Læknaneminn - 01.04.2010, Síða 13

Kláði, sem er einkenni húðsjúkdóms, kallar á greiningu og
meðferð samkvæmt henni.
Ef þörf er á kláðastillandi lyfjum á meðgöngu eru gömul og
margreynd andhistamín lyf notuð s.s.Tavegyl® (klemastin),
Polaramin® (dexklorfeniramin), Phenergan® (prometazin).
Húðbreytingar
Húðin getur tekið litabreytingum á meðgöngu, dökk svæði
dökknaennmeir,sérstaklegavörtubaugurinn(areolamammae),
linea alba verður linea nigra, fæðingablettir dökkna og af sama
meiði er chloasma, sem er heiti yfir litabreytingar í andliti,
dökka bletti á enni, gagnaugum og kjálkum4. Spider nevi geta
stungið upp kollinum á meðgöngu og hafa þá engin tengsl við
lifrarbilun eða aðra alvarlega sjúkdóma5.Örlitlir húðsepar (1-3
mm að lengd), sem í enskum ritum kallast skin tags, er lýst
sem meðgöngufyrirbæri4. Lófaroði (palmar erythema) er vel
þekktur á meðgöngu.
Allar þessar húðbreytingar ganga til baka eftir fæðingu,
alveg eða að minnsta kosti að mestu leyti.
Tíð þvaglát
Hjá flestum konum verða þvaglát tíðari en áður, og gildir það
um alla meðgönguna4 og þarf alls ekki að vera vísbending um
sýkingu. Hins vegar er einkennalaus sýklamiga (asymptomatísk
bakteruria) vel þekkt á meðgöngu6 og því mikilvægt að fylgt sé
leiðbeiningum7 um skimun og reglubundnar þvagræktanir.
Aukin útferð
Eðlilegt er að útferð frá leggöngum aukist mjög á meðgöngu.
Það gerist snemma og varir alla meðgönguna4. Sé útferðin
glær, hvít eða gulleit og ekki illa lyktandi, þá er tæpast nokkuð
óeðlilegt á ferðinni.
Sveppasýkingar
Sýkingar af völdum candida albicans eru algengar á meðgöngu.
Greining er oftast eingöngu klínísk og ekki þörf á ræktun.
Dæmigerð er hvít eða græn kekkjótt útferð sem loðir við leg-
gangavegginn og örgrunnar húðrifur á spöng og börmum.
Kláði er ríkjandi einkenni en einnig sviði. Staðbundin með-
ferð með imidazolafleiðum (Canesten®, Pevaryl®) er
kjörmeðferð en lítil reynsla er komin á notkun tríazolafleiða
(Candizol®, Diflucan®) um munn. Sýkingin getur gengið yfir
án meðferðar\
Skeiðarsýklun
Einkenni skeiðarsýklunar (e.bakterial vaginosis) eru illa
lyktandi útferð og stundum sviði. Ekki er ljóst hvað veldur
skeiðarsýklun eða hvaða sýkill er þar að verki en röskun verður í
leggangaflórunni og lactobacilli fækkar hlutfallslega miðað við
aðrar tegundir. Tengsl skeiðarsýklunar við fyrirburafæðingar
hafa talsvert verið rannsökuð en niðurstöður eru ekki afgerandi.
Ef skeiðarsýklun greinist í ræktun er hún oftast meðhöndluð
með Dalacin® skeiðarkremi. Hins vegar er sjaldan ástæða til
að meðhöndla ef svar við ræktun er „röskun á skeiðarflóru"
nema einkenni séu mikil8.
Beta-hemolýtiskir streptokokkar af fiokki B (GBS)
Um 25% íslenskra kvenna eru GBS berar9. Hafi bakterian
ræktast einu sinni hjá konu þarf aldrei að rækta aftur, heldurber
að líta á hana sem bera alla tið. Ekki er ástæða til að meðhöndla
einkennalausa GBS bera á meðgöngu. Undantekning frá
því er þó GBS sýklamiga. Konur sem eru þekktir GBS berar
fá penicillin i æð 1 fæðingu sem fyrirbyggjandi meðferð
fyrir nýburann.
Herpes simplex á kynfœrum
Fyrsta herpessýking sem verður á síðustu vikum meðgöngu
getur verið alvarlegt mál en endurtekin herpessár á kynfærum
eru yfirleitt ekki áhyggjuefni. Til þess að lina óþægindi konunnar
má nota Valtrex® (valaciclovir) eða Zovir® (aciclovir) en slík
meðferð er ekki hugsuð til verndar barninu. Jafnvel þótt sár sé
á kynfærum þegar konan kemur i fæðingu er ekki einhlítt að
gera beri keisara\
Brjóstsviði
Brjóstsviði er algeng kvörtun á meðgöngu, einkum þegar líður
á hana. Hægari iðrahreyfingar og þrýstingur frá stækkandi
legi eiga þar hlut að máli5. Öll almenn ráð við brjóstsviða eiga
við á meðgöngu og sýrubindandi lyf má nota. Þau frásogast
ekki og fara því ekki yfir fylgju. Ef þau duga ekki til má næst
reyna prótónpumpuhemla.
Togverkir
Togverkir hafa verið kallaðir „ligament” verkir og eru taldir stafa
af togi á böndunum (lig. teres uteri, lig. infundibulopelvicum,
lig. latum) sem tengja legið við grindarholsveggina. Kenningin
er sú að legið stækki og böndin hafi ekki við að lengjast. Nokkuð
dæmigert er að konurnar lýsa verkjum neðarlega í fossa iliaca,
öðrum eða báðum megin. Algengust eru þessi einkenni á öðru
trimestri. Útiloka þarf að um samdrætti og leghálsbreytingu
sé að ræða.
Grindarlos og verkir
Liðamótin í mjaðmagrindinni (symphysis pubis og articulatio
sacroiliaca) eru næsta óhreyfanleg en á meðgöngu verður,
fyrir áhrif relaxins, svolítið aukin hreyfing 1 þessum liðum5
sem getur orðið sársaukafull. Dæmigert er að óþægindin
aukist eftir því sem líður á meðgönguna og eftir því sem konan
gengur oftar með. Allar þær hreyfingar og líkamsstellingar
sem auka á hreyfingu í þessum liðum og vinda uppá grindina,
geta framkallað verki. Dæmigerð iðja sem getur valdið
slikum verkjum er það að ryksuga eða spila golf. Hins vegar
geta konur sem illa eru haldnar af grindarlosi (einnig kallað
grindargliðnun) hjólað sársaukalaust. Þá er grindin kyrr á
hjólahnakknum og einungis mjaðmaliðirnir hreyfast. Margri
konunni finnst sársaukafullt að snúa sér í rúmi og heldur það
stundum fyrir henni vöku. Til eru sérsaumuð hjálpartæki,
svokölluð snúningslök, sem nota má þegar svona er ástatt.
Sjúkraþjálfun getur verið mjög gagnleg en hún felst ekki síst í
ráðgjöf til kvennanna um líkamsbeitingu og hreyfingar.
Samdrœttir
Legsamdrættir eru mælanlegir alla meðgönguna en afar misjafnt
er hversu mikið konurnar finna fyrir þeim. Kúnstin felst í því
að greina á milli meinlausra, eðlilegra samdrátta og þeirra sem
raunverulega boða fyrirburafæðingu. Þar vegur leghálsþreifing
þyngst. Ef engin leghálsbreyting verður þegar samdrættir hafa
staðið um tíma eru mestar líkur á að þeir séu meinlausir.
<H>