Læknaneminn - 01.04.2010, Blaðsíða 32

Öldruöum, langveikum
sjúklingum fjölgar
Að undanförnu hefur umræðan um
þarfir aldraðra sjúklinga í okkar flókna
heilbrigðiskerfi farið vaxandi. Þessa um-
ræðu mætti skoða í stærra samhengi. Þar
má nefna þá óumflýjanlegu staðreynd
að öldruðum fjölgar í heiminum, aldurs-
pýramídinn er að breytast í allt annað
form sem minnir frekar á kúlu, svo að
maður haldi sig við geometrisk form.
Einnig ber að hafa í huga að þó að u.þ.b.
20% aldraðra séu við ágæta heilsu fram
eftir aldri og missi aldrei getuna til að
bjarga sér sjálfir1, þá er það nú samt svo
að um 65% þeirra sem ná 80 ára aldri
eru með fleiri en einn sjúkdóm.2
Orðtækið „Sjaldan er ein báran stök“
á svo sannarlega við um flesta sjúka
aldraða einstaklinga vegna margra
meðverkandi heilbrigðisvandamála hjá
hverjum og einum. Fjölgun sjúkra ald-
raðra er vandamál sem starfandi læknar
og annað heilbrigðisstarfsfólk er orðið
vel meðvitað um. Þessi hópur vex
hraðar en nokkur annar sjúklingahópur
og sérstaklega fjölgar þeim allra elstu
með tilheyrandi sjúkdómum og fjöl-
lyfjanotkun. Verkefnin verða ærin í fram-
tíðinni. Þess vegna er brýnt að finna
leið til að sinna þessu fólki á þann hátt
sem er því fyrir bestu og sem hagkvæmast
fyrir þjóðarbúið.
Hagkvœm og heildrcen meðferð
Aldraðir og veikir einstaklingar eru upp
til hópa mjög viðkvæmir sjúklingar. Hin
brotakennda meðferð sem bráðasjúkra-
húsið veitir hentar þeim yfirleitt ekki
vegna þess að þar er einblínt á einn
meginsjúkdóm en ekki heildina. Það
vantar heildræna nálgun sem tekur á öllu
því sem gerir einstakling að manneskju;
líkamlegir, andlegir og félagslegir þættir.
TIL HVERS?
Hinn hjartabilaði, hrumi einstaklingur
þarf vissulega að fá þvagræsilyf en það
er líka nauðsynlegt að bregðast við
þvaglekanum, göngulagstrufluninni,
depurðinni og félagslegu einangruninni
ef á að veita honum lífsgæði og góða
þjónustu.
Langvarandi sjúkdómar eru nútíma-
faraldur og þeim þarf að mæta. Öldruðum
fjölgar og þar með stækkar hópur fjöl-
veikra sem nota meginhluta af útgjöldum
heilbrigðiskerfisins, 75% af útgjöldum
bandaríska heilbrigðiskerfisins fer nú
þegar i meðferð langveikra2. Meðferð
aldraðra þarf að vera eins hagkvæm
og kostur er, það þrengir að efnahag
heilbrigðiskerfisins en einnig í ljósi þess
hversu fáir munu verða til að sinna
þessum hlutfallslega stækkandi hóp.
Jafnframt þarf meðferðin að vera heild-
ræn til að hún gagnist.
Samfella í meðferð langveikra,
aldraðra sjúklinga
Samfella í meðferð á að geta mætt báðum
þessum kröfum um hagkvæmni og
heildræna nálgun3. Samfella felur það í
sér að einn læknir sem þekkir sjúklinginn
heldur utan um alla meðferð hans og sér
til þess að ákvörðunum um meðferð
sé framfylgt í ákveðinn tíma, sem er
breytilegur eftir aðstæðum. Þessi sami
læknir er tengiliðurinn ef sjúklingi hrakar,
hann þekkir sjúklinginn í samhengi við
umhverfi hans og samhæfir meðferðina
innan flókins heilbrigðiskerfis. Samfella
er flókin, erfitt er að skilgreina hana og
enn erfiðara að mæla að magni til. Þess
vegna getur verið að hún sé dæmd til
að glatast í heilbrigðiskerfi nútímans
þar sem síauknar kröfur eru um hratt
gegnumstreymi og mælanlegan árangur
meðferðar. En svo mikið er víst að
samfellu ber oft á góma, sérstaklega innan
öldrunargeirans. Við finnum öll hversu
mikilvæg hún er, sjáum vinnusparnaðinn
sem felst í því að þekkja sjúklinginn og
eins að hann þekki lækninn.
Sjúkdómsbyrðin setur
meðferðarheldni i hcettu
Læknismeðferð langveikra sjúklinga
gengur ekki út á lækningu heldur með-
ferð til að halda sjúkdómnum niðri og
þetta krefst þess að sjúklingurinn beri
þunga byrði til langs tíma. Margir eru að
sligast undan þessari byrði og það stuðlar
að alþekktu vandamáli hjá langveikum,
þ.e. lélegri meðferðarheldni4. I því felst
að sjúklingurinn fer ekki að læknisráðum
og tekur ekki lyfin sín rétt. Þetta getur
leitt til verri heilsu og aukinna útgjalda
fyrir sjúklinginn sjálfan, fjölskyldu hans
og ekki síst samfélagið þar sem með-
ferðarkostum er eytt til einskis. Einnig
getur þetta leitt til vandamála í sam-
skiptum við sjúklinginn og rangtúlkunar
á svörun við meðferð. Læknir eykur
kannski lyf sem hann heldur að virki
ekki í fyrirskipuðum skömmtum þegar
þau í reynd eru alls ekki tekin inn.
Flestir sjúklingar sem hafa getað gert
grein fyrir lélegri meðferðarheldni sinni
segja að þeir séu meðvitaðir um hana en
að þá skorti hæfni, skilning eða getu til
að gera betur4. Hér tel ég að samfella í
meðhöndlun sjúklinga gæti bætt mikið
úr og stuðlað að betri meðferðarheldni
og þar af leiðandi minni sóun á verð-
mætum. Með samfellu ætti að verða mun
auðveldara að finna þá sjúklinga sem ráða
illa við eigin meðferð og með aukinni
samvinnu við sjúklinginn færi hann að
verða meiri þátttakandi í ákvörðuninni
um eigin meðferð.