Læknablaðið : fylgirit - 03.01.2017, Side 71

X V I I I V Í S I N D A R Á Ð S T E F N A H Í
F Y L G I R I T 9 1
LÆKNAblaðið/Fylgirit 91 2017/103 71
asthma and attention deficit/ hyperactivity disorder.
Method: The ICE-HCP-IBQ is a 7-item Likert type instrument with 4
additional open ended questions that was developed from the Iceland
Family Illness Belief Questionnaire. The questionnaire is designed to
measure a provider’s beliefs about their understanding of the meaning of
the illness situation for families. The questionnaire was administered to
162 school nurses in Iceland and the state of Minnesota. Two condition-
-specific versions of the ICE-HCP-IBQ were developed: one to measure
beliefs about families of children with asthma and one to measure beliefs
about families of children with attention deficit/ hyperactivity disorder
(ADHD). Higher scores on the questionnaire indicate that health care pro-
fessionals are more confident in their illness beliefs.
Results: Based on exploratory factor analysis using principal component
analysis, the ICE-HCP-IBQ was found to have a one factor solution with
good construct validity (Cronbach’s Alpha = 0.91). Confirmatory factor
analysis supported the one-factor solution (Cronbach’s Alpha = 0.91).
Implication: This instrument is a promising tool for measuring illness
beliefs among health care practitioners in clinical and research settings.
V 30 Transfólk á Íslandi 1997-2015. Aldur, kynjadreifing, lífsvenjur,
lyfjameðferð, skurðaðgerðir og notkun á annarri þjónustu
Steinunn B. Sveinbjörnsdóttir1, Arna Guðmundsdóttir2, Óttar Guðmundsson3, Elsa
B. Traustadóttir3
1Háskóla Íslands, 2göngudeild innkirtlalækninga, 3geðdeild Landspítala
steinunnbirnasv@gmail.com
Inngangur: Kynáttunarvandi er ástand þar sem einstaklingur upplifir sig
í röngu kyni. Þetta fólk kallast transfólk. Líffræðilegar konur sem upplifa
sig sem menn kallast transmenn og líffræðilegir karlar sem upplifa sig
sem konur kallast transkonur. Á Landspítala starfar teymi sem sérhæfir
sig í greiningu og meðferð transfólks. Á síðustu árum hefur orðið fjölg-
un einstaklinga sem leita sér aðstoðar vegna kynáttunarvanda. Markmið
þessarar rannsóknar var að skoða lýðfræði (demographiu) þessa hóps og
meðferð með von um að geta bætt þjónustu við hópinn.
Efniviður og aðferðir: Lýsandi rannsókn sem tók til allra einstaklinga
með kynáttunarvanda sem komu til transteymis Landspítalaárin frá 1997
til ársloka 2015. Upplýsingar fengust úr sjúkraskrám.
Niðurstöður: Alls leituðu 84 einstaklingar til transteymisins á tímabilinu,
þar af 49 transkonur og 35 transmenn. Fjöldi þeirra sem hefur leitað sér
aðstoðar hefur aukist. Tæplega helmingur transkvenna og rúmlega 70%
transmanna voru við nám og/eða í vinnu. Aðeins 4% transkvenna og 3%
transmanna höfðu lokið háskólamenntun. 29% transkvenna og 26% trans-
manna reyktu á tímabilinu. 16% transkvenna og 9% transmanna hafa átt
við áfengis- og/eða vímuefnavanda að stríða.
Ályktanir: Þessi rannsókn var sú fyrsta sem gerð hefur verið á transfólki
á Íslandi. Aðeins var stuðst við sjúkraskrár við gerð þessarar rannsóknar
og því er margt sem mætti skoða betur. Ljóst er að sífellt fleiri leita til
transteymisins á hverju ári en það má ef til vill rekja til breyttra aðstæðna í
samfélaginu. Álykta mætti frá þessum niðurstöðum að transfólk á Íslandi
sé félagslega jaðarsettur hópur með lélega menntun og stöðu.
V 31 Tannáverkar í íþróttamiðstöðvum. Þekking og slysaskráning
starfsfólks
Ester R. Þórisdóttir, Jóhanna Friðriksdóttir, Aðalheiður S. Sigurðardóttir
Tannlæknadeild Háskóla Íslands
ass34@hi.is
Inngangur: Markmið rannsóknarinnar voru að kanna: a) þekkingu stjórn-
enda og starfsfólks í íþróttamiðstöðvum á munn- og tannáverkum og
fyrstu hjálp við þeim og b) skráningu tann- og munnáverkaslysa sem eiga
sér stað í íþróttamiðstöðvum hér á landi.
Efniviður og aðferðir: Gögnum var safnað með rafrænum spurningalista
sem forstöðumenn íþróttamiðstöðva úr öllum landshlutum höfðu sam-
þykkt að dreifa til starfsmanna sinna, tekin voru viðtöl við starfsmenn
Rauðakross Íslands og Embætti landlæknis og gögn fengin úr Slysaskrá
Íslands. Við úrvinnslu gagna var notuð bæði megind- og eigindleg að-
ferðafræði.
Niðurstöður: Svarhlutfall var 30,8% (N=148), 59,46% karlar og 39,19%
konur, algengast var að þátttakendur væru 25-44 ára. Niðurstöður sýna
að þekking á munn- og tannáverkaslysum er ábótavant; meirihluti þátt-
takenda (72,97%, n=108) taldi sig ekki vita hvernig ætti að bregðast við
áverkum á slysstað, né geta greint tegund tann- eða munnáverka (54,42%,
n=80). Alls höfðu 88,86% (n=136) ekki fengið formlega fræðslu um fyrstu
hjálp í að meðhöndla tannáverka, þrátt fyrir að 97,30% (n=144) hafði far-
ið á skyndihjálparnámskeið. Af þátttakendum töldu 45,21% að tann- og
munnáverkar væru formlega skráðir í slysaskýrslu á vinnustaðnum.
Ályktun: Nauðsynlegt er að efla menntun og þjálfun starfsfólks í íþrótta-
miðstöðvum í að greina, og meðhöndla tann- og munnáverka með fyrstu
hjálp, og gera slysaskráningarferlið skýrt á vinnustaðnum. Jafnframt er
mikilvægt að upplýsa starfsfólk um forvarnargildi íþróttaskinna og hvetja
iðkendur til að nota þær gegn tannáverkum. Þverfræðileg samvinna fag-
fólks í tannlæknavísindum, íþróttafræðum og þeim sem annast skipulögð
skyndihjálparnámskeið, gæti aukið hæfni starfsfólks í íþróttamiðstöðvum
í fyrstu hjálp við tann- og munnáverkum.
V 32 Should health care professionals receive education on oral and
dental health matters?
Peter Holbrook, Aðalheiður S. Sigurðardóttir, Inga B. Árnadóttir
Faculty of Odontology, UI
ass34@hi.is
Introduction: Collaboration between the various health care professions is
increasingly important. This study aimed to assess areas of dental and oral
health education that could be of benefit to students in other health-care
disciplines.
Methods: The input of dental and oral health material into the curricula
of other units within the School of Health Sciences of the University of
Iceland was reviewed with particular respect to areas where possible
collaboration in teaching and research between the dental school and
other health-care disciplines could be beneficial.
Results: The increase in life expectancy and retention of some teeth
throughout life has increased the need for understanding of oral health
matters by health-care professionals. Saliva and numerous dietary factors
are important in cariology and tooth erosion in most age groups. The per-
iodontal-systemic connection is an area requiring collaboration between
health-care disciplines. A necessary oral and dental treatment for patients
with special needs requires inter-disciplinary collaboration. Collaboration
between dentistry and pharmacy covering basic teaching and some rese-
arch has led to drug developments and clinical trials that illustrate possi-
ble benefits. Teaching of oro-dental material to other students is minimal.
Furthermore, guidelines prepared for assisting health-care workers with
oral and dental health issues have had less impact than was expected.
Conclusions: The oral cavity is part of the body and there is a clear need to
produce effective teaching material on oral and dental diseases and their