Læknaneminn - 01.04.2010, Side 43

með hindrað hydroxyleringu á lyfinu.
Leiðir það til aukinnar virkni lyfsins en
bupropion i of stórum skömmtum getur
komið af stað flogaköstum7. Rannsóknir
hafa einnig sýnt fram á milliverkandi
áhrif Ginkgo við omeprazol, ritonavir
og tolbútamíð en Ginko veldur lækkun
á styrk þeirra i plasma8. Hindrunaráhrif
Ginko á P-gp sáust ef gefnir voru
endurteknir skammtar af Ginko sam-
hliða talinólól meðferð. Jókst styrkur
talinólóls í plasma um 36% en einn
skammtur af Ginko hafði engin áhrif.
Líklega er þetta vegna áhrifa á P-gp og/
eða annarra lyfjapumpa'7.
Sólhattur (Echinacea)
Sólhattur er talinn örva frumubundið
ónæmissvar og hefur verið notaður
við efri loftvegarsýkingum og þvag-
færasýkingum í áraraðir. Söluvaran
Sólhattur inniheldur afurðir þriggja
mismunandi Echinacea jurta, E. pur-
purea, E. angustifolia og E. pallida.
Þessi blanda innleiðir CYP3A4 in vitro
en E. angustifolia, hindrar ensímið
þegar hún er gefin sér’. Rannsóknir á
sjálfboðaliðum sýndu að áhrif sólhatts
eru mismunandi á CYP í meltingarvegi
og hepatocytum, hvað varðar hindrun og
innleiðingu, og væru áhrif á umbrot
annarra lyfja því líklega óveruleg.
Ginseng
Ginseng er notað við staðfestuleysi, upp-
gjöf, þreytu, einbeitingarskorti, getu-
leysi og kvíða. Mikil hefð er fyrir notkun
þess hjá námsmönnum og fólki sem telur
sig vera undir miklu álagi.
Síberískt ginseng er tiltölulega mein-
laust, en kínverskt ginseng (Panax gin-
seng) hefur milliverkanir við mörg lyf.
Sem dæmi má nefna að það eykur blóð-
þynnandi áhrif warfarins, og hraðar
umbrotum áfengis í lifur. Einnig hefur
það insulin lík áhrif og jafnar blóðsykur'.
Ginseng virkni á CYP er veigalítil í
flestum tilvikum.
Mjólkurpistill (Silybum marianum)
Mjólkurþistill er notaður við meltingar-
truflunum og lifrar- og gallblöðruvanda-
málum. Hann inniheldur ýmis virk efni,
en þar ber helst að nefna silymarin, en
það er umbrotið af CYP og fasa II en-
síminu UGT í silybinin.
Silymarin og silybinin hindra ýmis
CYP og UGT in vitro en hafa engin
áhrif á P-gp2. In vivo hefur mjólkurþistill
lítil sem engin áhrif á útskilnað og
plasmastyrk ýmissa lyfja en merkilegra
þykir að inntaka mjólkurþistils sam-
hliða erfiðum lyfjameðferðum eins
og krabba-meinsmeðferð með cisplatin
hefur vernd andi áhrif á nýru og lifur án
þess að skem-ma fyrir frumudrepandi
virkni lyfsins1.
Hvitlaukur (Allivum satiuvum)
Eitt virkasta efni hvítlauks kallast
allicin. Hvítlaukur er er meðal annars
notaður við æðakölkun, háþrýstingi, of
háu kólesteróli, öndunarfærabólgu og
liðverkjum. Allicin veldur innleiðingu
á CYP3A4 en hemur CYP2C9 og
CYP2C19. Rannsóknir hafa sýnt að við
inntöku samhliða saquinavir meðferð
(proteasa hemill) minnkar heildarfrásog
lyfsins um 51%. Allicin getur þar af
leiðandi hindrað árangursríka HIV
meðferð. Ástæðan er örvun á virkni
C YP3 A4 i þörmum en það sér um umbrot
saquinavirs. Hvitlaukur hefur áhrif
á fibrinogen og blóðflögusamsöfnun.
Inntaka samhliða warfaríni örvar
blóðþynnandi áhrif lyfsins og getur leitt
til tilviljanakenndra blæðinga. Hann
eykur jafnframt áhættu á blæðingum í
kjölfar skurðaðgerða þar sem notuð eru
svæfingalyf. Hvítlaukur getur valdið
blóðsykursfalli ef tekinn inn samtímis og
sykursýkislyfið klórprópamíð1’5.
Lakkris
Virka efni lakkrísrótarinnar, glabradin
er meðal annars notað við hjarta-, æða-
og MTK- sjúkdómum. Það er talið
bólgueyðandi,magaslímhúðarverndandi
og ofnæmishindrandi. Glabradin getur
haft milliverkandi áhrif við þau lyf
sem flutt eru af P-gp, m.a. í blóð- heila
þröskuldi10. Einnig er talið að lakkris
hafi milliverkandi áhrif við digoxín og
leiði til eitrunar af völdum þess".
Birkiaska
Birkiaska er markaðsett hér á landi sem
bjúgminnkandi og hægðalosandi. Hún
á að vinna gegn gigt, nýrnasteinum,
flensueinkennum, útbrotum og exemi.
Engar rannsóknir eru þó til sem sýna
fram á virkni birkiöskunnar né mögu-
legar milliverkanir hennar við lyf. Islensk
rannsókn frá 2001 greindi frá mögulegri
milliverkun við morfín og er hún talin
stafa af lyfjakolsáhrifum birkiöskunnar
sem bindur lyfið í melt-ingarvegi og
minnkar þannig aðgengi þess12.
Hverjir nota náttúruefni?
Fólk áttar sig oft ekki á því að þó að
náttúruefni komi vissulega beint frá
Móður jörð þá innihalda þau ýmis virk
efni. Mikill munur getur verið á inni-
haldi náttúruefnis með sama markaðs-
heiti milli framleiðenda, og jafnvel milli
framleiðsluskammta. 55% Bandaríkja-
manna segjast nota náttúruefni að
staðaldri. Mikil notkun meðal langveikra
er athyglisverð, til dæmis 70% HIV
sjúklinga í Bandaríkjunum. Notkunin
er aðallega til að létta á aukaverkunum
erfiðra lyfjameðferða eða sem einhvers
konar sáluhjálp. Flestir sjúklingar greina
ekki frá náttúruefnanotkun við lækninn
sinn í óspurðum fréttum. Ástæður fyrir
því eru m.a. þær að fólk telur efnin örugg
þar sem löng hefð er fyrir notkun þeirra,
aðrir gera sér ekki grein fyrir mögulegum
milliverkunum, sumir skammast sín og
enn aðrir óttast fordóma læknis gagnvart
notkun slíkra efna.
Nokkrar kannanir hafa verið gerðar
á notkun náttúruefna hjá krabbameins-
sjúklingum sem mæta á göngudeild
krabbameinslækninga á LSH. Þar kemur
fram að um 80% sjúklinga nýta sér
óhefðbundin úrræði, þá sérstaklega jurta-
afurðir. Mesta notkunin er meðal kvenna
með brjóstakrabbamein. Notkun hefur
aðallega aukist meðal kvenna og yngri
einstaklinga, einnig er hún minna tengd
lágu menntunarstigi13.
Margir læknar eru ómeðvitaðir um
þessa þróun og spyr ja sjaldan um inntöku
náttúruefna. I íslenskri rannsókn frá
2001 kom fram að 17% lækna spyrji
alltaf/oft sjúklinga sína hvort þeir noti
náttúruefni, 62% stundum/sjaldan og
19% aldrei12.
Milliverkanir við náttúruefni geta
misskilist sem aukaverkanir lyfja,
ófullnægjandi lyfjameðferð eða aukinn
framgangur sjúkdóms. Það gefur því
augaleið að mikilvægt sé að hafa þennan
möguleika í huga og muna að spyrja
sjúklinga um notkun nátturuefna11.
Þórunn Bjarnadóttir
Þórunn Halldóra
Þórðardóttir
*
*