Skógræktarritið - 15.10.2005, Blaðsíða 54

Barrfinkur eru frceætur sem sækfa mikið í greni-, elri- og birkifræ, en
berfasteinarþykja þeim lostœti. Mynd: Daníel Bergmann.
dvelja hér og vera staðfuglar eru
hins vegar feitir og pattaralegir
þegar veturinn gengur í garð.
Að þroska ber og aldin er
aðferð margra plantna til fræ-
dreifingar. Aldinkjötið er í raun
laun þeirra plantna til fugla, sem
síðan dreifa fræi vítt og breitt.
Þannig treysta margar tegundir á
fugla til að dreifa fræinu. Sum
fræ spíra einnig betur eftir að
hafa gengið í gegnum meltingar-
veg fugla og fræið fær svo í
kaupbæti ofurlítinn áburðar-
skammt með fugladritinu. Dæmi
um jurt sem er alfarið háð fugl-
um um frædreifingu er mistil-
teinninn; hann er sníkjujurt á
ýmsum lauftrjám. Ber hans eru
sérkennileg, hvítglær með
límkenndu aldinkjöti, en
berjasteinarnir límast við
trjágreinar þar sem jurtin skýtur
rótum. Mistilþrestir hafa sérhæft
sig í áti þessara berja. Þeir
flækjast stundum til íslands en
hafa ekki enn náð að flytja inn
mistiltein, sem varð goðinu
Baldri að bana samkvæmt
norrænni goðafræði.
Söfnunarárátta sumra fugla
sem safna fræjum til vetrarforða
er vel þekkt. Skrækskaðinn, sem
er skyldur krákum og hröfnum,
safnar miklu magni eikarhnota en
klárar ekki alltaf forðann eða týnir
forðabúrinu. Skrækskaðinn er
talinn hafa stuðlað að dreifingu
eikar um alla Evrópu eftir fsöld
svo að eikin barst allt að 500
metra á ári norður eftir álfunni f
kjölfar bráðnandi fsaldar-
jökulsins. Af sjálfsdáðum hefði
þessi dreifing eikarinnar orðið
miklu hægari enda fellur eplið
ekki langt frá eikinni.
Frædreifing af völdum fugla
er vel þekkt hér á landi og víst má
telja að margar af plöntum
fslensku flórunnar hafi borist
hingað með fuglum eins og
gerðist f Surtsey. Með driti dreifa
fuglar fræjum reyniviðar, yllis og
rifsberjarunna um skógarlundi.
Það er mest áberandi þar sem
fuglar bera fræ berjaplantna í
skógræktarreiti en sjaldgæft er að
þessum plöntum sé plantað í
skógræktina. Duglegastir við
þessa iðju eru skógarþrestir og
starar. í seinni tíð hafa svart-
þrestir numið land á Suðvestur-
landi og bæst í hóp þeirra.
Hingað flækjast einnig á haustin
fuglar á borð við silkitoppur,
gráþresti og hettusöngvara, sem
eru einnig duglegir við
frædreifingu.
Villijurtir eins og krækiber,
bláber, aðalbláber, hrútaberja-
lyng og jarðarber reiða sig mjög á
fugla til frædreifingar. Þessi ber
eru étin f stórum stfl af spóum,
lóum, skógarþröstum, og einnig
af hröfnum, máfum og jafnvel
refum. Mikilvægi þessarar fræ-
dreifingar fyrir náttúru landsins
er ótvírætt enda er krækilyng ein
af aðal- landnámsjurtunum í
uppblásnu landi. Það hefur því
mikið gildi við uppgræðslu lands
lfkt og beitilyng, en fræ þess eru
smá og dreifast með vindinum.
Rauð ber sortulyngs eru lítið
tekin af fuglum en eru þeim mun
vinsælli fæða hjá hagamúsum,
sem gegna álíka hlutverki og
fuglar við frædreifingu, enda
berin stundum nefnd músa-
mulningar.' Fræætur á við auðnu-
tittling og snjótittling dreifa
fræjum fremur fyrir tilviljun við
fæðusöfnun sína, enda bryðja
þeir og melta fræin.
Þegar velja á tré og runna til
ræktunar er að mörgu að hyggja
en til að fá fugla í garðinn er gott
að planta margvíslegum berja-
trjám og runnum. Auk berjanna
sem oft eru hin fegurstu er það
nánast reglan að þessi tré og
runnar eru mjög blómfögur og
sum þeirra falleg f haustlitum, til
dæmis reynitegundir, misplar og
broddar. Aldinþroski plantna fer
fram á mismunandi tímum eftir
tegundum. Gulltoppur þroskar
smávaxin ber sfðsumars, en þau
eru vinsæl fæða fugla. Yllir þrosk-
'Venjulega kölluð lúsamulningar.
52
SKÓGRÆKTARRITIÐ 2005