Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 48

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
48 LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103
unum sem miðar að því að leiðrétta ahygliskekkju í átt að neikvæðum
áreitum. Neikvæð áreiti eins og andlit með reiðisvip fanga athygli þeirra
sem eru kvíðnir, og miðar meðferðin að því að þjálfa skjólstæðinga í að
beina athyglinni frekar að jákvæðari áreitum. Þó margar rannsóknir
bendi til þess að slík meðferð minnki félagskvíða benda aðrar til þess að
áhrif af slíkri meðferð séu lítil eða engin. Því er mikilvægt fyrir frekari
framþróun á slíkum aðferðum að leggja mat á næmi verkefnanna sem
notuð eru.
Efniviður og aðferð: 24 háskólanemar tóku þátt í rannsókn með innan-
hópasniði þar sem mælt var hversu mikill munur á frammistöðu kæmi
fram á fjórum athyglisverkefnum eftir því hvort andlitin sem notuð
voru sem áreiti voru ógnandi eða hlutlaus.
Niðurstöður: Enginn munur kom fram í Dot-probe- og vísbendis-
verkefnum (sem oftast eru notuð í athyglisskekkjuþjálfun) eftir svip-
brigðum, en hins vegar reyndist athyglisblikksverkefnið (Attentional
Blink) mjög næmt fyrir mun á beiningu athyglinnar að andlitum eftir
svipbrigðum þeirra. Einnig komu fram athyglisverður tímamismunur
á athygliáhrifunum sem gætu veitt aukna innsýn í athyglisskekkju og
boðið upp á nýjar meðferðarleiðir.
Umræða: Þrátt fyrir að ýmsar rannsóknaniðurstöður bendi til þess að
athyglisskekkjuþjálfun geti minnkað félagskvíða er ljóst það gerist ekki
alltaf og benda niðurstöður okkar til þess að hægt sé að þróa áhrifarík-
ari meðferðir með aðferðum sem eru næmari fyrir athyglisskekkju að
ógnandi áreitum. Niðurstöðurnar sýna fram á mikilvægi rannsókna í
hugfræði og skynjunarvísindum fyrir þróun á meðferðarúrræðum við
kvíða.
E 138 Áhrif áfalla á lífsleiðinni á sjálfsvígshugsanir, sjálfsskaða og
sjálfsvígstilraunir
Hildur G. Ásgeirsdóttir1, Unnur A. Valdimarsdóttir1, Tinna L. Ásgeirsdóttir2, Þórdís
K. Þorsteinsdóttir3, Sigrún H. Lund1, Ullakarin Nyberg4, Arna Hauksdóttir1
1Læknadeild, Háskóli Íslands, 2Hagfræðideild, Háskóli Íslands, 4Hjúkrunarfræðideild, Háskóli
Íslands, 4St. Göran Norra Stockholms Psykiatr3
hga@hi.is
Inngangur: Streita og áföll auka áhættu á geðröskunum sem geta leitt
til alvarlegri útkoma. Markmið rannsóknarinnar var að rannsaka áhrif
mismunandi áfalla á lífsleiðinni á sjálfsvígshugsanir, sjálfsskaði og sjálfs-
vígstilraunir.
Efniviður og aðferðir: Vorið 2014 var 1642 einstaklingum á aldrinum
20-69 ára boðin þátttaka forrannsókn rannsóknarinnar Heilsusaga
Íslendinga. Þátttakendur svöruðu ítarlegum rafrænum spurningalista,
meðal annars um upplifun áfalla á lífsleiðinni (LSC-R), andlega líðan
(PHQ-9), og sjálfsvígshugsanir, sjálfsskaða og sjálfsvígstilraunir. Logistísk
aðhvarfsgreining var notuð til að meta tengsl milli áfalla og sjálfsvígs-
hegðunar.
Niðurstöður: Svarshlutfall rannsóknar var 66% (922/1398), 56% voru
konur og meðalaldur þátttakenda 49 ár. Tíðni sjálfsvígshegðunar var
hærri meðal karla en kvenna (17% vs. 11%) og hærri meðal yngsta aldurs-
hóps (18-35 ára) samanborið við elsta aldurshópinn (56 ára+) (19% vs. 9%).
Aukin áhætta var á sjálfvígshegðun meðal þeirra sem höfðu upplifað áföll
í æsku (OR 5,71, 3,36-9,91), höfðu áfallasögu um ofbeldi (OR 4,91, 2,87-
8,55), og kynferðislegt ofbeldi (OR 3,84, CI 1,86-7,77), borið við þá sem
ekki höfðu upplifað slík áföll. Áhættan var hærri meðal karla en kvenna.
Önnur skilgreind áföll (DSM-V) juku hættu á sjálfsvígshegðun karla (OR
2,90, 1,21- 8,11) en ekki kvenna.
Ályktanir: Niðurstöður rannsóknarinnar gefa til kynna að áfallasaga
getur aukið áhættu á sjálfsvígshugsunum og -hegðun, sérstaklega meðal
karla. Frekari rannsóknir ættu að kanna hvort skimun fyrir áfallasögu
gæti verið æskileg við mat á áhættuhópum sjálfsvíga, sérstaklega meðal
karla.
E 139 Athyglisskekkja og ótti við mengun og smit
Ragnar P. Ólafsson, Aldís Friðriksdóttir, Sigrún Sveinsdóttir, Árni Kristjánsson
Sálfræðideild, Háskóli Íslands
ragnarpo@hi.is
Inngangur: Rannsóknir benda til þess athygli fólks með kvíðaraskanir sé
valvís þannig að áreitum, sem það telur vera ógnandi eða kvíðavekjandi,
er bæði veitt athygli fyrr og lengur, í samanburði við hlutlaus áreiti. Slík
athyglisskekkja kann að vera til staðar hjá fólki sem óttast mengun og
smit. Í þessari rannsókna var gert ráð fyrir að þátttakendur sem óttast
mengun og smit myndu sýna athyglisskekkju í kjölfar mynda sem snúast
um mengun eða viðbjóð en ekki í kjölfar hlutlausra eða almennt ótta-
blandinna mynda. Gert var ráð fyrir að skekkjan kæmi frekar fram þegar
tími milli markáreita væri stuttur en langur.
Efniviður og aðferð: Þátttakendur voru háskólanemar með mikinn (n=15)
eða lítinn (n=17) ótta við mengun og smit, sem svöruðu spurningalistum
auk þess að leysa athyglisverkefni (attentional blink) í tölvu þar sem hlut-
lausar, almennt óttablandnar, mengun/smit og viðbjóðstengdar myndir
voru sýndar. Tími milli markáreita var 200, 500 og 800 ms.
Niðurstöður: Þátttakendur með ótta við smit og mengun sýndu verri
frammistöðu á athyglisverkefninu í kjölfar viðbjóðstengdra mynda þegar
200 ms voru á milli markáreita. Líðan þeirra versnaði einnig í kjölfar verk-
efnisins og hafði sú breyting sterka fylgni við spurningalistamælingu á
ótta við smit og mengun. Engin slík tengsl komu fram hjá þátttakendum
með lítinn ótta við mengun og smit.
Ályktanir: Niðurstöðurnar styðja athyglisskekkju tengda viðbjóðskennd-
um áreitum hjá fólki sem óttast mengun og smit. Þessi skekkja kemur
fram snemma í úrvinnslu sjónrænna upplýsinga.
E 140 Einkenni sjúklinga sem fá nauðungarlyfjagjafir á geðdeildum
Landspítala
Eyrún Thorstensen1,2, Jón Snorrason2, Helga Bragadóttir1,2
1Hjúkrunarfræðideild, Háskóli Íslands, 2Landspítali
eyruntho@landspitali.is
Inngangur: Meðferð á geðdeildum getur falið í sér ákveðna þvingun
þegar nauðsynlegt er að tryggja öryggi sjúklinga og starfsfólks.
Þvingandi meðferðir á Íslandi tengjast helst nauðungarvistunum og
þvingaðri meðferð eins og nauðungarlyfjagjöf. Nauðungarlyfjagjöf
þar sem sjúklingi er haldið kyrrum af starfsfólki á meðan lyf eru
gefin í vöðva geta verið íþyngjandi bæði fyrir sjúklinga og starfsfólk.
Rannsóknir víða um heim hafa beinst að aðferðum til að draga úr
notkun þvingandi meðferða. Á Íslandi eru engar fyrri rannsóknir til um
nauðungarlyfjagjafir á geðdeildum.
Efniviður og aðferðir: Tilgangur rannsóknar er að varpa ljósi á umfang
nauðungarlyfjagjafa og einkenni þeirra sjúklinga sem fá slíka meðferð.
Rannsóknin er megindleg lýsandi afturvirk fylgnirannsókn og voru
rannsóknargögn fengin úr sjúkraskrám. Úrtak rannsóknarinnar voru
allir sjúklingar sem lögðust inn á legudeildir geðsviðs Landspítala á
tímabilinu janúar 2014 til desember 2015 (N=2015). Úrtakinu var skipt í
tvo hópa. Í hópi 1 voru þeir sem fengu nauðungarlyfjagjöf (n=192, 9,5%)
og í hópi 2 þeir sem ekki fengu slíka meðferð (n=1833, 90,5%).