Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Blaðsíða 75

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 75
V 43 Áhrif íhlutunar fyrir svæfingu og skurðaðgerð á kvíða
dagaðgerðasjúklinga: Samþætt fræðilegt yfirlit
Valgerður Grímsdóttir1, Herdís Sveinsdóttir2,3
1Svæfingadeild, aðgerðasviði Landspítala, 2hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands,
3skurðlækningasviði Landspítala
herdis@hi.is
Inngangur: Undanfarna áratugi hafa framfarir í heilbrigðisþjónustu leitt
til fjölgunar dagaðgerða, lækkunar kostnaðar og aukinnar skilvirkni. Nú
eru 50-80% skurðaðgerða dagaðgerðir sem fela það í sér að sjúklingar
útskrifast heim samdægurs eftir aðgerð. Um fjórðungur dagaðgerðasjúk-
linga finnur fyrir miklum kvíða. Kvíði fyrir aðgerð getur verið hamlandi
og haft áhrif á líðan og bata sjúklinga. Því er mikilvægt að meta og greina
kvíðann og finna leiðir til þess að fyrirbyggja og draga úr honum.
Tilgangur: Að skoða hvort og hvaða íhlutanir geta dregið úr kvíða full-
orðinna dagaðgerðasjúklinga.
Efniviður og aðferðir: Samþætt fræðilegt yfirlit. Leitað var rannsókna sem
höfðu birst á tímabilinu janúar 2005 til febrúar 2016, um áhrif íhlutana
fyrir svæfingu og aðgerð á kvíða dagaðgerðasjúklinga í gagnagrunnunum
PubMed/Medline, CHINAL, Scopus og Web of Science.
Niðurstöður: Leitin skilaði 129 greinum og 10 rannsóknir fullnægðu skil-
yrðum leitarinnar. Níu voru slembistýrðar og ein var hálfslembistýrð. Í 9
þeirra voru könnuð áhrif einnar íhlutunar og í einni voru könnuð áhrif
fjögurra íhlutana. Í 5 rannsóknum voru könnuð áhrif tónlistar, í þremur
áhrif slökunar, í einni hverra eftirtalinna voru könnuð áhrif fræðslusím-
tals, fræðslumyndbands, viðtals með áherslu á hluttekningu og áhrif nátt-
úrumyndbands með og án tónlistar. Í 7 rannsóknum höfðu íhlutanirnar
marktæk jákvæð áhrif á kvíða. Vísbendingar eru um að tónlist, slökunar-
meðferð, fræðsla með myndbandi og viðtal með áherslu á hluttekningu
geti dregið úr kvíða og bætt líðan dagaðgerðasjúklinga.
Ályktun: Sjúklingamiðuð hjúkrunarmeðferð sem er veitt fyrir svæfingu
og byggist á tónlist, slökun, fræðslu með myndbandi og viðtali með hlut-
tekningu getur dregið úr kvíða hjá dagaðgerðasjúklingum.
V 44 Athygli: Munur á frammistöðu og athygli reyndra og óreyndra í
vítaspyrnum
Hallur Hallsson, Ómar I. Jóhannesson, Árni Kristjánsson
Sálfræðideild Háskóla Íslands
hah10@hi.is
Inngangur: Athygli markmanna í vítaspyrnum hefur töluvert verið rann-
sökuð. Niðurstöðum augnhreyfingarannsókna og eigindlegra rannsókna
ber þó ekki saman. Markmenn segjast veita mjöðmum og öxlum athygli
við forspá um stefnu bolta en augnhreyfingarannsóknir sýna að augun
séu á stoðfæti spyrnumanns. Rannsóknir benda einnig til að því fyrr í
spyrnuferlinu sem klippt er á vítaspyrnumyndband því erfiðara sé að spá
rétt fyrir um boltastefnu.
Aðferð: Fimmtán reyndir knattspyrnumarkmenn og 15 þátttakendur með
litla reynslu af knattspyrnu sáu 120 vítaspyrnumyndbönd og áttu að spá
fyrir um stefnu boltans. Tilraunin skiptist í: i) Grunnlínumælingu fyrir
frammistöðu í að spá fyrir um boltastefnu þar sem klippt var á myndband
við boltasnertingu leikmanns; ii) Samskonar verkefni nema einnig átti að
tilgreina hvort tölvugerðu áreiti var veitt athygli sem birtist ýmist á öxl,
mjöðm, eða fyrir framan bolta; iii) Spá um boltastefnu þar sem klippt var
á myndbandið 80-120 ms áður en bolta var spyrnt.
Niðurstöður: Reyndir markmenn spáðu betur fyrir um boltastefnu. Sterk
jákvæð fylgni var milli frammistöðu og svartíma. Báðir hópar tóku eftir
áreitum fyrir framan boltann en ekki á spyrnumanni. Tölvuáreiti höfðu
ekki áhrif á frammistöðu né að klippa fyrr á vítaspyrnumyndbönd.
Ályktanir: Ólíklegt að reyndir markmenn veiti mjöðmum og öxlum spyrn-
umanns athygli við forspá um stefnu bolta. Að þurfa að taka ákvörðun 80-
120 ms áður en bolta er spyrnt kom ekki niður á frammistöðu sem bendir
til að ákvörðunin sé tekin snemma. Þessar niðurstöður gefa vísbendingar
um hvernig megi þjálfa markmenn í vítaspyrnum með sjónathyglisþjálf-
un.
V 45 Kvíði í íþróttum: Tengsl almennra kvíðaeinkenna og
íþróttatengds kvíða hjá leikmönnum í körfubolta og fótbolta
Hallur Hallsson1, Bára F. Hálfdánardóttir2, Bjarki Björnsson2, Gunnlaugur B.
Baldursson2, Ragnar P. Ólafsson1
1Sálfræðideild Háskóla Íslands, 2Háskóla Íslands
hah10@hi.is
Inngangur: Nokkur umræða hefur verið um kvíða og þunglyndi hjá
íþróttafólki en lítill greinamunur gerður á eðli kvíðans. Þekkt er að kvíði
geti bætt frammistöðu með því að auka einbeitingu og ákefð. Tilgangur
rannsóknarinnar var að skoða tengsl almennra kvíðaeinkenna og íþrótta-
tengds kvíða. Einnig að mæla þunglyndiseinkenni, mat þátttakenda á eig-
in viðhorfi og annarra til kvíða og þunglyndis og hvort og þá hvert þeir
myndu leita aðstoðar.
Aðferð: Spurningalistar voru lagðir fyrir 117 körfuboltaiðkendur (18 til 37
ára; M=24 ár) og 184 fótboltaiðkenndur (18 til 41 ára, M=24 ár) í efstu deild
þessara íþrótta á Íslandi. Spurt var um almenn kvíða- og þunglyndisein-
kenni (Hospital Anxiety Depression Scale), íþróttakvíða (The Sport Anx-
iety Scale-2), og viðhorf til þunglyndiseinkenna (The Depression Stigma
Scale) ásamt útgáfu þess kvarða fyrir kvíðaeinkenni sem var búin til fyrir
þessa rannsókn. Spurt var hversu auðvelt eða erfitt það yrði að leita sér að-
stoðar vegna kvíða eða þunglyndis og til hvaða aðila fólk myndi snúa sér.
Niðurstöður: Sterk tengsl voru milli íþróttakvíða og almennra kvíða-
einkenna hjá bæði körfubolta- (r=0,74) og fótboltaiðkendum (r=0,71) en
miðlungs sterk milli íþróttakvíða og depurðareinkenna (r=0,53 og r=0,43).
Eigin fordómar voru minni en áætlaðir fordómar annarra í báðum hóp-
um. Þátttakendur voru líklegri til að leita til vinar eða fjölskyldumeðlims
en fagaðila.
Ályktun: Almenn kvíðaeinkenni og íþróttakvíði eru tengdar en aðgrein-
anlegar hugsmíðar. Líkur eru á að íþróttafólk leiti frekar til vina og vanda-
manna en fagaðila vegna kvíða- og þunglyndisvanda. Fræða þarf íþrótta-
fólk um að fordómar gegn kvíða og þunglyndi eru sennilega minni en
þeir telja þá vera.
V 46 Vöðvastyrkur og -virkni miðlæga og hliðlæga hluta
aftanlærisvöðva eftir endurgerð fremra krossbands í hné
Árni Guðmundur Traustason1,2, Katrín Björgvinsdóttir2, Kristín Briem2
1Rannsóknarstofu í hreyfivísindum, 2námsbraut í sjúkraþjálfun, Háskóla Íslands
arnitraustason@gmail.com
Inngangur: Slit á fremra krossbandi (FK) eru alvarleg meiðsli og algengt
að einstaklingar fari í aðgerð þar sem nýtt krossband er gert úr miðlæg-
um aftanlærisvöðva (hamstring graft (HG)). Styrkur aftanlærisvöðva í kjöl-
far HG aðgerðar hefur nokkuð verið rannsakaður en lítið vitað um áhrif
aðgerðarinnar á sértæka vöðvavinnu miðlæga- (MH) og hliðlæga (HH)
hluta aftanlærisvöðva til skamms eða lengri tíma. Tilgangur rannsóknar-
innar var því að kanna vöðvastyrk MH og HH hjá íþróttafólki sem gengist
höfðu undir HG ígræðslu í kjölfar FK slits, með hliðsjón af mældri vöðva-
virkni.