Fréttablaðið - 17.12.2016, Síða 58

Frá sjötta desember 1950 til sjöunda janúar 1951 hélt Knattspyrnufélagið Fram níu dansleiki með vínveit-ingum í hinum og þessum öldurhúsum Reykjavíkur.
Skemmtanagleðin var ekki bundin
við þá bláklæddu. Í skýrslu Áfengis-
varnarnefndar bæjarins kom fram
að á tímabilinu ágúst til desember
1950 héldu íþróttafélög höfuðstað-
arins tugi skemmtana með leyfum til
áfengissölu.
Frjálsíþróttadeild KR var einna
iðnust við kolann með tuttugu dans-
leiki. Ármenningar, ÍR-ingar og Fram-
arar voru á svipuðu róli og svo virtist
sem Skíðadeild Æskulýðsfylkingar
Sósíalistaflokksins hugsaði meira um
skemmtanahald en að renna sér
á skíðum eða vinna að framgangi
öreigabyltingarinnar. Ekki var þó allt
sem sýndist. Dansleikjafarganið hafði
í raun minnst með íþróttastarf að
gera, heldur var það birtingarmynd
stefnu hins opinbera í áfengismálum.
Árið 1935 var afnumið á Íslandi
áfengisbann sem verið hafði í gildi í
um tvo áratugi. Áfengisverslun rík-
isins tók til starfa og hóf þegar fram-
leiðslu á brennivíni, sem ætlað var að
leysa af hólmi stórfellda landafram-
leiðslu um allar sveitir. Rúmum ára-
tug áður höfðu landsmenn þó fengið
að gæða sér á nokkrum tegundum
suður-evrópskra vína að kröfu
spænskra stjórnvalda sem hótuðu
að öðrum kosti að setja innflutnings-
bann á íslenskan saltfisk.
Við afnám bannlaganna varð Hótel
Borg eini veitingastaður landsins
með fast áfengisleyfi. Borgin naut
sérstakrar velvildar í stjórnkerfinu,
enda veitingamaðurinn Jóhannes
Jósefsson ágætlega tengdur bæði
ungmennafélagshreyfingunni og
Framsóknarflokknum. Raunar hafði
Jóhannes reist hótelið að áeggjan
ríkisvaldsins og notið til þess ríkis-
ábyrgðar. Það gerðist í aðdraganda
Alþingishátíðarinnar 1930, þar sem
von var á fjölda erlendra gesta og því
talið brýnt að koma upp hóteli sem
stæðist alþjóðlegan samanburð. Til
að styrkja rekstrargrundvöll hins
nýja hótels enn frekar fékk það eitt
að selja Spánarvínin eftirsóttu, en
öðrum gistiheimilum bæjarins var
synjað um vínsöluleyfi.
Saga
til næsta
bæjar
Stefán Pálsson skrifar
um fjáröflun á villi-
götum
vík tók talsverðum breytingum á
heimsstyrjaldarárunum og næstu
misserin þar á eftir. Landsmenn
höfðu meira á milli handanna og
sífellt fleiri vildu lyfta sér upp á dans-
leikjum og þá helst með Bakkus í för.
Árið 1946 voru gefin út um
400 sérstök vínveitingaleyfi í
Reykjavík, en fjórum árum síðar
voru þau nálega þrefalt fleiri. Sú
fjölgun sagði minnst um grósku
í félagsstarfi, því í langflestum
tilvikum var um að ræða að
félög gerðust, gegn lítilsháttar
þóknun, leppar fyrir dansleiki
sem tengdust þeim að öðru
leyti ekkert.
Þau félög sem létu freistast
til að lána veitingamönnum
nafn sitt voru af ýmsu tagi, en
fyrir bindindisforkólfa lágu
íþróttafélögin eðlilega best
við höggi. Yfirlýst mark-
mið þeirra var að stuðla
að líkamlegu heilbrigði
félagsmanna sinna og
því hlálegt að sjá þau
tengjast alræmdum
sukksamkomum með
þessum hætti. Gerðu
templarar sér að leik að
tala um áfengisböllin í
Reykjavík sem „drykkju-
skóla íþróttafélaganna“.
Í kynningu á fyrr-
nefndri skýrslu í febrúar
1951 skutu fulltrúar
Áfengisvarnarnefndar
föstum skotum á for-
ystu íþróttahreyfingar-
innar. Einkum var Gísli
Sigurbjörnsson, einn
nefndar manna, harð-
orður. Sagðist hann
vonast til að félögin létu
af þessu háttalagi með
góðu, en að öðrum kosti
yrði að grípa til róttækari
aðgerða. Óeðlilegt væri
áfengis umræðan óþægileg, en þeir
voru þó til sem sáu enga ástæðu til að
skammast sín heldur svöruðu fullum
hálsi. Reiður bréfritari í Morgunblað-
inu sem kallaði sig „Íþróttamann“
sakaði Gísla um að hafa sjálfur veitt
áfengi á samkomum í tengslum við
komu þýskra knattspyrnumanna
til Íslands, en Gísli (sem einatt var
kenndur við elliheimilið Grund) var
kunnur áhugamaður um íslensk/þýsk
menningarsamskipti.
Sportblaðið, sem var skammlíft
tímarit um íþróttamál, gekk skrefinu
lengra. Það mótmælti í tvígang þeirri
ósvinnu að Gísli Sigurbjörnsson væri
fenginn til að vera fararstjóri í ferð
Framara og Víkinga til Vestur-Þýska-
lands þetta sama sumar í ljósi lúalegra
skrifa hans um íþróttahreyfinguna
sama ár.
Þeir sem reiddust skrifum Gísla
og félaga töldu gagnrýnina ósann-
gjarna þar sem látið væri að því liggja
að íþróttamenn væru öðrum drykk-
felldari. Hér væri hins vegar aðeins
um skiljanlega sjálfsbjargarviðleitni
Reykjavíkurfélaganna að ræða.
Starfsemi þeirra væri mikilvæg en
kostnaðarsöm, einkum þar sem flest
félögin ynnu að því að koma sér upp
félagssvæðum og -heimilum, en nytu
til þess mjög takmarkaðra styrkja. Í
stað þess að hnýta í íþróttamenn fyrir
að reyna að bjarga sér, ættu templarar
að leggja til aðrar og betri fjáröflunar-
leiðir fyrir blönk íþróttafélögin.
Raunar urðu deilurnar um vín-
veitingaleyfi íþróttafélaganna til
þess að ýta við slíkum umræðum.
Íþróttabandalag Reykjavíkur sam-
þykkti á ársþingi sínu árið 1951 að
reyna að stofnsetja svokallað bingó-
happdrætti sem sagt var að banda-
rískri fyrirmynd. Í raun var um hefð-
bundið bingó að ræða, en hugmynd
íþróttamannanna var sú að fá að selja
spjöldin og draga út tölur á öllum
opinberum skemmtunum. Einkum
höfðu menn kvikmyndahúsin í
huga þar sem draga mætti í hléi eða
á undan sýningum, þar sem saman
væru komnir stórir hópar fólks í
öðrum erindagjörðum.
Bjarni Benediktsson dómsmálaráð-
herra, sem hafði mikið látið sig varða
málefni íþróttafélaganna í borgar-
stjóratíð sinni, féllst á að flytja laga-
frumvarp þessa efnis. Þingmenn voru
hins vegar varfærnari og gerðu þá
veigamiklu breytingu á frumvarpinu
að leyfið einskorðaðist við auglýstar
samkomur íþróttafélaganna sjálfra.
Draumurinn um að bingóspjald til
styrktar íþróttamálum yrði jafnsjálf-
sagður hlutur af bíóferðinni og popp
og kók fór því fyrir lítið og bingó-
happdrættið varð ekki veigamikil
fjáröflunarleið.
Sama ár og bingó-tilraunin hófst
og fór út um þúfur, ýttu íþróttamenn
öðru fyrirtæki úr vör sem virtist líf-
vænlegra. Í aprílmánuði 1952 gátu
Íslendingar í fyrsta skipti veðjað á
tólf leiki á getraunaseðlum Íslenskra
getrauna. Varð Ísland þar með eitt
síðasta landið í Vestur-Evrópu til að
hefja rekstur íþróttagetrauna, en slík
heimild hafði raunar verið bundin
í lög þegar í tengslum við setningu
íþróttalaganna árið 1940.
Knattspyrnuleikir voru fyrirferðar-
mestir á getraunaseðlinum. Stundum
var boðið upp á íslenska leiki eða
skandinavíska, en enski boltinn var
þó í aðalhlutverki frá byrjun. Hinn
nýi leikur fór vel af stað fyrstu vik-
urnar, en salan féll um sumarið og
náði sér í raun aldrei aftur á flug. Sölu-
kerfið var veikburða og byggðist mjög
á dugnaði einstakra íþróttafélaga. Þá
þótti mörgum leikurinn strembinn –
enda gerðist það aðeins einu sinni á
árinu 1952, í 28 leikvikum, að 12 réttir
næðust.
Getraunarekstur sjötta áratugarins
var fjarri því að skila þeim tekjum
sem vonir höfðu staðið til, en íþrótta-
menn reyndu þó að halda skútunni á
floti enda getraunir taldar gullnáma
í flestum nágrannalöndunum. Árið
1956 lognaðist tilraunin þó endan-
lega út af . Þrettán ár áttu eftir að líða
uns fótboltagetraunir voru endur-
vaktar hér á landi. Í það skiptið gekk
dæmið öllu betur upp, enda sjón-
varpið komið til sögunnar með geysi-
vinsælum þáttum um ensku knatt-
spyrnuna.
DanS-
leikja-
farganið
hafði í
raun
minnSt
með
íþrótta-
Starf að
gera …
Undanþágur fyrir félög
Sem vænta mátti kunnu eigendur
annarra samkomustaða þessari mis-
munun illa og til að bæta úr því var
heimilað að gefa út áfengisleyfi til
eins kvölds í einu fyrir samkomur
hvers kyns félagasamtaka. Fyrir vikið
varð talsverður hvati fyrir veitinga-
menn að leita samstarfs við átthaga-
félög, stjórnmálasamtök eða aðra
hópa varðandi dansleikjahald og
varð það til að efla félagsstarfsemi af
ýmsum toga.
Fyrstu árin virðast raunverulegar
skemmtanir á vegum félaga og hópa
hafa staðið á bak við flest eða öll
áfengisleyfin, en með tímanum fór að
slakna á því. Skemmtanalífið í Reykja-
Drykkjuskólar
íþróttafélaganna
að hið opinbera veitti styrki þeim
íþróttafélögum sem ekki höfnuðu
algjörlega hvers kyns vínveitingum.
Sjálfur sagðist Gísli hafa ákveðið að
segja sig úr sínu íþróttafélagi, Víkingi,
ef hann frétti oftar af slíkum veigum á
samkomum þess.
Athugasemdir nefndar-
innar og Gísla sérstaklega, ollu
miklum taugatitringi innan
íþróttahreyfingarinnar. Þar
innandyra voru margir á sama
máli og samþykkti Íþróttasam-
band Íslands strangar reglur
þar sem aðildarfélögum var
bannað að bjóða upp á áfengi
á skemmtunum sínum að við-
lögðum refsingum á borð við
keppnis bann. Íþróttabanda-
lag Reykjavíkur taldi hins
vegar óframkvæmanlegt
að skikka einstök aðildar-
félög til að taka upp algjört
bindindi og raunar utan
verksviðs íþróttahreyf-
ingarinnar.
Leitað nýrra leiða
Nokkuð dró úr áfengis-
dansleikjum íþrótta-
félaganna fyrst í stað, en
fljótlega fór allt í sama
farið. Þessi matarhola
Reykjavíkurliðanna
lokaðist hins vegar af
sjálfu sér á árinu 1952
þegar dómsmálaráðu-
neytið tók sjálft yfir
alla veitingu skamm-
tímaleyfa. Í kjölfarið
endurskoðaði Alþingi
áfengislöggjöfina og
þurftu veitingastaða-
eigendur eftir það ekki
að leita á náðir frjálsra
félagasamtaka til að
leppa vínsöluleyfi sín.
A l m e n n t þ ó t t i
í þ r ó t t a f r ö m u ð u m
1 7 . d e s e m b e r 2 0 1 6 L A U G A r d A G U r58 h e L G i n ∙ F r É T T A b L A ð i ð