Morgunblaðið - 27.10.2017, Page 38

38 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 27. OKTÓBER 2017
AF BÓKMENNTUM
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
Alls eru tólf bækur tilnefndar til
Barna- og unglingabókmenntaverð-
launa Norðurlandaráðs þetta ár. Í
gær var sjónum beint að framlagi
Dana, Norðmanna og Svía, en í dag
er komið að framlagi Finna, Fær-
eyinga, Íslendinga og Sama.
Vangaveltur á hafi úti
Færeyski rithöfundurinn Rakel
Helmsdal er Íslendingum að góðu
kunn, enda einn höfunda Skrímsla-
bókanna vinsælu
auk þess sem hún
samdi textann að
tónlistarævintýr-
inu Veiða vind
sem út kom fyrir
fjórum árum.
Skáldsöguna
Hon, sum róði
eftir ælaboganum
(Hún, sem réri
mót regnboganum) segist hún hafa
samið undir áhrifum frá Enigma-
tilbrigðum Edwards Elgar.
Bókin, sem rýnir las í danskri
þýðingu sem Hugin Eide ritstýrði,
hefst með kraftmiklum hætti þar
sem hin 16 ára gamla Argantael ríf-
ur síðurnar úr dagbókinni sinni og
hendir hugleiðingum síðustu tíu ára
í sjóinn. Hún leggur út á hafið í báti
umtalsvert eldri kærasta síns með
það að markmiði að farga sér. Á
sjónum leitar hugur hennar aftur og
lesendur fá innsýn í erfiða æsku sem
mörkuð er geðsjúkdómi móðurinnar
og vanrækslu beggja foreldra, til-
raun Argantaelar til að sættast við
eigin kynhneigð og samskipti henn-
ar við vini og skólafélaga sem
burðast líka með erfiða reynslu.
Mörg vandasöm viðfangsefni eru
undir í bókinni og því viðbúið að ekki
sé hægt að hnýta alla þræði nægi-
lega vel. Þrátt fyrir iðulega fallegar
lýsingar líður drifkrafturinn nokkuð
fyrir að nær öll sagan er sögð í end-
urliti. Lífsviljinn hefur að lokum bet-
ur, en skilið er eftir opið til túlkunar
hvort Argantael nær á áfangastað.
Í skugga snjalltækja
Önnur tveggja ljóðabóka sem til-
nefndar eru þetta árið er Enginn sá
hundinn eftir Hafstein Hafsteinsson
með vísum
Bjarka Karls-
sonar. Sagan er
sögð frá sjón-
arhorni hvolps
sem fellur í
skugga snjall-
tækja heim-
ilisfólksins. Þeg-
ar seppi kynnist
ketti kemst hann að því að snjall-
tækjavandamálið er ekki bara bund-
ið við fjölskyldu hans heldur allt
mannfólk. Áður en yfir lýkur fljúga
vinirnir burt á vit nýrra ævintýra.
Bókin birtir skýra ádeilu á snjall-
tækjavæðingu samtímans þar sem
samverustundir víkja fyrir skjátíma.
Myndefni Hafsteins er fjölbreytt og
oft á tíðum fyndið. Bókin er öll í
bundnu máli og hentar því mjög vel
til upplestrar, enda rímið heillandi.
Unnið skapandi með arfinn
Í skáldsögunni Úlfur og Edda:
Dýrgripurinn vinnur Kristín Ragna
Gunnarsdóttir á skapandi hátt með
norræna goða-
fræði. Sagan
fjallar um uppeld-
issystkinin Úlf og
Eddu sem enda
óvænt í Ásgarði
þegar þau leita
mikilvægs forn-
grips sem stolið
hefur verið frá
ömmu þeirra og setur rannsóknir
hennar í uppnám. Systkinanna bíð-
ur það vandasama verkefni að kom-
ast aftur til mannheima. Frásögnin
er lipurlega skrifuð og drifin áfram
af spennandi atburðum. Fjöldi listi-
lega vel gerðra mynda prýðir bók-
ina og bætir miklu við frásögnina.
Óskandi hefði verið að myndirnar
væru í lit til þess að þær nytu sín
sem skyldi.
Tengslin við náttúruna
Framlag Sama er Luohtojávrri
oainnáhusat (Ævintýrin við Luohto-
jávrri) eftir Kirste Paltto með
myndum Sunnu
Kitti sem rýnir
las í norskri þýð-
ingu Maritar
Kirsten Guttorm
og Ingu Ravna
Eira. Höfundur
sækir efnivið í
goðsagnaheim
Sama þar sem
dulrænar verur og talandi dýr eiga
samskipti við nútímabörn. Bræð-
urnir Urbán og Ritni kynnast óvænt
náttúrubarninu Laksi sem leiðir
strákana á vit ævintýra sem spanna
allt til regnbogans. Nútímabörnin
komast í snertingu við náttúruna og
þurfa bæði að dansa og jojka til að
ná markmiðum sínum. Með hjálp
Laksi öðlast bræðurnir trú á eigin
styrk og leikni, sem er gott vega-
nesti fyrir nútímalesendur. Lifandi
og litríkar myndir Kitti styðja vel
við framvindu bókarinnar.
Hrífandi vinátta og söknuður
Finnar leggja fram tvær mynda-
bækur þetta árið sem báðar eiga
það sameiginlegt að fjalla um vinátt-
una á hríf-
andi hátt.
Fyrri bókin
er Vildare,
värre, Smilo-
don (Villtari,
verri, sverð-
köttur) eftir
Minnu
Lindeberg
með mynd-
um Jennyjar Lucander. Sagan, sem
samin er á finnlandssænsku, gerist
á leikskóla þar sem lífið snýst um að
aðlagast hópnum og ögra honum í
senn. Sagan er sögð út frá sjónar-
horni hinnar íhugulu Karinar sem
sjá þarf á eftir bestu vinkonu sinni,
hinni fjörmiklu og villtu Annok, þeg-
ar hún flytur til Utsjoki í Lapplandi
með tilheyrandi söknuði. Karin, sem
hefur mikinn áhuga á dýrum – og
sérstaklega fornaldardýrinu sverð-
kettinum, reynir að skilja veröldina
sem hún býr í og breyttar aðstæður
með vísan í náttúruvísindin. Myndir
Lucander (sem myndskreytti einnig
bókina Dröm om drakar (Draumur
um dreka) eftir Sönnu Tahvanainen
sem tilnefnd var til Barna- og ung-
lingabókmenntaverðlauna Norður-
landaráðs í fyrra) eru kraftmiklar í
litagleðinni og blæbrigðaríkar í tján-
ingu sinni.
Ljóðrænn næturheimur
Yökirja (Næturbókin) eftir Inku
Nousianinen með myndum Satu
Kettunen er samin á finnsku og las
rýnir hana í
sænskri þýð-
ingu Marjutar
Hökfelt. Aðal-
persóna bókar-
innar er hinn
viðkvæmi og
íhugandi Kuu
(sem þýðir
máni) sem er
með ofnæmi
fyrir sólarljósi. Hann þarf því að
vera í sérstökum hlífðarfötum á
daginn og er aðeins fyllilega frjáls á
næturnar, en þá grípur hann viss
einmanaleiki. Nótt eina hittir hann
stúlkuna Raa (en nafn hennar vísar í
sólguðinn) og með þeim tekst falleg
vinátta. Sagan er sögð á ljóðrænan
og heimspekilegan hátt þar sem lit-
skrúðugar myndir Kettunen bæta
miklu við frásögnina og stemningu.
Seinni umfjöllunin um verkin sem tilnefnd eru til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 2017
Ferðalag barna inn í annan heim
Rokk Seppa og kisu reynist erfitt að
keppa við snjalltækin um athygli.
Ljón Karin og Annok leika ljón í
leikskólanum í bók Lindeberg.
Í fjötrum Úlfur og Fenrisúlfurinn í skáldsögu Kristínar
Rögnu sem sækir sér innblástur í goðheima.
Ævintýraheimur Bræðurnir Ritni og Urbán ræða við
Laksi undir brosandi regnboga í bók Kirste Paltto.
Næturbók Raa grætur yfir fegurð
heimsins þegar hún hittir Kuu.
)553 1620
Lauga-ás hefur
frá 1979 boðið
viðskiptavinum
sínum upp á úrval
af réttum þar sem
hráefni, þekking
og íslenskar
hefðir hafa verið
höfð að leiðarljósi.
Laugarásvegi 1, 104 Reykjavík
laugaas@laugaas.is • laugaas.is
Við bjóðum m.a. upp á:
Súpur
Grænmetisrétti
Pastarétti
Fiskrétti
Kjötrétti
Hamborgara
Samlokur
Barnamatseðil
Eftirrétti