Mímir - 01.05.1972, Blaðsíða 48

UM BÆKUR
Gunnar & Kjartan. Heimskringla.
Copyright 1971 by Vésteinn Lúðvíksson.
Printed in Iœland. Prentsmiðjan Hólar.
328 blaðsíður.
Pappír all góður, prentvillur nær engar, mál-
villur fáar. Þó rak ég augun í, á bls. 101: „Móð-
ir hans lét skíra hann... í höfuðið á frænda
sínum, sem þá var nýlátinn", og á bls, 119:
„... þegar þessi uppspretta þraut".
1968 sendi Vésteinn frá sér Atta raddir úr
pípulögn, átta smásögur, sem Skuggsjá gaf út.
Þær þótm lofa góðu, en nokkuð einlitar. Stíll-
inn var, eins og einn ritdómari komst að orði,
„... slétmr og felldur, málfar látlaust og hvers-
dagslegt". Svipað mætti segja um G. & K.
Þetta verður ekki ritdómur, aðeins drepið á
fáein atriði, sem mér flugu í hug við fljótlegan
yfirlestur.
Nafn bókarinnar minnir á gróið og virðulegt
fjárplógsfyrirtæki, Gunnar & Kjartan, heild-
sala, smásala. Olíklega er nafnið tilviljun. Þeir
kumpánar mynda að vissu leyti verzlunarfélag,
þar sem fylgt er fornhelgum venjum viðskipta-
lífsins: Sá klókari notar þann óreyndari til skít-
verka, sem aðeins annar græðir á. í þessu til-
viki er iím að ræða fjárkúgun, en — „það skipt-
ir mestu máli, að maður græði á því". Vel mætti
þetta vera mottó sögunnar.
Vésteinn teiknar ein’falda og langdregna,
ótrúlega en vafalítið dagsanna mynd af auð-
stéttinni, borgarastéttinni almennt og þó eink-
um og sérstaklega hinum litla, en eftir því
montna, íslenzka hluta hennar. Oss smáborg-
urum finn'st þetta heldur lygilegir pennadrættir,
en á okkur er ekki mark takandi, eins og dæmin
sanna. „Ættin", Christiansen-ættin, móðurætt
Gunnars, er að mestu amórölsk, hefur að vísu
í heiðri ytri siðgæðismynd, slétt og fellt yfir-
borð, byggða á afskræmdu gildismati, og er
tilbúin að fórna hverju sem er fyrir hana. Af-
komendur Tómasar Péturssonár í Thomsens
Magasíni eru hins vegar algjörlega amóralskir.
Og samt er Pémr Tómasson „einn af þeim sem
kunni Einar Ben. utanbókar" (bls. 94).
Andrés Kristjánsson, ritstjóri, nefndi í út-
varpsþætti 5.3. 1972 G. & K. og taldi hana til
þeirra bóka, sem eru skrásetning atburða tíma-
bilsins eftir að stríðstímabili lýkur. Honum varð
að orði: „... vandræðabörnin hér eru feðurnir
og mæðurnar". Ekki er þetta nákvæmt orðalag.
Mestu vanddræðabörnin eru börn peninganna,
þeir, sem ráðskast með aurana okkar hinna.
Reyndar eru allir hér vandræðabörn. I sögunni
er engin persóna sú, sem við einfaldar sálir
myndum kalla jákvæðar. Það væri þá helzt
Þorbjörg Arnadóttir, móðir Pémrs, amma
Gunnars. En sagan Ieggur á hana þann dóm, að
48