veraldarsöguna sem til eru á þýsku.“ Nú má að vísu skilja heimspeki Herders sem hagnýtan boðskap. Samt sem áður er hún óneitanlega rómantísk, meira að segja ein af meginupp- sprettum rómantískrar hreyfingar 19. aldar. Skoðanir Fjölnismanna í alþing- ismálinu voru þannig dæmigerð rómantísk þjóðernisstefna. Þó að þeir vildu halda sig að svona gömlum fyrirmyndum um Alþingi voru þeir langt frá því að vera íhaldsmenn. Tómas Sæmundsson setti líka á blað drauma um að gera Reykjavík að myndarlegri höfuðborg og hafði stór orð um ágæti höfuð- borga. Jón Sigurðsson, helsti andstæðingur Fjölnismanna í Alþingismálinu, var vissulega þjóðernissinni líka. Og engin leið er að halda öðru fram en að sjálfstæðisbaráttan hafi verið honum mikið tilfinningamál. En þær tilfinn- ingar birtust alltaf í formi skynsamlegra ráða til að ná skynsamlegum markmiðum, og oft hagnýtum. Hann var afar órómantískur maður, enda ónæmur á tilfinningarök Fjölnismanna. Að tillögum Tómasar Sæmunds- sonar um skipulag Alþingis skopaðist hann í bréfi til vinar síns, sagði að Tómas vildi „hafa Alþing í öllum sínum forna blóma frá 12tu öld eða fyrri, með goðorðum og fimmtardómum um allt land — geturðu ekki fengið þér goðorðssnepil?“ I grein um málið í Nýjum félagsritum var hann yfirvegaðri, en viðhorfið er hið sama: „Samt sem áður mundi vera ráð, ef menn væru vissir um að þingið yrði vinsælla og landsmenn ötulli að sækja það ef það væri á Þingvelli, að setja það þar í fyrstu. . .“ VI. Fjölnismenn biðu ósigur í Alþingismálinu og féllu allir frá ungir, nema Konráð Gíslason sem hvarf allur að fræðimennsku. Þeir eignuðust heldur enga pólitíska arftaka. Rómantíkin missti sitt fyrsta vígi í íslenskum stjórn- málum, og það liggur við að maður geti sagt, sitt eina vígi. Þjóðernisstefna okkar hefur jafnan verið mjög á hagnýtum brautum síðan Fjölnir leið undir lok. Islendingar sýndu einbeitni og stórhug við að heimta þorskaslóð sína úr höndum Breta, enda var þar fyrir brýnum hagsmunum að berjast. En, þrátt fyrir mikið af vondri samvisku, hafa þeir aldrei getað hert sig upp í að heimta Miðnesheiði af Bandaríkjamönnum, enda myndi að því bæði skaði og óþægindi fyrsta kastið. Á hinn bóginn hefur rómantísk þjóðernisstefna lifað í skáldskap okkar og notið vinsælda langt út fyrir öll skynsamleg mörk. Jónas Hallgrímsson hefur löngum verið tákn þessa rómantíska þáttar í menningu okkar, og það er dæmigert að merkisberi raunsæisstefnu og hagnýtrar framfarasóknar, Hannes Hafstein, gaf út ljóðasafn hans og skrifaði æviágrip hans. Ef til vill 456
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.