Skógræktarritið - 15.10.2005, Blaðsíða 37

skóg og áhrifin eru óafturkrœf'.74
Viðhorf þessara þriggja höfunda
eru ótvíræð: að verndun „hreins,
ósnortins íslensks lífríkis" fari
ekki saman við ræktun innfluttra
trjátegunda. í raun eru hér á
ferðinni „hreinleikasjónarmið"
fremur en sjónarmið náttúru- eða
umhverfisverndar.
Meðal helstu röksemda alþjóð-
legra náttúruverndarsamtaka fyrir
því að sporna gegn notkun inn-
fluttra trjátegunda f skógrækt er
sú hætta sem talin er vera á að
slíkar tegundir gerist „ágengar"
eða „yfirgangssamar" (e. invasive)
og að þær muni fyrr eða síðar
taka að eyða eða útrýma inn-
lendum tegundum. Því er haldið
fram að dreifing framandi
plantna milli landa og heimsáifa
hafi stuðlað að, eða muni hafa í
för með sér, aukna einsleitni
lífrfkja, með því að „innrásarherir
ágengra plöntutegunda" ráðist
inn í náttúrleg vistkerfi, eyði
innlendum tegundum, rýri þar
með líffræðilega fjölbreytni og
valdi auk þess manninum
efnahagslegu tjóni. Því hefur oft
verið haldið fram (fyrst af Wilson
12°) að ágengar, framandi lífverur
séu „næst-stærsta ógnin" við
líffræðilega fjölbreytni,<s|átd 11,1 án
þess að fyrir því hafi verið færð
nánari rökeða gögn.14 Hugmyndir
um að takmarka dreifingu
framandi lffvera hafa engu að
sfður fundið hljómgrunn f
alþjóðlegum tilskipunum,
samningum og samþykktum,47 48,
113 sem og í löggjöf og reglugerð-
um einstakra landa, þ.á m.
íslands."
Simberioff og Van Holle" hafa
hvatt til þess að varúðarreglu
verði beitt ef grunur leikur á um
að innflutningur og slepping
lffveru leiði til óæskilegra áhrifa á
umhverfið. Patten og Ericksson76
taka í sama streng og mæla með
því að í hverju landi fari fram
skráning alira framandi tegunda
og að þær verði meðhöndlaðar
sem líklegir skaðvaldar uns
„sakleysi" þeirra hafi verið
sannað. Dulin forsenda slíkra
kenninga um skaðsemi þess að
lífverur gerist „nýbúar í vist-
kerfum" eru hugmyndir sem eru
jafngamlar fræðasviðinu vist-
fræði: að framandi innrásarlff-
verur „raski stöðugleika" náttúr-
legra lfffélaga; að „innrásir"
lífvera séu ávallt skaðlegar af því
að þær „raski jafnvægi", og því
eigi að hemja flutning lífvera
milli staða, þvf hann sé órétt-
lætanlegur, skaðlegur, óaftur-
kræfur og ónáttúrlegur.13-108
En hverjar eru hinar „vísindalegu"
forsendur fyrir tortryggni og and-
úð gagnvart framandi trjátegund-
um í okkar skógrækt? Hvaða
eðlismunur er á hegðun „fram-
andi" og „innlendrar" trjáteg-
undar? Eru ásakanir um yfir-
vofandi ógn og bölvun af völdum
útlendra, ágengra boðflenna
raunverulegar og réttmætar?
Þegar farið er ofan í saumana á
birtum rannsóknum um um-
hverfisáhrif framandi plöntu-
tegunda verða rökin fyrir því, að
gjalda varhug við öllum framandi
tegundum, langt frá því að vera
sannfærandi.
Eru gefnar forsendur réttar?
Þau gögn sem liggja fyrir um
vistfræðileg áhrif framandi
„innrásarplantna" eru um margt
ófullkomin og mótsagnakennd.10,
40'93 108 Niðurstaða þessara
höfunda, sem byggist á ítarlegri
könnun heimilda, er sú að ekki
liggi fyrir sannreyndur vitnis-
burður, fenginn með viðurkennd-
um, hlutlægum aðferðum
vísinda, um að nokkurri lífveru
hafi nokkurs staðar verið útrýmt
vegna innflutnings og innrásar
framandi plöntutegundar. Engu
að síður hafa fjölmargar greinar
birst í vísindaritum á umliðnum
árum þar sem lýst er eða fjallað
er um meintan skaða af völdum
einstakra tegunda trjáa og
annarra plantna. En þær frásagnir
eru, að mati fyrrgreindra
höfunda, í flestum tilvikum at-
vikssögulegar og byggðar á get-
gátum, fremur en viðurkenndri
vísindalegri aðferðafræði (skipu-
legri greiningu og athugunum).
Þær vönduðu rannsóknir sem
kynntar hafa verið á vistfræði-
legum áhrifum margra þeirra
„ágengustu" og illræmdustu
plöntutegunda sem helstur styr
hefur staðið um í Bandaríkjunum
(t.d. Lythrum salicaria, Tamarix spp.,
Eucalyptus spp., Pueraria lobata)
benda til að neikvæðar afleið-
ingar þessara tegunda á inn-
lendar tegundir í lífrfkinu hafi
verið mjög orðum auknar.1108 bls 37'46
ogtíi.itnanirþan Margar ásakanir um
meinta skaðsemi þeirra hafa ekki
reynst á rökum reistar, þegar
málin hafa verið könnuð ofan í
kjölinn. í öðrum tilvikum hafa
ítarlegri athuganir leitt í ljós að
innfluttu plönturnar eru gagn-
legar innlendum tegundum
"f Lögum um náttúruvemd (nr.44/1999) voru tekin ákvæði um innflutning, ræktun og dreifingu lífvera (41.gr.). Reglugerð um innflutning,
ræktun og dreifingu útlendra plöntutegunda nr. 583/2000, sem á sér stoð í þeim lögum, hefur það að markmiði.að koma í veg fyrir að
útlendar plöntutegundir valdi óæskilegum breytingum á líffræðilegri fjölbreytni í íslenskum vistkerfum". Þar er m.a. að finna eftirfarandi
ákvæði: „Öll ræktun útlendra tegunda hér á landi er óheimil á friðlýstum svæðum, á landslagsgerðum er njóta sérstakrar verndar og alls
staðar ofan 500 metra hæðar yfir sjó."
SKÓGRÆKTARRITIÐ 2005
35