Börn og menning - 01.04.2012, Blaðsíða 10

10
Börn og menning
Jón Konráðsson hefur vafalaust gert
sér grein fyrir, rétt eins og viðmælendur
Brynhildar, að bókakostur safnanna þarf að
vera í takt við tímann og að nýjar bækur
eru góð leið til að lokka börnin inn á safnið.
Það er vissulega satt og rétt að bókakostur
skólasafna þarf að vera í takt við tímann.
Nýjar barna- og unglingabækur eru góðar
gulrætur til að lokka ungmennin inn á
söfnin og árlega kemur út fjöldi prýðisgóðra
bóka sem eiga erindi á skólabókasöfnin. En
börnin gera fleira en lesa nýjustu bækurnar
á söfnunum. Þau læra og leika sér, leita að
upplýsingum á tölvum og bókum og síðast
en ekki síst komast þau í kynni við allan þann
fjölda bóka sem á söfnunum er að finna.
Á hverju skólabókasafni er að finna svo
miklu, miklu fleiri bækur en nokkurt barn
kemur til með að eiga sjálft heima hjá
sér. Bókasafnið er staður þar sem börn
uppgötva eitthvað nýtt og þetta nýja getur
vel verið eitthvað gamalt og gott. í þessu
hefti Barna og menningar er meðal annars
fjallað um bækur Enid Blyton, bækumar um
Önnu í Grænuhlíð, Blómakörfuna, Bláskjá,
bækurnar um Erilborg eftir Richard Scarry,
Sitji Guðs englar eftir Guðrúnu Helgadóttur,
Næturbókina eftir Mauri Kunnas og fjölda
annarra bóka sem greinarhöfundar minnast
þess að hafa lesið, sumar aftur og aftur,
á sínum yngri árum. Þetta eru bækur sem
eru hluti af bókmenningu höfundanna,
minningum þeirra og persónuleika og eru
í dag bækurnar sem höfundar fletta með
nostalgíublik í augum. Ótal fleiri bækur má
telja til, miklu fleiri en rými er fyrir hér.
Ragnheiður Gestsdóttir fjallar einnig um
þekktar og elskaðar persónur barnabóka í
sögunni „Eins og í sögu" sem minnst var
á hér í upphafi. Þar læsist aðalpersónan
inni á skólabókasafni eftir að hafa flúið
undan hrekkjusvínum. Á safninu lifna við
ýmsar sögupersónur; Óliver Twist lætur í sér
heyra og sömuleiðis Gúmmí-Tarsan og Lína
langsokkur. Einnig er minnst á Mjallhvíti og
Þyrnirósu, Móglí, Róbinson Krúsó og Bastían
úr Sögunni endalausu. Sögurnar sem fjalla
um þessar persónur eru ekki sérlega nýjar,
og sumar ansi gamlar. Engu að síður þarf að
halda upp á þær og hafa þær aðgengilegar
svo að börn og unglingar lesi þær.
Að halda áfram að lesa og hætta
helst aldrei
Við þurfum að gera „eitthvað" til að fá börn
til að lesa og hætta því aldrei. Þetta eitthvað
er ekki að loka og læsa skólabókasöfnum né
heldur að halda þeim opnum með lélegum
bókakosti og nánast engri endurnýjun
bóka. Skólabókasöfnin eru staður þar sem
börn fræðast og skemmta sér, staður þar
sem þau lesa og finna bækur. Þar eiga
þau að hafa aðgang að brakandi ferskum
bókum eftir rithöfunda dagsins í dag en þau
eiga líka að hafa aðgang að eldri bókum
og til staðar þurfa að vera sérmenntaðir
starfsmenn sem beina athygli barna að
bókum sem þeim hefði kannski annars
yfirsést. Skólabókasafnið á að vera staður
þar sem nostalgían fær að blómstra og ný
verður til. Við verðum að sjá til þess að svo
verði áfram. Þetta er ein leiðin af mörgum
til að fá börn og unglinga til að lesa, halda
áfram að lesa og hætta helst aldrei.
Höfundur er doktorsnemi í
barnabókmenntum við Háskóla íslands
Hvað er nostalgía?
Hugtakið nostalgía er nátengt barnabókinni.
Sumir bamabókahöfundar leita i eigin æsku
og smekk þegar þeir skrifa sögur fyrir börn,
aðrir skrifa hreint og beint fyrir sjálfa sig
eða barnið sem þeir eitt sinn voru. Enn
aðrir sækja í eigin bernskuminningar og
rifja upp, með nostalgíublik í augum, sæta
sumardaga.
Orðið sjálft á rætur að rekja til ársins 1688
og er myndað úr grísku orðunum nostos
sem merkir „heimferð" eða það að snúa til
baka heim og algos sem merkir þjáningu.
Orðasmiðurinn, sem var svissneskur
læknir, vildi með þessu orði lýsa ákafri og
örvæntingarfullri þrá hermanna svissneska
hersins til að komast frá vígvellinum og heim.
Þannig var litið á nostalgíu sem sjúkdóm sem
hægt væri að lækna einfaldlega með því
að fara heim. Raunin var hins vegar sú að
margir „sjúklingar" urðu fyrir vonbrigðum
með „lækninguna".
í dag er nostalgía fremur tengd lönguninni
eftir ákveðnum tíma eða sálarástandi fremur
en stað og nostalgía er þannig fyrst og
fremst löngunin til að snúa til baka til
ákveðins tíma, til tíma barnæskunnar - þar
sem allt var einfaldara, friðsamlegra og betra
en nú er.
Nostalgían skírskotar ekki til
raunverulegrar barnæsku heldur ímyndaðrar
æsku sem er fegruð og upphafin. Hin
nostalgíska barnæska er byggð á völdum
minningum á meðan öðrum er úthýst. Hinni
fögru, einföldu, hreinu og hamingjuríku
æsku er stillt upp sem andstæðu hinnar
ófullnægjandi, Ijótu, flóknu og átakamiklu
nútíðar. í nostalgíunni felst alltaf sá sári
sannleikur að við getum aldrei farið til baka.
í henni felst því samtímis hið sára og hið
sæta, það sem við finnum og það sem við
höfum glatað. Þetta kristallast kannski í því
þegar foreldrar ota sínum æskubókum að
börnum sínum og óska þess að þau upplifi
það sama og þegar þau sjálf lásu þessar
sömu bækur fyrir árum og áratugum síðan.