Lögmannablaðið - 2020, Blaðsíða 17

LÖGMANNABLAÐIÐ TBL 01/20 17
haldist í hendur við þróun í lögmennsku þar sem lögmenn
séu farnir að nota réttarfarið meira en áður. Sem dæmi
um atriði sem sjaldan hafi verið deilt um á árum áður séu
matsgerðir dómkvaddra matsmanna. Lögmenn noti þá leið
miklu meira en áður og séu jafnvel komnir á grátt svæði
með þau atriði sem þeir vilji fá mat á, enda sé stundum
óskað eftir mati á lögfræðilegum atriðum. Lögmenn reyni
þannig að víkka út notkunina og af því leiði deilur og
mótmæli sem komi í hlut dómstóla að leysa úr.
„Mér finnst að núorðið fái hvert mál meiri eða öðruvísi
áherslu hjá lögmönnum en var áður fyrr. Í þeim skilningi
að menn kafa miklu dýpra í mál og leggja greinilega mikið
meira af mörkum. Ég veit ekki hvað veldur, hvort það er
verkefnastaða lögmanna, hvort kúnnarnir eru almennt
betur færir um að borga fyrir viðameiri þjónustu en áður
eða hvað. Þá á ég ekki bara við það að skjöl lögmanna
eru almennt orðin lengri heldur líka að það er verið að
horfa miklu meira í hvert einasta smáatriði og alla útanga.
Fyrir nokkrum áratugum voru menn meira að einblína á
heildarmyndina, áberandi meginatriði deilumálsins. Nú
orðið er eins og það sé notað stækkunargler við hvert
fótmál. Þetta leiðir meðal annars til þess að menn horfa
meira í réttarfarið og leita uppi formgalla. Andinn hefur
þróast þannig að mál skal vinnast hvernig sem sú niðurstaða
fæst, frekar en að reyna að fá leyst úr kjarna deilunnar. Þótt
það reyni kannski oftar á réttarfar í dómsmálum í dag þá
er ekki endilega verið að láta reyna á nýstárleg atriði og
stundum meira verið að hjakka í sama farinu. En margt
er auðvitað tilvikabundið, eins og til dæmis álitaefni um
frávísun. Það er nánast matskennt hverju sinni hvort mál
sé nægjanlega reifað þannig að það sé tækt til efnisdóms.
Það er því lengi hægt að standa í góðu málaskaki um það
hvort stefna sé fullnægjandi eða ekki. Einhvern tíma sagði
nú einn lögmaður að það væri ágætt að fara af stað með
mál og vera ekki allt of viss í sinni sök hvernig best væri að
halda á forminu. Bara kasta málinu af stað og það væri allt í
lagi að fá frávísun því þá fengi hann svo góðar leiðbeiningar
um það hvað hann ætti að gera öðruvísi.“
„Þó það sé ekki beint minn reynsluheimur þá finnst mér,
eftir að hafa horft á þetta utan frá í nokkra áratugi, að það
sé orðið annað andrúmsloft milli lögmanna en maður sá
í upphafi. Það var meiri gagnkvæm virðing og vinskapur
jafnvel milli lögmanna. Þessi hópur var auðvitað miklu
fámennari og sömu menn voru að kljást aftur og aftur. Svo
ég taki dæmi frá þeim árum sem ég var hjá Borgarfógeta þá
hef ég líklega setið upp með um tvöhundruð skipti vegna
hjónaskilnaða. Nánast í hverju einasta tilviki var annað
hvort Örn Clausen eða Gylfi og/eða Svala Thorlacius í
málinu. Og oftar en ekki bæði eða báðir. Þetta var allt
annar heimur, ekki nýr andstæðingur á hverjum degi,
ekki einhver maður sem þú hittir svo ekki næstu tíu árin.
Kannski er samkeppnin orðin meiri, stofurnar hafa auðvitað
stækkað og einyrkjar eru varla til í dag. Þessi stærð stofanna
er miklu líkara því sem sést á Norðurlöndum. Aftur á móti
er einyrkjastarfið meira breskt. “
Talið berst að íslenska ríkinu og fjölda athugasemda um
réttarfarsatriði sem jafnan koma upp þegar það á aðild
að máli. „Einar Karl lærði réttarfar hjá röngum manni,“
segir Markús og glottir til heiðurs fyrrverandi nemanda
sínum. „Gunnlaugur Claessen og Skarphéðinn Þórisson
voru mikið minna í þessu en reyndar hefur þetta þó alltaf
verið viðloðandi embætti ríkislögmanns. Þótt aðild ríkisins
að máli bjóði upp á ýmis vafaatriði hefði maður haldið að
íslenska ríkið ætti síður en aðrir að vera að hengja menn
í forminu. Það ætti kannski frekar að greiða götu manna
til að fá leyst úr dómsmálum“.