Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 46

leggja drápsklifjar á þrautpínda skattborgara,
en nú eru tímarnir enn breyttir. Hagfómr vex,
framleiðni eykst, og þjóðartekjur hækka. En
það merkir á mæltu máli, að smjör drjúpi hér af
hverju strái. Islendingar hljóta að hafa ráð á
prófessor í nútímasögu árið 1972.
Nú þurfa raddir stúdenta og lærifeðra að
upphefja samstilltan kór. Því miður hef ég
engan slíkan söng heyrt, en þó má vera, að ein-
hverjir hafi raulað með sjálfum sér. Skylda
Háskólans er að standa á rétti sínum í þessu
máli. Hann hefur skuldbundið sig til að halda
uppi kennslu í sögu.
En einhvern veginn læðist að manni sá grun-
ur, að í augum margra íslenzkra sagnfræðinga
sé þetta ekkert stórmál. Getur verið, að sú
rómantíska tilfinningasemi og þar með skrum-
skæling heilbrigðrar skynsemi, sem óhjákvæmi-
lega fylgdi sjálfstæðisbaráttunni og síðar þrot-
lausri leit annars óþjóðlegrar borgarastéttar að
ytri táknum þjóðlegra verðmæta, liti enn ís-
lenzka sagnfræði þannig, að stór hluti íslenzkra
sagnfræðinga telji, að Islandssagan nái aðeins
fram til 1918, eða ekkert hafi hér markvert
gerzt síðan stofnað var til lýðveldis á Þingvöll-
um árið 1944? Oeðlilega mikill áhugi á þjóð-
veldisöldinni, Fjölnismönnum og Jóni Sigurðs-
syni þykir mér benda til þess, því að sá áhugi
virðist lögmálsbundinn áhugaleysi á nútíman-
um.
Þessi grunur styrkist mjög, ef athuguð eru
þau bókmenntaverk, er íslenzkir skólanemend-
ur lesa. Er ekki einnig á því sviði lögð höfuð-
áherzla á 13. og 19. öldina á kostnað lesturs
nútíma bókmennta? Eins og kunnugt er, voru
íslenzkar bókmenntir og saga í einkar nánum
tengslum innan Háskólans allt fram til 1965.
Ymislegt bendir þó til þess, að sjálfstæðis-
baráttan hafi fjarlægzt það mikið, að menn
fari að taka niður rósrauðu gleraugun og horfa
um öxl með hæfilegri gagnrýni og án allrar
tilfinningasemi.
Smndum hefur maður á tilfinningunni, að
Islendingar telji eina menningarlegt hlutverk
sitt vera að vernda og hlúa að hinum forna
menningararfi sínum. Öllum er ljóst, að fram-
lag Islendinga til þekkingar og skilnings Norð-
urlandaþjóða á miðaldamenningu sinni er ómet-
anlegt. Það má reyndar gera því skóna, að
miðaldamenningarsaga þessara þjóða væri held-
ur rýr, ef íslenzkra heimilda nyti ekki við. Þrátt
fyrir þessa staðreynd, er af og frá, að Islending-
ar eigi helzt ekki að binda hugann við annað
en varðveizlu fornra minja, hvort sem sú varð-
veizla birtist í ofstækisfullri andstöðu við ný-
sköpun tungunnar eða þeirri sýndarmennsku að
skreyta stofur sínar með ólesnum Islendinga-
sögum. Og fráleita tel ég þá hugmynd, að allt
þetta gæzlustarf geti borið ríkulegan ávöxt á
þann hátt, að fornmenntir Islendinga verði
menningu Vesturlanda önnur eins blóðgjöf og
bókmenntir grísk-rómverskrar fornaldar. Slíkar
hugmyndir þykja mér bera vott um mikla van-
þekkingu á því, hvað tæknivætt stéttaþjóðfélag
nútímans er í grundvallaratriðum ólíkt ætta-
samfélagi fyrri tíðar.
Jafnmikil fjarstæða þykir mér sú kenning, að
fortíðinni og sígildum bókmennmm hennar eigi
ekki að vera vært á Islandi á 20. öld og al-
gjör tímasóun sé að láta börn og unglinga eyða
orku við lestur fornra skáldrita. Þeir, sem svo
mæla, hafa hvorki lesið Njálu né Völuspá með
athygli.
En hvað sem líður snilli forfeðranna, hljóta
þó Bjartur í Sumarhúsum og Sobeggi afi að
standa okkur miklu nær en þeir Skarphéðinn
Njálsson og Gjúkungar.
Að lokum vil ég leggja hér fram tillögur um
kennslu í sögu og sagnfræði við „lægri" skóla
og Háskólann.
Bent hefur verið á þrjár leiðir við sögu-
kennslu, sem allar tryggja, að vægi nútíma-
sögu verði mikið og að sterk tengsl séu milli
sögunámsins og þess samfélags, er nemendurnir
lifa og hrærast í.
1) Að eingöngu sé kennd nútímasaga.
2) Að sagan sé lesin afmr á bak. Námið hefst
þá á rannsókn á nútímaþjóðfélagi, síðan
46