Morgunblaðið - 24.02.2022, Síða 16

16 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 24. FEBRÚAR 2022
Sigtryggur Sigtryggsson
sisi@mbl.is
Ríkið stefnir að því að hefja form-
legar samningaviðræður við Lands-
bankann um kaup á norðurhúsinu við
Austurbakka sem er í byggingu.
Kannað verði til hlítar hvort hægt sé
að ná fram hagkvæmri niðurstöðu
um kaup ríkisins á eigninni. Um sé að
ræða nútímalegt og sveigjanlegt
skrifstofuhúsnæði sem hægt sé að
sérsníða að þörfum Stjórnarráðsins
innan tiltölulega skamms tíma. Því sé
um álitlegan kost að ræða.
Í tilkynningu á heimasíðu Stjórn-
arráðsins kemur fram að forsætis-
ráðuneytið og fjármála- og efnahags-
ráðuneytið hafi undanfarna mánuði
unnið að greiningu á framtíðarskipan
húsnæðismála Stjórnarráðsins. Nú
liggi fyrir tillögur um skipulag hús-
næðismála til lengri og skemmri
tíma.
Til lengri tíma er gert ráð fyrir að
starfsemi Stjórnarráðsins verði í
stærri og sveigjanlegum einingum á
og við Stjórnarráðsreit. Um er að
ræða Stjórnarráðshúsið við Lækjar-
götu auk viðbyggingar, Skúlagötu 4,
Sölvhólsgötu 4, Sölvhólsgötu 7-9,
Arnarhvol við Lindargötu og Norður-
hús á Austurbakka auk þess sem
gamla Hæstaréttarhúsið við Lindar-
götu verður nýtt undir sameiginlega
aðstöðu.
Þessar eignir eru samtals um 27
þúsund fermetrar sem geti auðveld-
lega rúmað starfsemi allra ráðuneyta
auk Umbru, þjónustumiðstöðvar
Stjórnarráðsins. Samhliða þessum
áformum verði hægt að losa húsnæði,
bæði í eigu ríkisins og leiguhúsnæði,
sem er alls rúmlega 11 þúsund fer-
metrar að stærð. Heildaráhrif þess-
ara breytinga verða þau að húsnæði
Stjórnarráðsins minnkar um a.m.k.
þrjú þúsund fermetra.
Til skemmri tíma þarf að leysa
húsnæðismál nokkurra ráðuneyta á
meðan unnið er að varanlegri lausn.
Framkvæmdum sem staðið hafa yfir
við Skúlagötu 4 verður hraðað og
fjárveitingar sem eyrnamerktar hafa
verið viðhaldi og endurbótum fast-
eigna ríkisins 2022 og 2023 nýttar til
þess. Því mun starfsemi matvæla-
ráðuneytisins og menningar- og við-
skiptaráðuneytisins flytjast í bráða-
birgðahúsnæði meðan á þessum
framkvæmdum stendur.
Heilbrigðisráðuneytið og félags- og
vinnumarkaðsráðuneytið munu einn-
ig flytjast í tímabundið leiguhúsnæði.
Gert er ráð fyrir að þessi tvö ráðu-
neyti flytji svo í Skúlagötu 4 þegar
framkvæmdum þar er lokið.
Bygging nýrra höfuðstöðva Lands-
bankans við Austurhöfn, sunnan tón-
listarhússins Hörpu, hófst í ágúst
2019. Hið nýja hús verður 16.500 fer-
metrar. Bankinn hyggst nýta um
10.000 fm í nýju húsi, um 60% af flat-
armáli hússins, en selja eða leigja frá
sér um 6.500 fm, að því er upplýst var
á sínum tíma. Stefnt er að því að
Landsbankinn flytji starfsemi sína í
nýja húsið í árslok 2022.
Hafa augastað á nýja
Landsbankahúsinu
- Rætt um framtíðarskipan húsnæðismála Stjórnarráðsins
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Austurhöfn Nýbygging Landsbankans er að rísa. Ríkið hefur áhuga á að eignast norðurhúsið, sem er nær Hörpu.
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Hafrannsóknastofnun telur ekki
hægt að leggja mat á áhrif fjölgunar
hvala við Íslandsstrendur á afkomu
nytjastofna, að því er fram kemur í
skriflegu svari stofnunarinnar við
fyrirspurn Morgunblaðsins..
Stofnunin hefur í greinargerð árið
2018 greint frá því að afrán hvala sé
talið vera um 3,3 milljónir tonna af
fiski sem er allt að þrefalt á við heild-
arveiði íslenska fiskiskipaflotans.
Hins vegar eru áhrif hvala á vistkerf-
ið svo illa þekkt að ekki er gerlegt að
taka tillit til afránsins í stofnmatslí-
könum nytjastofna. Þó er talið að
aukist hvalveiðar í samræmi við út-
gefna veiðiráðgjöf muni það draga úr
afráninu, en á löngum tíma.
Töluverð óvissa
Svandís Svavarsdóttir, matvæl-
aráðherra, sagði í pistli í Morg-
unblaðinu í byrjun mánaðarins fátt
rökstyðja frekari hvalveiðar og vís-
aði meðal annars til hverfandi efna-
hagslegrar þýðingar veiðanna. Þá til-
kynnti ráðherra að á þessu ári verði
unnið mat á mögulegum þjóðhags-
legum og samfélagslegum áhrifum
hvalveiða.
Slíkar úttektir hafa þó áður verið
gerðar í tvígang af Hagfræðistofnun
Háskóla Íslands, árin 2010 og 2019.
„Í báðum þessum tilfellum var Haf-
rannsóknastofnun falið að leggja mat
á afrán hvala og hugsanleg áhrif þess
á nytjastofna sjávar. Í greinargerð
Hafrannsóknastofnunar frá 2018
kemur fram að hvalir eru óvíða (ef
nokkurs staðar) eins stór og mik-
ilvægur hluti sjávarvistkerfa og hér
við land, en heildarafrán hvala á
stofnsvæðunum kringum Ísland var
metið 7,6 milljónir tonna á ári, þar af
3,3 millj. tonna af fiski.
Í greinargerð Hafrannsóknastofn-
unar var lögð áhersla á að talsverð
óvissa er í þessu mati, og enn meiri
óvissa ríkir um hugsanleg áhrif á
fiskistofna og þar með fiskveiðar
framtíðarinnar,“ segir í svari Haf-
rannsóknastofnunar.
Auknar veiðar hafi áhrif
„Einungis eru stundaðar veiðar á
tveim tegundum hvala, hrefnu og
langreyði. Aflamark er reiknað sam-
kvæmt RMP-veiðistjórnunarkerfi
Alþjóðahvalveiðiráðsins sem miðar
að því að halda hvalastofnunum í
60% af hámarksstærð (K),“ segir
Hafrannsóknastofnun um áhrif hval-
veiðanna sem nú eru stundaðar.
Hvalveiðar í atvinnuskyni hófust á
ný árið 2006 en frá þeim tíma hefur
heildarveiði ávallt verið langt undir
útgefnum aflaheimildum og veiðiráð-
gjöf Hafrannsóknastofnunar. Telur
stofnunin það því „ólíklegt að þær
hafi haft nein teljanleg áhrif á stofn-
stærðir hvala og þar með afrán
þeirra. Verði hins vegar hvalastofnar
fullnýttir í framtíðinni skv. RMP-
kerfinu gæti það hugsanlega haft
veruleg áhrif á afrán hvala og/eða
samkeppni við fiskistofna til lengri
tíma litið. Í þessu sambandi er vert
að hafa í huga að yfirstandandi lofts-
lagsbreytingar geta haft mikil áhrif á
allar slíkar langtímaspár.“
Er ástæða til að grisja hvalastofna
til að vernda nytjastofna?
„Ráðgjöf Hafró hefur hingað til
miðast eingöngu við líffræðilega
sjálfbærni, þar sem beitt hefur verið
varúðarnálgun. Samkvæmt veiði-
stjórnunarlíkaninu (RMP) mun full-
nýting aflamarks leiða til að viðkom-
andi hvalastofnar verði um 60% af
hámarksstærð til lengri tíma litið.
Hrefnu- og langreyðarstofnarnir hér
við land eru líklega yfir þessari hlut-
fallsstærð og myndi fullnýting skv.
RMP-kerfinu því leiða til einhverrar
fækkunar, en á löngum tíma (áratug-
um). Ekki er fyrir hendi nægileg
þekking á sambandinu milli stærðar
hvalastofna og afraksturs fiskistofna
til að unnt sé að mæla með grisjun í
þeim tilgangi að vernda fiskistofna
eða auka afrakstur þeirra. Vegna
stærðar hvalastofna hér við land er
hins vegar mikilvægt að bæta þekk-
ingu á þessu sviði svo unnt verði að
beita vistfræðilegri nálgun við
stjórnun á nýtingu auðlinda hafsins.“
Skortir vistfræðilíkön
Þá segir að ekki er hægt að full-
yrða að hvalastofnar fari stækkandi
umhverfis Ísland. „Frá því að skipu-
legar hvalatalningar hófust árið 1987
hafa orðið talsverðar breytingar á
fjölda og útbreiðslu hvala við Ísland,
en það er þó misjafnt milli tegunda.
Þannig hefur langreyði og hnúfubak
fjölgað verulega á tímabilinu, en
hrefnu hefur hins vegar fækkað mik-
ið á landgrunninu. Það er því ekki
einhlítt að hvalastofnar við Ísland
fari stækkandi. Líklegt er að breyt-
ingar í umhverfi sjávar hafi haft
áhrif á þessar breytingar t.d. hliðrun
á útbreiðslu hrefnu til norðurs og
vesturs frá landgrunni Íslands.“
Við spurningu um hvort áhrif
hvalastofna kunni að verða til þess,
að ráðleggingar um hámarksveiði í
einhverjum nytjastofnum Íslend-
inga breytist, segir: „Stór og yf-
irgripsmikil vistfræðilíkön fyrir ís-
lensk hafsvæði hafa ekki verið
fullmótuð til notkunar við fisk-
veiðistjórnun. Slík líkön eru jafnan
notuð til að fá tölulegt mat á afrán og
tengsl mismunandi fæðuþrepa í vist-
kerfi hafsins og rannsaka mismun-
andi sviðsmyndir. Áhrif hvala á vist-
kerfið eru fremur illa þekkt og afrán
þeirra því ekki notað við stofnmat
nytjategunda umfram það sem sett
er sem fastur náttúrulegur dauði í
stofnmatslíkönum. Í mati á stærð
hrygningarstofns loðnu er tekið tillit
til mats á afráni botnfiska í hrygn-
ingargöngu hennar að vetrarlagi, en
ekki að sumri né hausti þegar hvala-
gengd er mest við landið. Fæðuvist-
fræði hvalategunda sem eru í um-
talsverðu magni við landið að
vetrarlagi (t.d. hnúfubaks) er ekki
nægilega vel þekkt til að unnt sé að
taka tillit til afráns þeirra að vetr-
arlagi.“
Áhrif hvala á nytjastofna óþekkt
- Hafrannsóknastofnun treystir sér ekki til að meta áhrif fjölgunar hvala á nytjastofna - Afrán hvala
metið um 7,6 milljónir tonna á ári hverju - Hvalveiðar í samræmi við ráðgjöf gætu minnkað afránið
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Hnúfubakur Áhrif afráns hvala á nytjastofna er lítið þekkt stærð.
Óvelkomni maðurinn
Höf. Jónína Leósdóttir
Les. Elín Gunnarsdóttir
Horfnar
Höf. Stefán Máni
Les. Rúnar Freyr Gíslason
Kennarinn sem kveikti í
Höf. Bergrún Íris Sævarsdóttir
Les. Árni Beinteinn Árnason
Morðin í Háskólabíó
Höf. Stella Blómkvist
Les. Aníta Briem
Palli Playstation
Höf. Gunnar Helgason
Les. Gunnar Helgason
Snjókarlinn
Höf. Jo Nesbø
Les. Orri Huginn Ágústsson
Klettaborgin
Höf. Sólveig Pálsdóttir
Les. Sólveig Pálsdóttir
Hugfanginn
Höf. Anna Ragna Fossberg
Les. Daníel Ágúst Haraldsson
vi
ka
7
Haustið 82
Höf. Ásdís Ingólfsdóttir
Les. Sigríður Eyrún Friðriksdóttir
Lengsta nóttin
Höf. Ann Cleeves
Les. Margrét Örnólfsdóttir
TOPP 10 vinsælustu hljóðbækur á Íslandi.