Læknablaðið - 01.11.2023, Blaðsíða 36

520 L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109
lengri tíma en læknar hafi en nú hilli
undir rannsóknir á mönnum. Rannsókn­
arhópurinn hans sé ekki sá eini á þess­
um tímamótum.
„Tilraunir eru hafnar í Bandaríkj­
unum og í Japan á annars konar stofn­
frumum en við notum,“ segir hann
og að slíkar rannsóknir séu einnig að
hefjast í Lundi í Svíþjóð, rétt eins og
þeirra í Boston á nýju ári. Hann segir
þó að sérstaða rannsóknarteymisins við
Harvard sé að nota stofnfrumur (induced
pluripotent stem cells, iPSC) unnar úr sjúk­
lingnum sjálfum.
„Kosturinn er ótvíræður, því þá þarf
sjúklingurinn ekki ónæmisbælandi
meðferð. En í tveimur af hinum þremur
rannsóknunum er verið að nota fóstur­
stofnfrumur (human embryonic stem cell,
hESC),“ segir hann.
Draumur að koma heim
Arnar segir rannsóknarhóp sinn byggja
á þekkingu japansks rannsóknarhóps
sem hafi undir stjórn Shinya Yamanaka
tekist árið 2006 að búa til stofnfrumur úr
fullorðinsfrumum og fengið Nóbelsverð­
launin fyrir.
„Síðan fórum við að prófa þessa
frumugerð í Boston í kringum 2008
og tókst að lækna rottur af Parkinson­
einkennum. Eftir það höfum við haldið
okkur við þessa frumugerð og höfum
trú á henni og ætlum að nota í okkar
rannsóknum.“ Þetta sé sjálfbært því
ekki sé hægt að reiða sig á þungunarrof
í rútínumeðferðum eins og við Parkin­
son, því það þurfi heilafrumur úr allt að
8 fóstrum til að græða í einn sjúkling.
Þá sé ekki fýsilegt að nota fóstrin þegar
fósturlát beri að með lyfjagjöf.
„Við vitum að þeim sem hafa feng­
ið ígræðslur með fósturfrumum hefur
batnað allverulega. Mörg hafa getað
hætt lyfjainntöku við þessa meðferð. Við
reiknum með að árangurinn með stofn­
frumum ætti að verða svipaður, ef ekki
betri.“
En verður þá hægt að lækna Parkin­
son? „Já, það er markmiðið,“ segir Arnar
og bendir á að lyf missi virkni sína að
nokkrum árum liðnum og sjúklingar fái
aukaverkanir. Eins sé með djúpkjarna­
örvun: rafskautameðferð. En með stofn­
frumuígræðslu verði skemmdar tauga­
brautir í heilanum endurbyggðar og
lausnin varanleg.
„Við stefnum að því að lækna Park­
inson og aðra taugasjúkdóma líka,“ seg­
ir Arnar. „Markmiðið er að gera það á
næstu árum.“
En hvar sér Arnar sig eftir fimm ár?
„Ég býst við að ég verði í Danmörku. Þar
á ég tvær dætur og þeirra vegna verð
ég þar. En auðvitað hefur það oft ver­
ið draumurinn að fá starf á Íslandi. En
það eru mjög margir íslenskir heila­ og
taugasérfræðingar í heiminum og því
ekki þörf fyrir okkur öll á Íslandi.“
framtíðin að nota þær til að gera við
vefjaskemmdir í heila eða líkama.“ Kom­
in sé ný aðferð til að framleiða þessar
PSC­frumur. „Við vinnum stofnfrum­
ur úr sjúklingnum sjálfum með því að
endurforrita fullorðinsfrumur: húð­ eða
blóðfrumur, með hjálp fjögurra umritun­
arþátta, sem nefnast Oct3/4, Sox2, c­Myc,
og Klf4,“ segir hann við Læknablaðið.
„Þannig getur sjúklingurinn fengið
ígræddar sínar eigin frumur þegar búið
er að framleiða þær frumur sem óskað
er eftir.“ Vísindaskáldskapur, hugsar
blaðamaður. Helsta áhugamál mitt, seg­
ir Arnar þar sem hann talar heim þvert
yfir hnöttinn í gegnum Teams. Hann
segir vísindastarf sem þetta oftast taka
Arnar á milli sérnámslæknanna sinna í Wellington á Nýja-Sjálandi. Sabrina Heman-Ackah frá Bandaríkjunum
(t.v.) og Jeremy Rajadurai frá Ástralíu (t.h.). Mynd/Brooke Lifschack
„Ég sem gjarnan tónlist í vinnunni, í kaffihléinu, og alltaf í höfðinu. Svo sest ég
niður síðar og tek upp. Svo er ég með fólk sem ég fæ til að pródúsera lögin. Þar
liggur mesta vinnan,“ segir Arnar Ástráðsson heila­ og taugaskurðlæknir sem var
að senda tvö lög inn í Söngvakeppni Sjónvarpsins, undankeppni Eurovision, fyrir
næsta ár. Hann átti einmitt lög í Söngvakeppninni árin 2011 og 2015.
„Svo er ég að senda lög í söngvakeppnina í Danmörku og San Marínó. Kannski
á fleiri staði,“ segir Arnar sem átti einnig lag í keppninni í Rúmeníu í fyrra sem og
í San Marínó í ár.
„Ég er mjög hrifinn af dægurlögunum sem eru í Eurovision. Svo er þetta góður
vettvangur til að koma sér á framfæri. Það má segja með mig sem er með annað
aðalstarf að ég verð að treysta á viðburði eins og Eurovision og að aðrir komi lög­
unum áfram.“
Arnar segir tónlistina hvíld frá daglegu amstri. „Hún hvetur mig líka áfram og
veitir mér orku sem nýtist í starfinu. Þetta er ágætis hobbí,“ segir hann. „Ef lögin
eru grípandi gleymi ég þeim ekki og þau söngla í höfðinu á mér dögum saman.“
Semur lög og stefnir á Eurovision
Við varðveitum gögnin þín

2035090
2035090
Auðvelt
Öruggt
Þægilegt
Einfalt ekki satt
GAGNAGEYMSLAN
Gagnageymslan ehf. · Smiðshöfða 1, 110 Reykjavík · 587 9800
www.gagnageymslan.is · gagnageymslan@gagnageymslan.is
Nafn
Númer kassa
Innihald
Geymslutími
• Þú hringir í 587 9800 eða sendir okkur tölvupóst
• Við komum með tóma kassa og strikamerki
• Þú skráir gögnin, setur í kassana, límir strikamerkin á og lætur
okkur vita
• Við komum og förum með kassana í örugga geymslu þar sem
þú hefur alltaf aðgang að þeim
• Við pössum gögnin í vöktuðu rými við bestu aðstæður þangað
til þú vilt fá þau aftur, skoða þau eða taka til þín