Ljósmæðrablaðið - 01.07.2010, Side 8

8 Ljósmæðrablaðið - júlí 2010
heimilisofbeldi meðan á meðgöngu stendur
en rannsóknir benda til að konur vilji láta
spyrja sig (Bacchaus, Mezey og Bewley,
2002; Foy, Nelson, Penney og Mcllwaine,
2005; Wenzel, Monson og Johnson, 2004).
Þetta er fyrsta íslenska rannsóknin af
reynslu kvenna af ofbeldi á meðgöngu.
Nokkuð hefur þó verið fjallað um heimilis-
ofbeldi í íslenskum fjölmiðlum og í bókum
og benda má á bók Ragnhildar Sverrisdóttur
(2008), Velkomin til Íslands, sagan af Sri
Rahmawati en hún fjallar um heimilisofbeldi
og bók Gerðar Kristnýjar og Thelmu Ásdís-
ardóttur (2005) Myndin af pabba: Saga
Thelmu, þar sem Thelma lýsir æsku sinni
en hún bjó við mikið heimilisofbeldi á sínu
æskuheimili og slæma líðan árum saman.
Erla Kolbrún Svavarsdóttir (2006) prófessor
í hjúkrunarfræði fullyrðir að ofbeldi gegn
konum frá hendi ofbeldismanns sé vaxandi
heilsufarsvandamál hér á landi.
Mikilvægt er að rannsaka reynslu kvenna
af ofbeldi á meðgöngu frá sjónarhóli
kvennanna sjálfra til að auka þekkingu og
skilning á þessu vandmeðfarna vandamáli
sem þó er líklegt að sé mun útbreiddara en
áður hefur verið talið á Íslandi. Hvernig
upplifa konurnar ofbeldið? Hverjar eru
afleiðingar og langvinn áhrif þess? Mark-
mið þeirrar rannsóknar sem hér er kynnt er
að auka þekkingu og dýpka skilning á líðan
íslenskra kvenna sem hafa verið beittar
ofbeldi á meðgöngu. Rannsóknarspurn-
ingin var: Hver er reynsla íslenskra kvenna
sem búið hafa við ofbeldi á meðgöngu og
endranær?
AÐFERÐAFRÆÐI
Rannsóknaraðferðin sem notuð var til að
fá svar við rannsóknarspurningunni var
Vancouver – skólinn í fyrirbærafræði sem er
eigindleg aðferðafræði, en markmið hans er
að auka skilning á mannlegum fyrirbærum
í þeim tilgangi að bæta mannlega þjónustu
eins og heilbrigðisþjónustuna. Hann byggir
á þeim skilningi að sérhver einstaklingur sjái
heiminn með sínum augum og að sýn hans
mótist af eigin reynslu sem hefur svo áhrif
á hvernig hann upplifir tilveru sína (Sigríður
Halldórsdóttir, 2003). Í rannsóknarferlinu er
farið í gegnum sjö vitræna meginþætti sem
eru stöðugt endurteknir í rannsóknarferl-
inu (sjá mynd 1). Ferli rannsóknarinnar og
hvernig er farið í gegnum þrepin er lýst í
töflu 2.
Þátttakendur
Þátttakendur í rannsókninni voru tólf konur
sem höfðu búið við ofbeldi á meðgöngu.
Þær voru valdar með tilgangsúrtaki. Rann-
sakandi leitaði til starfsfólks hjá Samtökum
um Kvennaathvarf, Stígamótum, ljósmæðra
í meðgönguvernd og talaði sjálf við skjól-
stæðinga í meðgönguverndinni. Skilyrði
fyrir þátttöku var að konan hefði verið í
ofbeldissambandi á meðgöngu. Þær þurftu
einnig að vera tilbúnar til að ræða reynslu
sína við rannsakanda. Konurnar voru á aldr-
inum 18 – 72 ára þegar viðtölin fóru fram.
Meðalaldur var 37½ ár. Í töflu 3 er konunum
lýst nánar og þeim er öllum gefið nýtt nafn
til að vernda nafnleynd þeirra.
Gagnasöfnun og gagnagreining
Tekin voru alls 15 viðtöl við 12 konur.
Viðtölin voru frá 40 mínútum uppí 1½
klukkustund. Fyrri höfundur tók öll viðtölin.
Tvö viðtöl voru tekin við 3 konur sem höfðu
þann bakgrunn að sex mánuðir eða meira
var liðið frá því að ofbeldissambandi lauk.
Viðtalsspurningarnar voru: Getur þú lýst
reynslu þinni af ofbeldi í nánu sambandi og
sagt frá því hvernig ofbeldissambandi þú
varst í á meðgöngunni? Hvernig leið þér?
Breyttist ofbeldið eitthvað á meðgöngunni?
Framhaldið réðist svo af svörum kvennanna
hverju sinni. Samræðurnar snérust um
reynsluheim kvennanna og leitast var við
að skilja reynslu þeirra frá þeirra eigin sjón-
arhorni. Í upphafi samræðnanna voru spurn-
ingarnar mjög opnar en þrengdust eftir því
sem á leið.
Réttmæti rannsóknarinnar
Í rannsókninni var stöðugt verið að meta
á gagnrýninn hátt gæði gagnasöfnunar,
gagnagreiningar og framsetningu niður-
staðna. Þetta var sameiginlegt verkefni rann-
sakenda. Gagnasöfnun var haldið áfram þar
til mettun náðist sem talið er auka réttmæti
rannsóknar. Þrep 7, 9 og 11 í Vancouver–
skólanum eru sérstaklega til þess fallin að
auka réttmæti rannsóknar. Það er einnig
talið auka réttmæti að annar rannsakandinn
er sérfræðingur í ljósmóðurfræði og hinn í
rannsóknarefninu og rannsóknaraðferðinni.
Siðfræði rannsóknarinnar
Tilskilin leyfi voru fengin hjá
Vísindasiðanefnd, tilvísun (VSNb20090-
10006/03.7) og rannsóknin tilkynnt til
Persónuverndar (tilvísun: S4206/2009/
LSL/-). Þar sem rannsóknin fjallar um svo
viðkvæman hóp kvenna var séð til þess að
konurnar hefðu aðgengi að sérfræðingi ef
á þyrfti að halda. Þær sem voru í Kvenna-
athvarfinu höfðu aðgang að sérfræðingi
þar en aðrar að sálfræðingi. Allar konurnar
fengu góða kynningu á rannsókninni, fyrst
í símtali og síðan í upphafi samræðnanna
og þá bæði með upplýsingabréfi og útskýr-
ingum munnlega. Allar veittu óþvingað leyfi
sitt og skrifuðu undir samþykkisyfirlýsingu.
Ítrekað var að þær gætu hætt hvenær sem
var í rannsókninni og gætu neitað að svara
einhverri spurningu ef þær vildu.
• Enginn fékk að vita hverjar voru í úrtak-
inu nema fyrri höfundur.
Voru börnin
vitni að
ofbeldinu?
Jóna 55-65 Háskóli 18 ára 3 Já Já 21 ár L, K, A, F Já
Linda 35-45 Grunnskóli 35 ára 2 Já Já 4 ár A, F Já
Lára 45-55 Háskóli 17 ára 1 Nei Já 9 ár A, L Já
Guðrún 25-35 Háskóli 18 ára 1 Nei Já 4 ár A, L, K, F Já
Sigrún 25-35 Háskóli 26 ára 1 Nei Já 1 ár A, L Já
Inga 25-35 Iðnskóli 15 ára 1 (er barnsh.) Nei Já 9 ár A, L, K Já
Bára 25-35 Grunnskóli 24 ára 2 Já Já 8 ár A, L, K, F Já
Dísa 65-75 Iðnskóli 18 ára 3 Nei Já 40 ár A, L, F Já
Halla 15-25 Grunnskóli 17 ára Er barnshafandi Já Já 4 ár A, K Á ekki við
Elsa 15-25 Stúdent 17 ára 1 Já Já 3 ár A, L, K Já
Nanna 25-35 Háskóli 22 ára 1 Nei Já 9 ár A, K Já
Anna 35-45 Grunnskóli 17 ára 3 (er barnsh.) Já Já 9 ár A, L, K, F Já
Meðaltal 37.5 ár Mikil breidd 19.5 ár 2 börn 6 já/6 nei Allar 10.1 ár *Sjá skýringu Öll börnin
Nafn Aldur Menntun Aldur konu þegar ofbeldissamband hófst
Árafjöldi í
ofbeldissambandi
Hvers konar
ofbeldi?
Fjöldi
barna
Ólst konan sjálf
upp við ofbeldi Endurlit
Tafla 3. Lýsing á þátttakendum. *Skýring við töflu: Þar sem talið er upp hvers konar ofbeldi: L= líkamlegt ofbeldi, K= kynferðislegt ofbeldi,
A= andlegt ofbeldi, F= fjárhagslegt ofbeldi. Allar bjuggu konurnar við fleiri en eina tegund ofbeldis.
Voru börnin
vitni að ofbeldinu?