Læknablaðið - 01.11.2023, Blaðsíða 35

L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109 519
Arnar með dætrum sínum Ástu Marie 14 ára og Agn-
esi tíu ára við fermingu Ástu Marie í Kaupmannahöfn
í vor.
isfræði vegna þeirra en útiloka ekki að
þetta liggi að einhverju leyti í erfðum. Ég
ákvað þetta og fannst rétta leiðin.“
Fékk tækifæri í Harvard
Arnar skrifaði Ole Isacson, sænskum
prófessor við Harvard­háskóla, bréf
árið 2005 og Ole bauð hann velkom­
inn í rannsóknarteymi sitt við Harvard
Neuro regeneration Institute.
„Ég var í fullu starfi hjá þeim í þrjú
ár og hef verið viðloðandi stofnunina
síðan,“ segir hann og lýsir því hvernig
hann hafi komið beint inn í rannsókn
þar sem sýnt var fram á að ígræddar
heilafrumur lifðu áfram í sjúklingum.
„Þessir sjúklingar voru þá nýlátnir og
við gátum sýnt fram á að þeir höfðu haft
bata og að heilafrumuígræðslan í þeim
hafði enst í minnst 14 ár,“ lýsir hann og
hvernig þessi tímamótarannsókn hafi
verið birt í Nature.
„Það var líka athyglisvert að engin
skemmd var í frumunum. Meingerðin í
Parkinson­sjúkdómnum hafði ekki ráðist
á ígræddu frumurnar, sem þótti merki­
legt og mikilvægt að sýna fram á,“ segir
Arnar.
Rannsóknirnar héldu áfram og reynt
hafi verið að lækna 30 apa af Parkinson.
„Við gerðum það með því að græða í þá
heilafrumur sem voru unnar úr stofn­
frumum. Árið 2015 tókst okkur í fyrsta
skipti að lækna apa af Parkinson veikinni
með ígræddum stofnfrumum (iPSC).
Árið 2020 tókst okkur svo að lækna tvo
apa í viðbót.“ Þessar niðurstöður gerðu
það síðan að verkum að teymið fékk ný­
lega leyfi til að hefja þessar rannsóknir á
sjúklingum snemma á næsta ári.
Færri fá en vilja
„Já, færri komast að en vilja,“ segir Arn­
ar, spurður hvort auðvelt sé að fá fólk í
rannsóknina. „Í þessa fyrstu rannsókn
okkar, fasa 1, verða aðeins sex sjúklingar
valdir. Það er í raun aðeins verið að prófa
öryggi meðferðarinnar; að tryggja að það
verði engar aukaverkanir af meðferðinni
og að aðgerðirnar gangi eins og þær eiga
að gera,“ segir hann.
„Í næsta fasa verða teknir fleiri sjúk­
lingar inn í rannsóknina og árangurinn
metinn með tilliti til sjúkdómseinkenna.“
Arnar segir að hægt sé að beisla stofn­
frumur til að verða að því sem hver óskar
eftir. Þau blandi mismunandi sameind­
um og vaxtarþáttum við stofnfrumurækt
svo úr þeim verði heilafrumur.
„Þær verða svo að dópamínmynd­
andi frumum í miðheila, nákvæmlega
af þeirri tegund sem tapast í Parkin­
son.“ Hægt sé að framleiða ótakmarkað
magn af stofnfrumum. „Þess vegna er
Arnar Ástráðsson heila- og taugaskurðlæknir hefur
nú starfað í aldarfjórðung erlendis. Hann er í rann-
sóknarteymi sem stefnir að því að lækna Parkinson
með frumuígræðslu með stofnfrumum úr sjúklingnum
sjálfum. Hér er hann í aðgerð á góðkynja heilaæxli.
Mynd/Andy McIlwrath
Frumkvöðull í réttindabaráttu sem fólk
þekkti sem Ásdísi Jennu en skipti um
kynskráningu og nafn síðasta æviár
sitt og var Blær Ástríkur. Hér að fá sér
espresso eftir velheppnaða seinni djúp-
kjarnaaðgerð í London 2017.