Læknaneminn - 01.04.2010, Blaðsíða 14

Ureterstasi
Víkkun verður á safnkerfi nýrna á meðgöngu en líklega valda
henni hormónaáhrif á siéttan vöðva þvagleiðaranna sem og
mekanísk áhrif stækkandi legs. Algengara er að víkkunin
sé hægra megin og endurspeglar það eðlilegan snúning
legsins (dextrorotation) sem þrýstir þá meira á þeim megin4.
Þessi víkkun er líkleg orsök verkja með dæmigerðri
þvagvegaútbreiðslu, yfir nýrastað með leiðni niður síðuna og
fram í nára. Væg bankeymsli yfir nýranu og þreifieymsli í
síðunni koma fram við skoðun. Ef verkurínn hverfur við legu
á verkjalausu hliðinni eða við að lúta yfir stólbak eða borð,
styður það greininguna.
Útiloka þarf nýrnasteina og sýkingu. Ef konan er hitalaus og
þvagstix hreint hvað varðar blóð, hvít blóðkorn, nítrít og prótein,
þá eru steinar og sýking ólíkleg. Ómun má líka beita við að
greina eða útiloka steina. Eiginleg meðferð við ureterstasa er
ekki til en einkennin eru sjaldan langvarandi. Konurnar læra
fljótt í hvaða stöðu verkurinn hverfur.
Costochondral verkur og eymsli
Skyldur grindargliðnun er aukinn hreyfanleíki á mótum
rifbeina og geislunga eða beins og brjósks i brjóstkassa. Þetta
getur valdið sárauka og tekið á sig mynd „millirifjagigtar” þar
sem millirifjavöðvarnir leika stórt hlutverk. Litlir möguleikar
eru á meðferð, þar sem NS AID lyf eru ekki nothæf á meðgöngu,
aðeins paracetamol með eða án kódeins og bakstrar. í verstu
tilvikum kemur millirifjadeyfing (intercostal block) til greina
hjá verkjasérfræðingi (oft svæfingalæknar).
Miðtaugarheilkenni (e.carpal tunnel syndrom)
Miðtaugarheilkenni er algengt á meðgöngu og stafar liklega af
staðbundnum bjúg við miðtaug handar (n. medianus) í tiltölulega
þröngum úlnliðsgöngum (canalis carpi)5. Almennur bjúgur er
algengur á meðgöngu en þær konur sem hafa einkenni þessa
heilkennis á meðgöngu hafa ekki endilega mikinn sýnilegan
bjúg að öðru leyti. Einkennin lýsa sér á svipaðan hátt hjá
þunguðum konum eins og hjá öðrum, með verk og dofa á svæði
miðtaugar, oftast verst á nóttunni og þegar konan vaknar að
morgni. Einkenni ganga yfir eftir fæðingu.
Líði konan af dofa eða verk er oft reynd sú meðferð að
spelka úlnliðinn í réttstöðu eða léttri extensio. Sumum nægir
að sofa með spelkuna. Stöku sinnum þarf að létta á þrýst-
ingnum með því að spretta á retínaculum flexorum. Slíka
aðgerð gerir handarskurðlæknir.
Fótaóeirð
Fótaóeirð er vel þekkt á meðgöngu. Ekki er völ á árangursríkri
lyfjameðferð (dópamín agonistar) vegna fóstursins. Kódein
(með paracetamoli) getur gagnast í stökum skömmtum en er
ekki æskileg langtímameðferð. Eftir sitja almenn ráð svo sem
hreyfing og fótaböð. Hafa ber í huga að járnskortur getur verið
orsök í einhverjum tilvikum.
Sinadráttur
Sinadráttur í fótleggjum er vel þekkt einkenni á meðgöngu,
einkum á nóttunni og fátt er við því að gera. Þó eru uppi
vísbendingar um að magnesíummeðferð geti gert gagn10-
Nefstífla
Þroti í slímhúðum er vel þekktur á meðgöngu og er hann afleiðing
aukins blóðflæðis til vefjanna. Mest finna þungaðar konur fyrir
þessu í nefi og finna sumar fyrir langvarandi nefstíflu án tilefnis
eða í kjölfar kvefsýkingar. Afrennsli úr nef- og ennisholum er
skert og eykur hættuna á skútabólgum (sinuitis). Ofnæmiskvef
verður enn verra vegna þessa ástands slímhúðarinnar4. Við
nefstíflunni má nota Otrivin® (xylometazolin) og Nezeril®
(oxymetazolin) en aðeins í stuttan tíma og gera þau lyf því
takmarkað gagn. Af nothæfum nefúðalyfjum með sterum má
nefna Rhinocort® (budesonid), Flixonase® (flutikason),
Nasonex® (mometason) ogNasacort® (triamcinolon). Einnig
getur gamalt lyf í forðatöflum, Rinexin® gert gott gagn og er
vel reynt á meðgöngu.
Bjúgur
Blóðrúmmál, einkum plasmarúmmál, og utanfrumuvökvi
eykst um 50% á meðgöngu. Bláæðaaðflæði (venous return)
hefur ekkí við og afleiðingin er bjúgur4. Bjúgur einn sér er
ekki hættumerki um sjúklegt ástand á meðgöngu. Öðru máli
gegnir ef konan hefur meðgöngueitrun, nýrna- eða hjarta-
sjúkdóm. Þvagræsilyf á ekki að nota á meðgöngu. Þau skerða
nýrnastarfsemi fósturs og minnka legvatnsmyndun. Stundum
eykst bjúgurinn fyrstu dagana eftir fæðingu og hverfur ekki
fyrr en eftir eina til tvær vikur þar í frá.
Yfirliðstilhneiging
Konum er hættara við svima og yfirliðstilhneigingu á með-
göngu en ella. Dæmigert er að það gerist þegar konan liggur á
bakinu og stórt legið minnkar bláæðaflæði (e. venous return)
eða að það komi fram sem blóðþrýstingsfall í réttstöðu (e.
orthostatismi)4. Á öðru trimestri er blóðþrýstingur lægstur og
verða þessi einkenni mest áberandi þá.
Hjartsláttarónot
Aukið blóðrúmmál og slagrúmmál hjartans skýrir að hjart-
sláttarónot (e. palpitations) eru algengari á meðgöngu en ellah
Langoftast eru þetta meinlaus einkenni sem konan þarf einungis
að fá skýringu á. Ofanslegilshraðsláttur (e. supraventriculer tachy-
cardia) er einnig vel þekkt á meðgöngu. Einkennin eru mjög
miserfið og þarf að meta í hverju tilviki hvort ástæða ertil
frekari rannsókna svo sem sólarhringshjartalínurits og meðferðar.
Æðahnútar og gyllinœð
Á meðgöngu eru æðahnútar (varices) algengir í neðri útlimum,
burðarbörmum (vulva) og við endaþarm (gyllinæð). Aukið
plasmarúmmál og aukið blóðflæði til vefja með minnkuðu blá-
æðaflæði (venous return) valda aukinni bláæðafyllingu og skýra
tilurð þeirra að nokkru4. Teygjusokkar og hvíld geta gert gagn,
minnkað þantilfinningu, bætt líðan og ef til vill minnkað hættu
á bláæðabólgu (e. phlebitis). Ráðleggja má notkun Hirudoid®
áburðar (heparínafleiður) á bláæðabólgu en þó ekki í fyrir-
byggjandi tilgangi, einungis ef hlaupin eru eymsli, roði og hersli
í æðina. Ekkert samband er á milli æðahnúta og hættu á djúpum
bláæðasega.
Við gyllinæð er notuð staðbundin meðferð, lausasölulyfið
Proctosedyl® (hýdrókortisón, cinkókaín og fleira) og í erfiðari
tilvikum Doloproct® (lidocain og fluocortolon).