Læknaneminn - 01.04.2010, Síða 105

hjá körlum. Af þeim sem höfðu brot með
milliflaska fundu 63% fyrir verkjum á móti
38% sem voru verkjalausir, sem mæidist þó
ekki marktækur munur. Fimmtíu og átta
prósent þátttakenda hafa verki við að beita
handleggnum og tæpur helmingur greinir fré
erfiðleikum við tómstundir sem krefjast þess
að hreyfa handlegginn frjálst eða þar sem
kraftur verkar é hendina, s.s. tennis eða golf.
Ályktanir
Stór hluti þátttakenda hefur vandamál i
kjölfar viðbeinsbrots og margir með hærri
DASH útkomu en eðlilegt telst. Niðurstöður
styðja útkomu erlendra rannsókna um að
konur séu í meiri hættu á að hafa vandamál
tengt viðbeinsbrotum en karlar. Einnig
benda niðurstöður til þess að brot með
milliflaska sé áhættuþéttur fyrir verri útkomu
eftir viðbeinsbrot. Ljóst er að árangur
hefðbundinnar meðferðar er ekki eins góður
og taiið hefur verið.
Heilsa og lífstíll í framhaldsskóla
(HLÍF) Samband þreks, fitu og ýmissa
áhættuþátta lífstílssjúkdóma í blóði
framhaldsskólanema.
Stefán Guðmundsson', Sigurbjörn Árni
Arngrímsson2
'Læknadeild Háskóla (slands, Hþróttafræðasetur
Háskóla fslands
Inngangur
Heilsufarsvandamél sem tengjast lifnaðar-
háttum ungs fólks hafa aukist á undanförnum
áratugum. Mikilvægi góðrar heilsu er ekki
aðeins fyrir einstaklinginn sjálfan heldur fyrir
samfélagið í heild þar sem velferðarsjúkdómar
eru mjög kostnaðarsamir. Tilgangur rann-
sóknarinnar var skoða samband milli þreks
(fitness), holdafars (fatness) og ýmissa
áhættuþátta Íífstílssjúkdóma í blóði hjá
framhaldsskólanemum, ásamt þvíað gefa
mynd af líkamsástandi (þreki og holdarfari)
unglinga á framhaldsskólaaldri.
Efniviður og aðferðir
Um er að ræða þverskurðarrannsókn meðal 18
ára framhaldsskólanema (129kvkog
140kk) úr þremur framhaldsskólum á höfuð-
borgarsvæðinu. Heilsufarog líkamsástand
þeirra var skoðað út frá eftirfarandi mæl-
ingum: Hámarkssúrefnisupptöku (V02max),
holdarfari [líkamþyngdarstuðli (BMI), hlutfalli
líkamsfitu (%fita), kviðfitu, þykkt sjö
húðfellinga (SKF), mittismáli], áhættu-
þáttum lífsstílssjúkdóma í blóði [magn
heildarkólesteróls, háþéttni fitupróteina (HDL),
lágþéttni fitupróteina (LDL), þrígiýseríða,
insúlíns og glúkósa] og blóðþrýsting.
Niðurstöður
íslenskir nemendur í framhaldsskólum
erum illa á sig komin hvað varðar holdarfar,
bæði útfrá BMI og %fitu. Almennt er þrekið
mjög gott og flokkast innan við tíundi hluti
þeirra með lélegt þrek. Fáir (<3%) flokkast
með efnaskiptavillu. Almennt voru jákvæð
tengsl á milli holdarfars og blóðbreyta en
neikvæð milli blóðbreyta og þreks, HDL var
undantekning. Holdarfar hafði sterkari tengsl
við blóðbreyturnar heldur en þrek. Skipting
gagnanna í þrjá flokka þreks og %fitu studdu í
meginatriðum fylgniniðurstöðurnar.
Ályktanir
Almennt er þrek framhaldsskólanema gott
en hlutfalli líkamsfitu þeirra er mjög ábóta-
vant. Slæmt holdarfar hefur sterkt tengsl
við áhættuþætti í blóði sem eykur hættu
á (lífsstíls)?sjúkdómum. Gott þrek hefur
hinsvegar jákvæð áhrif á áhættuþætti I blóði.
Slæmt holdarfar virðist bó vega meira en gott
þrek. Því er áhyggjuefni hátt hlutfall íslenskra
nemenda sem eru of þung eða með háa %fitu
í tiliti til lífsstílssjúkdóma og lífsgæða.
Áhrif æðaþels á bandvefsumbreytingu
þekjuvefsstofnfruma í brjóstkirtli
Steindór Oddur Ellertsson
Leiðbeinendur: Valgarður Sigurðsson,
Magnús Karl Magnússon, Þórarinn
Guðjónsson
Brjóstkirtillinn er samsettur úr greinóttum
þekjuvef og umliggjandi bandvef.
Þekjuvefurinn myndar mjólkurganga
kirtilsins sem enda í kirtilberjum þar sem
mjólkin er mynduð. Breytingar eiga sér
stað í brjóstkirtlinum í hverjum tíðarhring
þar sem frumufjölgun, frumusérhæfing og
frumudauði sjá um að viðhalda formgerð og
starfrænu hlutverki kirtilsins. Frumufjölgun
og frumusérhæfinger hvað mest áberandi
á meðgöngu og á mjólkunarstigi þegar
brjóstkirtillinn nær hámárkssérhæfingu.
í brjóstkirtlinum eru stofnfrumur sem sjá
um endurnýjun þekjuvefsfrumanna og
nýlega tókst rannsóknarhópi mínum að
einangra stofnfrumur úr kirtlinum og útbúa
ódauðlega frumulínu sem nýst hefur afar vel
til rannsókna. Frumulínan, sem nefnist D492,
myndar bæði kirtilþekju og vöðvaþekjufrumur
og í þrívíðri frumurækt myndar hún greinótta
mjólkurganga sem líkjast þvf sem sést í
brjóstkirtlinum. Tilgangur verkefnisins var
að skoða betur hvaða áhrif æðaþel hefur
é D492. Frumurnar voru ræktaðar sér eða
í samrækt með æðaþeli. Eftir ræktun var
frumusérhæfing metin með mótefnalitunum,
flæðifrumusjé og smásjérskoðun. Þegar
þekjufrumurnar og æðaþelsfrumurnar
voru ræktaðar saman sást engin breyting é
æðaþelsfrumunum. Hins vegar sést breytt
tjáning kennipróteina þekjufrumanna.
Greinileg lækkun sást á tjáningu cytokeratin
14 í D492 ásamt lækkaðri tjáningu á CD24 sem
er sérhæfingarkenniprótein fyrir þekjufrumur.
Minnkuð tjáning á cytokeratin 14 og CD24
bendir til þess aö frumulínan tapi einkennum
þekjufruma og sé því búin að gangast undir
fyrstu skref bandvefsumbreytingar sem
einkennast oft af tapaðri tjáningu keratína og
annarra kennipróteina þekjufruma.
Hvernig veita kennarar í verknámi
læknanemum leiðsögn varðandi siðferðileg
álitamál og samskipti við sjúklinga?
Höfundur; Svava Guðmundsdóttir,
læknanemi við Háskóla íslands
Leiðbeinandi; Stefán Hjörleifsson, Aðjúnkt
læknadeild Hí
/nngangur
í klínískri læknisfræði og kennslu sem henni
tengist reynir stöðugt á samskiptahæfileika
og siðferðilega dómgreind kennara jafnt sem
læknanema. Þrátt fyrir það hefur til þessa
lítil sem engin formleg kennsla verið veitt í
samskiptafræði og siðfræði eftir að fyrstu
tveimur árum læknanámsins við Háskóla
íslands lýkur. Tilgangur rannsóknarinnar var
að kanna hvort og hvernig kennarar leiðbeina
læknanemum með óformlegum hætti
varðandi siðferði og samskipti við sjúklinga
þegar vandamál koma upp á þeim sviðum í
verknámi á spítala.
Efniviður
Tvö eigindleg hópviðtöl voru framkvæmd
þar sem annars vegar var rætt við 6 fjórðaárs
nema og hins vegar 6 fimmtaárs nema,
Viðtölin voru hljóðrituð og orðrétt handrit af
þeim var síðan unnið og greint. í ritgerðinni
er tekið mið af fyrri rannsóknum á því hvernig
siðferðileg afstaða læknanema, dómgreind
þeirra og framkoma mótast.
Niðurstöður
Mikilvægt er að sögn læknanemanna að fá
gagnrýni fré kennurum á eigin framkomu
og samskipti við sjúklinga og einnig að
samskipta- og siðfræðismál í verknáminu
séu rædd á opinskáan hátt. Þannig segjast
nemarnir styrkjast í því sem þeir gera rétt
og eru þakklátir fyrir leiðréttingu á því sem
er rangt. Því miður segjast nemarnir hins
vegar sjaldan fá góða leiðsögn og stundum
fá þeir enga. Á hinn bóginn læra nemarnir
mikið af því að fylgjast með framkomu
kennara sinna. Nemarnir veita því eftirtekt að
þegar læknar koma vel fram uppskera þeir