Læknablaðið - 01.11.2023, Blaðsíða 30

514 L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109
F R É T T I R
Sérhæfingin orðin eins
og færibandavinna Ford
Nigel Edwards, hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni, segir nýja Landspítalann
gullfallegt tækifæri til að gera hlutina öðruvísi en áður. Breytingar í heil-
brigðiskerfinu séu hins vegar erfiðar því deildir og stofnanir vinni saman
■ ■ ■ Gunnhildur Arna Gunnarsdóttir
„Starfsánægja lækna er að minnka,
þeim líður eins og þeir séu að einangr­
ast. Margir þeirra telja að komist þeir
bara til annars lands lagist ástandið.
Ég tel að ein ástæðan sé sú að vinna á
sjúkrahúsum er orðin svo hröð,“ segir
Nigel Edwards, ráðgjafi hjá Alþjóða­
heilbrigðisstofnuninni og fráfarandi
framkvæmdastjóri The Nuffield Trust
sem er bresk hugveita á sviði heilbrigð­
isþjónustu.
Edwards ræddi við Læknablaðið áður
en hann kom til landsins og hélt hér
erindi þann 3. október í Veröld, húsi
Vigdísar, á málþinginu Skýr heilbrigð­
isstefna, grýtt leið? sem Landspítalinn
boðaði til.
„Það er erfitt að sinna sjúklingum
af alúð. Læknum líður sem hluta af vél.
Nigel Edwards í Veröld, húsi Vigdísar, í byrjun október.
Þar talaði hann á málþinginu Skýr heilbrigðisstefna,
grýtt leið? Mynd/gag
ar heldur beint skjólstæðingum til sér­
fræðinga. Huga ætti betur að því að
halda langveikum sjúklingum í 1. stigs
þjónustu og þjónusta á því stigi með
stuðningi sérfræðinganna.
„Sérfræðingur á ekki að þurfa að
sjá um sjúkling með sykursýki 2, svo
dæmi sé tekið,“ segir Nigel. Sérfræðingar
þyrftu svo að geta einbeitt sér að
forvörnum í stað þess að tína upp brotin
þegar hlutirnir hafi farið úrskeiðis.
Læknablaðið spurði Edward um innri
breytingar á sjúkrahúsum. Hvers vegna
hann teldi erfitt að innleiða ákvarðanir
sem teknar hefðu verið? „Það er fjöldi
ástæðna fyrir því að erfitt er að breyta
sjúkrahúsum. Ein er að sjúkrahúsið
vinnur í tengslum við annan spítala eða
þjónustuveitanda og aðrar deildir,“ segir
hann.
„Það er því ekki hægt að fínstilla
kerfi án þess að fínstilla alla undirþætti
þess, því þau spila saman.“ Einn hlutinn
standi þá réttur en aðrir ekki.
Edwards er spurður hvort Landspít­
alinn ætti að bíða með breytingar fram
að nýja spítalanum en hann svarar
að taka þyrfti allar ákvarðanir um
breytingar áður en spítalinn er byggður.
Það væri þó erfitt þar sem framþróun í
læknisfræði væri hröð.
„En ný byrjun er gullfallegt tækifæri
til að spyrja sig hvort hlutir sem alltaf
hafa verið gerðir á ákveðinn hátt séu
besta leiðin,“ segir hann. Mörg ríki glími
við hvernig hvernig best sé að haga
bráðaþjónustu sjúkrahúsa.
„Nýtt sjúkrahús gefur tækifæri á
einmitt þessu, að gera hlutina öðruvísi,“
segir hann og að tíminn fram að nýja
sjúkrahúsinu sé tilvalinn til prófa sig
áfram. „Líklega hafa stjórnendur góða
hugmynd um hvað þeir vilja sjá. Næstu
tvö ár eru því tilvalin til að verða tilbú­
in, prófa nýju ferlana og fínpússa fyrir
flutninginn.“
Rétt eins og þeim sem stóðu við fram­
leiðslulínu Henrys Ford líður þeim eins
og þeir komi að hluta úr verki. Þá skortir
tilgang og ein ástæðan er sú mikla sér­
hæfing sem hefur orðið,“ segir Edwards.
Hann lýsir því hvernig vel metinn
skurðlæknir hafi sagst finnast leiðinlegt
á skurðstofunni á sama tíma og hann
hefði verið í miðri flókinni hjartaskurð­
aðgerð. „En hann gerði aðeins lítinn
hluta aðgerðarinnar.“ COVID­19 hafi
aukið á vandann. Endurheimta þurfi
gamla starfsandann.
Edward Nigel kom hingað til lands
til að gefa innsýn í hvernig sjúkrahús
í Evrópu eru að þróast, hvernig þau
séu í meginatriðum að sérhæfa sig enn
frekar. „En á sama tíma og sérhæfing
sjúkrahúsa eykst, verða sjúklingarn­
ir sjálfir flóknari, hvort sem litið er til
heilsu þeirra eða félagsstöðu. Þeir passa
ekki lengur inn í þrönga sérhæfingu
sjúkrahúsanna.“
Hann segir stöðu eyja og lítilla landa
einnig erfiðari. Sjúkrahúsin þar þurfi að
bjóða alhliða sérþjónustu sérfræðinga
sem hafi þennan þrönga vinkil. Það, auk
þess að alltaf sé hægt að gera meira, geri
stöðuna sífellt meira krefjandi. Þá nefn­
ir hann við Læknablaðið síaukna kröfu
um grunnþjónustu. Sjúkrahús hafi ekki
einblínt á þetta fyrsta skref þjónustunn­
Zetterberg er prófessor í taugaefnafræði við Há­
skólann í Gautaborg og yfirlæknir í klínískri
efnafræði við Sahlgrenska. Hann fékk á dögun­
um afhent Ingvars­verðlaun sænska læknafélags­
ins fyrir framúrskarandi rannsóknir á vitsmuna­
legum sjúkdómum.
„Með hvetjandi, orkumyndandi og vinalegu
viðhorfi sínu er Henrik fyrirmynd rannsakenda
og nemenda,“ segir Ola Winqvist, formaður dóm­
nefndarinnar á vef félagsins. Zetterberg hefur
komið til Íslands og myndað tengsl við marga
lækna í kringum Alzheimer­greiningar.
Zetterberg í Blásölum
Sænski vísindamaðurinn Henrik Zetterberg heldur fyrirlestur á
Fræðslufundi lyflækninga í Blásölum 24. nóvember
Mynd/Elin Lindström, Göte-
borgs Universitet.