Ljósmæðrablaðið - 01.07.2010, Blaðsíða 17

17Ljósmæðrablaðið - júlí 2010
sér fyrir fæðingu og hvaða verkjameðferð
var notuð í raun. Ljósmóðirin, konan og
stuðningsaðili konunnar voru beðin um að
meta árangur ilmkjarnaolíumeðferðarinnar á
líkert-kvarða. Alls 196 spurningarlistum var
svarað, 145 (74%) voru í sjálfkrafa sótt, 41
(21%) voru gangsettar og upplýsingar vant-
aði um 10 (5%). Það er ekki gott að segja
hvort ilmkjarnaolíumeðferðin minnkaði þörf
á verkjameðferð með lyfjum en 18 af þeim
43 konum sem ætluðu sér að fá utanbasts-
deyfingu og 8 af þeim 22 konum sem ætluðu
sér að fá ópíöt í fæðingunni komust af án
þess, eftir að hafa fengið ilmkjarnaolíumeð-
ferð. Hér vantar samanburðarhóp til að segja
til um hvort það var ilmkjarnaolíumeðferðin
sem hafði þessi áhrif eða einhverjir aðrir
þættir.
Það er eðlilegt að fæðandi kona finni fyrir
einhverjum kvíða en of mikill kvíði getur
valdið því að líkaminn framleiðir meira
af katekólamínum sem getur aukið sárs-
aukaskynjun og dregið úr samdráttum í legi
með því að hindra framleiðslu oxýtósíns og
endorfína (Zwelling, 2006). Ilmkjarnaolíur
geta hinsvegar átt þátt í því að auka fram-
leiðslu róandi, örvandi og slakandi efna í
líkamanum (Smith o.fl., 2006) og þannig
gagnast konum í fæðingu. Líklega eru það
ekki eingöngu bein áhrif ilmkjarnaolíanna
sem gerir ilmkjarnaolíumeðferð svo vinsæla
meðal kvenna og ljósmæðra í Bretlandi því
að hinar jákvæðu hliðarverkanir meðferð-
arinnar geta haft sitt að segja því notkun
ilmkjarnaolía hvetur til nudds, vatnsmeð-
ferðar og yfirsetu í fæðingu en það eru allt
þættir sem stuðla frekar að eðlilegri fæðingu
og góðri útkomu. Nudd getur dregið úr
verkjum og minnkað kvíða í fæðingu (Chang,
Wang & Chen, 2002; Chang, Chen & Huang
2006) en það er vissulega hægt að nota með
eða án ilmkjarnaolía. Yfirseta í fæðingu
eykur líkur á eðlilegri fæðingu og dregur
úr notkun verkjalyfja í fæðingu (Hodnett,
Gates, Hofmeyr & Sakala, 2003). Vatns-
meðferð í baðkari eða fæðingarlaug á fyrsta
stigi fæðingar minnkar notkun verkjalyfja og
dregur úr sársaukaskynjun án þess að hafa
neikvæð áhrif á lengd fæðingar, keisaratíðni
eða heilbrigði nýburans (Cluett, Nikodem,
McCandlish & Burns, 2002).
Öryggi og óþægindi
við notkun ilmkjarnaolía
Lykilatriði við notkun ilmkjarnaolía er þynn-
ing, öryggi og hugsanleg eituráhrif (Medforth
o.fl., 2006). Ráðlagt er að nota eins litla
skammta og mögulegt er til að ná fram tilætl-
uðum áhrifum og þeir skammtar sem mælt er
með að nota á meðgöngu eru yfirleitt minni
en almennt eru notaðir fyrir fullorðna og eru
langt undir eitrunarmörkum (Medforth o.fl.
2006). Hámarksstyrkleiki á meðgöngu er 2%
(Tiran, 2000) en styrkur ilmkjarnaolíanna
sem notaðar voru í nudd í rannsókn Burns
o.fl. (1999) var undir 1%. Ilmkjarnaolíur eru
blandaðar í burðarolíu (grunnolíu) sem gegnir
því hlutverki að þynna út ilmkjarnaolíurnar
en er auk þess nærandi og mýkjandi og veitir
þannig ákveðin áhrif þegar hún er notuð við
nudd (Burns o.fl., 1999). Möndluolía (e.
sweet almond) er oft notuð sem burðarolía
þar sem hún hentar flestum húðgerðum en
olía unnin úr vínberjasteinum (e. grapeseed
oil) er einnig góður kostur þar sem hún
hentar öllum húðgerðum (Burns o.fl., 1999).
Möndluolían er einstaklega mjúk og nærandi
en hún inniheldur hnetur og hentar því ekki
þeim sem hafa hnetuofnæmi. Margir hafa
forðast að nota möndluolíu fyrir barnshaf-
andi konur vegna þeirrar umræðu um að börn
mæðra sem borða hnetur á meðgöngu geti
þróað með sér hnetuofnæmi en það eru engar
rannsóknir sem styðja þetta (Tiran, 2000).
Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að
ilmkjarnaolíur séu öruggar þrátt fyrir að þær
komi úr náttúrunni. Ilmkjarnaolíur geta haft
óæskileg áhrif á konurnar og ekki má heldur
gleyma því að þær hafa áhrif á alla sem
eru inni í herberginu, bæði vegna uppguf-
unarinnar og lyktarinnar. Sumar ilmkjarna-
olíur hafa vatnslosandi áhrif og aðrar hafa
svokölluð emmenagogic áhrif sem þýðir
að olían inniheldur efni sem geta ýtt undir
eða framkallað blæðingu (Medforth o.fl.,
2006). Þessi áhrif takmarka auðvitað notkun
einhverra olía. Í rannsókn Burns o.fl. (1999)
kemur fram að heilbrigðismenntað fagfólk
sem hefur hlotið viðeigandi þjálfun og
vinnur samkvæmt leiðbeiningum getur notað
ilmkjarnaolíur á öruggan hátt í sínu fagi.
Öryggi fæðandi kvenna
og óþægindi við notkun
Í rannsókn Burns o.fl. (1999) komu ekki
fram neinar óæskilegar afleiðingar af notkun
ilmkjarnaolía en 1% kvennanna sem tóku
þátt í rannsókninni greindu frá minniháttar
óþægindum við notkun ilmkjarnaolíanna.
Meðal þess sem konurnar fundu fyrir var
ógleði, kláði, höfuðverkur og hröð fæðing.
Sömu niðurstöður komu fram í rannsókn
Pollard (2008) því 1% kvennanna í þeirri
rannsókn fundu fyrir höfuðverk og pirring
í húð en aðrar óæskilegar afleiðingar komu
ekki fram. Í rannsókn Burns og Blamey
(1994) fundu 3% kvennanna (16 konur) fyrir
óþægindum og var það oftast brunatilfinning
eða stingur þegar piparmyntuolía var sett á
ennið (5 konur) en aðrar óæskilegar afleið-
ingar komu ekki fram. Í öðrum rannsóknum
sem hér hefur verið fjallað um hafa heldur
ekki komið fram óæskilegar afleiðingar af
notkun ilmkjarnaolíanna fyrir móður eða
barn (Mously, 2005; Calvert 2005; Burns
o.fl., 2007).
Öryggi ljósmæðra og annars
starfsfólks, óþægindi við notkun
Samkvæmt rannsókn Mousley (2005) kvört-
uðu nokkrar ljósmæður um höfuðverk þegar
þær notuðu ljómasalvíu (e. clary sage). Þessu
var fylgt eftir með því að fara yfir það hvort
leiðbeiningum var fylgt og í framhaldinu var
farið yfir það hvernig koma mætti í veg fyrir
að verða fyrir of miklum áhrifum. Þetta hafði
þau áhrif að ljósmæður fundu síður fyrir
höfuðverk.
Rósaolía (e. rose), kvoðuolía (e. frank-
incense), lofnarblómaolía (e. lavender),
piparmyntuolía (e. peppermint) og ljómasal-
víuolía (e. clary sage) hafa svokölluð
emmenagogic áhrif og því geta mögulega
komið af stað blæðingu hjá þunguðum konum
auk þess sem piparmyntuolía (e. peppermint)
getur haft eituráhrif á lifur og lungu (Tiran,
2000). Þess vegna þarf að fara varlega þegar
ilmkjarnaolíur eru notaðar nálægt barnshaf-
andi konum og hér þarf að taka tillit til stuðn-
ingsaðila kvennanna og starfsfólks. Ljós-
mæður sem voru barnshafandi notuðu t.d.
ekki piparmyntuolíu í rannsókn Burns o.fl.
(1999). Læknar og ljósmæður þurfa einnig
að gera sér grein fyrir að þau róandi áhrif
sem sumar ilmkjarnaolíur hafa geta verið
óæskileg (Tiran, 2000).
Öryggi við notkun
uppgufunarbúnaðar (e. vaporisers)
Ef notaður er búnaður til að láta ilmkjarna-
olíur gufa upp í andrúmsloftið þarf það
að vera rafknúinn búnaður því ekki er
æskilegt að nota kerti á fæðingardeild vegna
eldhættu (Tiran, 2006a). Það ætti ekki að
láta ilmkjarnaolíur gufa upp í meira en
10-15 mínútur á hverjum klukkutíma (Tiran,
2006a) og mjög mikilvægt er að loftræsta
vel herbergið áður en það er notað fyrir aðra
konu. Það væri t.d. mjög óæskilegt að setja
konu í hótandi fyrirburafæðingu inn á illa
loftræsta stofu þar sem ilmur af hríðaörvandi
ilmkjarnaolíum lægi í loftinu.
Er óhætt að setja
ilmkjarnaolíur í baðvatnið?
Það eru skiptar skoðanir á því hvort óhætt sé
að setja ilmkjarnaolíur út í baðvatnið þegar
legvatn er farið. Tiran (2006a) heldur því
fram að ekki ætti að nota ilmkjarnaolíur út
Blöndun
• Notið alltaf minnsta mögulega skammt sem virkar.
• Ilmkjarnaolíum er blandað í burðarolíu, t.d. vínberjasteinaolíu (e. grapeseed) eða
möndluolíu (e. sweet almond).
• Fyrir hverja 5 ml af burðarolíu er fjöldi dropa sá sami og styrkur blöndunnar í
prósentum.
• 1-1½% á meðgöngu
• 2% í fæðingu og eftir fæðingu
• 4% í bað
• Ekki æskilegt að blanda saman meira en 3 ilmkjarnaolíum í einu (Tiran, 2000)
Kassi 2