Fréttablaðið - 09.05.2015, Blaðsíða 16

9. maí 2015 LAUGARDAGUR| SKOÐUN | 16
Arthur Löve, yfi rlæknir veirufræðideildar
Björn Rúnar Lúðvíksson, yfi rlæknir
ónæmisfræðideildar
Ísleifur Ólafsson, yfi rlæknir
klínískrar lífefnafæðideildar
Jón Gunnlaugur Jónasson, yfi rlæknir
meinafræðideilar
Jón Jóhannes Jónsson, yfi rlæknir
erfða- og sameindalæknisfræðideildar
Karl G. Kristinsson, yfi rlæknir
sýklafræðideildar
Óskar Reykdalsson, framkvæmdastjóri
rannsóknarsviðs
Páll Torfi Önundarson, yfi rlæknir
blóðmeinafræðideildar
Pétur Hannesson, yfi rlæknir
röntgendeildar
Niðurstöður klínískra rannsókna eru
grundvöllur nánast allra mikilvægra
ákvarðana um greiningu og meðferð
sjúklinga. Því er öflugur rekstur, góð
fagþekking og gæðaeftirlit rann-
sóknadeilda forsenda góðrar heil-
brigðisþjónustu.
Geislafræðingar, lífeindafræðing-
ar og náttúrufræðingar gegna afar
veigamiklu hlutverki á rannsókn-
arsviði Landspítalans, en verkfall
þeirra hefur nú staðið í fimm vikur.
Á þessum tíma hafa allir starfsmenn
sviðsins lagt sig fram við að halda
uppi bráðastarfsemi þannig að bráð-
veikir sjúklingar verði ekki fyrir
tjóni. Þeirri starfsemi sem ekki
tengist bráðveikum sjúklingum
hefur hins vegar ekki verið hægt
að sinna.
Þúsundir lífsýna úr sjúklingum
hafa verið fryst eða formeðhöndl-
uð á annan hátt og bíða þess að vera
rannsökuð og greind. Þá eru hundr-
uð sjúklinga sem bíða þess að kom-
ast í röntgenrannsóknir. Af þessum
sökum hefur greining og meðferð
sjúkdóma dregist úr hófi með ófyrir-
séðum afleiðingum og er eingöngu
tímaspursmál hvenær alvarleg tilvik
koma upp. Auk þess kemur verkfall-
ið niður á öðrum mikilvægum þátt-
um eins og til dæmis gæðastjórnun,
kennslu og vísindarannsóknum.
Við undirritaðir yfirlæknar á
rannsóknarsviði Landspítalans
hvetjum fulltrúa ríkisvaldsins og
BHM að hefja strax af krafti kjara-
viðræður og leita allra leiða til að
ljúka gerð kjarasamninga og binda
enda á þá grafalvarlegu stöðu sem
komin er í heilbrigðismálum þjóð-
arinnar.
Um verkföll á rannsóknarsviði LSH
Traust á valdastofnun-
um, stjórnmálamönnum
og -flokkum er í lágmarki
meðal þjóðarinnar og
engin furða. Vilji Íslendinga
stendur til þess að þjóðar-
eign á auðlindum okkar sé
tryggð, en málið tafið enda-
laust. Samt er hér ákaflega
mikið í húfi eins og ég rakti
í fyrri grein um verðmæti
auðlinda í þjóðareign. Þær
eru að lágmarki 2.000 millj-
arðar króna – fjórar til sex
milljónir á hvert manns-
barn hið minnsta Þessi
auðæfi þarf að tryggja þjóðinni í
stjórnar skrá um aldur og ævi.
Margreynt
Ekki skortir almennan vilja. En
ákveðin hagsmunaöfl berjast gegn
því að þjóðin tryggi sér auðlind-
irnar með æðstu lögum landsins.
Engin önnur skýring er haldbær.
Frá aldamótum hafa tvær opin-
berar auðlindanefndir lagt til skýrt
ákvæði um þjóðareign. Stjórnar-
skrárnefnd sem starfaði 2005 hafði
vilja til þess án niðurstöðu, þing-
menn Fram sóknarflokksins (2007/8)
gerðu góðar tillögur. Minna má á
að 2006 fluttu Geir H. Haarde, for-
maður Sjálfstæðisflokksins, og Jón
Sigurðsson, formaður Framsóknar-
flokksins, tillögu um stjórnar-
skrárákvæði sem innihélt hugtak-
ið „þjóðareign“ (þótt tillagan hafi
gengið of skammt) og á þinginu
2008-9 kom svo enn fram tillaga
og nú frá Jóhönnu Sigurðardótt-
ur, Steingrími J. Sigfússyni, Birki
Jónssyni og Guðjóni A. Kristins-
syni þar sem var hamrað á hug-
takinu um þjóðareign sem
ekki mætti selja eða láta
varanlega af hendi.
Sáttanefndin um sjávar-
útveg árið 2010 vildi fá
ákvæði í stjórnarskrá og
kom þá í ljós að LÍÚ var
því andvígt fyrir hönd út-
gerðar manna sem virðast
alveg einangraðir. Stjórn-
lagaráð tók skörulega á
málinu í sínum tillögum og
í þjóðaratkvæðagreiðslu
árið 2012 og skoðanakönn-
unum kom fram yfirgnæf-
andi vilji þjóðarinnar að fá
ákvæði um þetta efni í stjórnar-
skrá. Þorvaldur Gylfason hefur
rakið í mörgum greinum að sjá má
áform um þetta efni marga áratugi
aftur í tíma og koma við sögu menn
úr öllum stjórnmálaflokkum. Hvers
vegna gerist þá ekkert? Eina rök-
rétta niðurstaðan er sú að vel skipu-
lagðir og þröngir hagsmunir kring-
um sjávarútvegsauðlindina ætli að
drepa málinu á dreif fram í rauð-
an dauðann og skapa sér að lokum
„hefðarrétt“ til að eigna sér fiskinn
í sjónum. Þetta er hin hörmulega
staða málsins og hana skynjar þjóð-
in og traust hennar á valdamönnum
og -stofnunum þverr.
Tvær meginstefnur
Fáir þora beinlínis að berjast gegn
ákvæði í stjórnarskrá um auðlind-
ir, en lítill minnihluti virðist ætla
að beita sér fyrir því að væntanlegt
ákvæði verði bitlaust, óljóst og taki
ekki á kjarna málsins sem er að
naglfesta hugtakið „þjóðareign“. Á
málþingi um auðlindir í þjóðareign
í liðnum mánuði lýsti Svanfríður
Jónasdóttir hvernig tillögur hafa
mótast um að festa í sessi skilgrein-
ingu á þjóðareign og hér er byggt
á (sjá kynningu á www. landvernd.
is). Hún sat einmitt í fyrri auðlinda-
nefndinni undir forystu Jóhannes-
ar Nordals sem sló tóninn og vildi
tryggja hagsmuni þjóðarinnar og
arðinn til hennar – eins og næstum
allir aðrir sem komið hafa að mál-
inu síðan – fyrir utan útgerðarmenn.
Stjórnlagaráð og næsta skref
Ef aðeins auðlindaákvæðið í til-
lögum stjórnlagaráðs hefði náðst
í gegn á síðasta kjörtímabili hefði
það verið erindisins virði. Það tókst
ekki og því er ákvæði um auðlind-
ir sem heyra undir almannavaldið
ekki komið í stjórnarskrá, ákvæði
eins og þetta: „ … enginn getur
fengið auðlindir, eða réttindi tengd
þeim, til eignar eða varanlegra
afnota og aldrei má selja þær eða
veðsetja.“ (Stjórnlagaráð). Ráðið
var einnig efnislega sammála
Nordalsnefndinni um að arðurinn
af auðlindunum ætti að renna til
þjóðarinnar og koma gjald fyrir
nýtingu.
Staðan nú? Enn ein þingnefndin
sem segist stefna að því að leggja
fram tillögu um breytingar á stjórn-
arskrá er varði auðlindir í þjóðar-
eign. Tvennt ber að hafa í huga þar:
Að staðið verði við þetta fyrirheit,
og þjóðin láti ekki bjóða sér útþynnt
og óljóst almennt orðalag sem gefur
færi á því að smygla óheyrilegum
auðæfum út um bakdyrnar í hendur
á fámennum hagsmunahópi. Þessa
vakt þarf að standa og hafa augu á
hverjir reynast traustir bandamenn
þjóðarhagsmuna.
Auðlindir og stjórnarskrá
Ómögulegt er að ræða um
áhrif verkfalls BHM-félaga
án þess að ræða ábyrgð rík-
isins í deilunni! Íslenska
ríkið er stór vinnuveitandi
háskólamanna og verður að
standa undir nafni sem
slíkur.
Samningur um laun er
grundvallaratriði milli
starfsmanns og þess fyrir-
tækis eða stofnunar sem
viðkomandi starfar hjá en
staðreyndin er sú að BHM-
félög hafa ekki náð að gera
sjálfstæðan samning um laun sín
hjá ríki, frá árinu 2005. Samningar
á almennum markaði hafa undan-
farið alfarið ráðið ferðinni við gerð
kjarasamninga og í þeim er (eðli-
lega) á engan hátt tekið tillit til
þarfa háskólamanna hjá ríki. Það
segir sig sjálft að við slíkt verður
ekki unað lengur. Félagsmenn eru
búnir að fá sig algerlega fullsadda,
eftir að hafa náð engum árangri
varðandi sína þarfir og kröfur í
mörg ár. Á Íslandi er minnstur
ávinningur af því að mennta sig,
í Evrópu – það einfaldlega gengur
ekki, ef við ætlum að byggja upp
þróað og samkeppnishæft sam félag
hér á landi!
BHM-félögin hafa ekki beitt verk-
fallsréttinum í neinum
mæli frá árinu 1989 enda
hafa félögin litið á verk-
föll sem algert neyðarúr-
ræði. Að þessu neyðarúr-
ræði sé beitt núna, með því
afgerandi samþykki félags-
manna sem fékkst fyrir
aðgerðunum, segir allt sem
segja þarf.
Það er auðvitað afar
bagalegt að saklaust fólk,
sjúklingar, bændur, fast-
eignakaupendur og selj-
endur og fleiri og fleiri líði
fyrir kjarabaráttu annarra en öðru-
vísi verður það ekki þegar til slíkra
neyðarúrræða hefur þurft að grípa.
Því má hins vegar ekki gleyma að
þessi staða er uppi eftir endurtekna
samninga þar sem kröfur háskóla-
manna hafa ekki hlotið neinn hljóm-
grunn. Í langan tíma hefur það mátt
vera ljóst að til aðgerða yrði gripið,
ef ekki fengist bót en við því hefur
ríkið ekki brugðist.
Ríkisstjórnin viðurkenni ábyrgð
Ráðamenn verða að gangast við
þeirri ábyrgð sem fylgir því að vera
risastór vinnuveitandi fjölda fólks.
Ríkið verður að standa sig gagn-
vart sínum starfsmönnum. Gleym-
um því ekki að grundvallaratriði í
sambandi starfsmanns og vinnuveit-
anda er samningur um laun. Ráða-
menn íslenska ríkisins verða að
viður kenna rétt starfsmanna sinna
til samninga, út frá sínum forsend-
um en ekki út frá forsendum ann-
arra aðila á allt öðrum markaði sem
lýtur öðrum lögmálum.
Ríkisstjórnin er EKKI óháður
aðili í þeirri kjaradeilu sem uppi er
heldur beinn aðili að deilunni. Ráð-
herrar geta ekki hvatt aðila til að
ná samningum, ábyrgðin er þeirra
að leysa hana, BHM-félögin leysa
deiluna ekki sjálf í samtali sín á
milli. Ríkisstjórnin er samningsað-
ili og þarf eins og hver annar samn-
ingsaðili og vinnuveitandi að ganga
til samningaviðræðna við fulltrúa
starfsmanna sinna. Þörf íslenska
ríkisins fyrir að halda í gott starfs-
fólk er ekki minni en hjá öðrum
fyrirtækjum, jafnvel meiri því hjá
sumum stofnunum ríkisins starfar
alsérhæfðasta starfsfólk landsins.
Að gera ekkert til að vinna að lausn
deilunnar er algerlega óásættan-
legt, ekki bara fyrir BHM-félögin
heldur ekki síður fyrir íslenskt
samfélag. Ríkisstjórnin verður að
viðurkenna ábyrgð sína í að halda
fyrirtækinu íslenska ríkinu gang-
andi og ganga til samninga, ekki
síðar en nú!
Ríkið er líka vinnuveitandi
KJARAMÁL
Guðfi nna Halla
Þorvaldsdóttir
framkvæmdastjóri
Sálfræðingafélags
Íslands
AUÐLINDIR
Stefán Jón
Hafstein
í hópi áhugafólks
um sjálfb æra þróun
og auðlindir í
þjóðareign
KJARAMÁL
Skógarhlíð 18 • Sími 595 1000
Akureyri • Sími 461 1099
www.heimsferdir.is
B
irt
m
eð
fy
rir
va
ra
u
m
p
re
nt
vi
llu
r.
H
ei
m
sf
er
ð
ir
ás
ki
lja
s
ér
ré
tt
t
il
le
ið
ré
tt
in
g
a
á
sl
ík
u.
A
th
. a
ð
v
er
ð
g
et
ur
b
re
ys
t
án
fy
rir
va
ra
.
E
N
N
E
M
M
/
S
IA
•
N
M
68
79
4
Madrid – Toledo – Salamanca – Douro dalurinn
Porto – Guimaräes – Coimbra – Batalha klaustrið –
Estoril – Cascais – Lissabon

Portúgal á sér ríka og langa sögu, sögu sæferða og
landafunda. Í þessari skemmtilegu 12 daga sérferð
kynnumst við mörgum af áhugaverðustu stöðum
landsins en margir þeirra eru á heimsminjaskrá
UNESCO. Ferðin hefst í Madrid en flogið er
þangað frá Íslandi síðdegis 5. september og dvalið
þar í 3 nætur. Þaðan er ekið til Porto í Portúgal
með viðkomu í háskólabænum Salamanca. Dvalið í
Porto í 4 nætur. Á áttunda degi er ekið í suðurátt til
baðstrandabæjarins Estoril þar sem dvalið verður í
4 nætur. Á meðan á dvöl stendur er farið í margar
áhugaverðar kynnisferðir þar sem við skoðum
fallegar sveitir, bæi og þorp, kirkjur og klaustur
og njótum einstakrar náttúrufegurðar Douro
dalsins. Fjölmargar kynnisferðir eru innifaldar í
verði. Þann 16. september er flogið til London og
dvalið daglangt í smábænum Windsor og flogið til
Íslands með kvöldflugi.
Netverð á mann frá kr. 259.900 m.v. 2 í herbergi.
Fararstjóri: Sigrún Knútsdóttir
5.-16. september
Madrid &
Portúgal
Sérferð til
Frá kr.
259.900