Helgarpósturinn - 28.11.1980, Blaðsíða 27

27
halrjarpn<=?tl irinri'Fðstudcigur 28. nóvember 1980
Viö tslendingar státum okkur
gjarnan af því aö vera mikil
bókaþjóö. Viö tölum um Islend-
ingasögumar, Snorra Sturluson
og öll þau reiöinnar býsn af bók-
um sem eru.á næstum hverju al-
þýöuheimiliá landinu. Viö getum
lika nefnt tölur um bókatitla á ári
og rithöfunda á hvert hundraö
ibúa sem renna stoö undir þá
skoöun okkar, aö viö séum flest-
um þjóöum betur lesin.
I ár er ennþá gefiö út mikiö af
bókum, eöa ekki ósvipaö og i
fyrra. Langstærstur hlutiþessara
bóka er aökoma út þessa dagana,
enda jólabókaflóöiö svokallaöa i
hámarki. Bókaútgefendur vita
nefnilega að þaö þýðir ósköp lltiö
aö gefa út bækur á öðrum timum
ársins. Fólk á Islandi viröist alls
ekki kaupabækur fyrir sjálft sig,
Bókaflóöiö er nú I hápunkti
Bókabólgan
heldur til þess aö gefa vinum og
ættingjum I jólagjöf. Bækurnar
eru fyrst og fremst gjafavara.
Þetta gjafasjónarmiö gerir þaö
aö verkum aö bækur hér eru
nokkuð ööruvisi en i flestum öör-
um löndum. Ekki aöeins aö sam-
keppnin á hinum stuttu „lifdög-
um” bókanna fyrir jól geriþaö aö
verkum aö margar bókanna týn-
ast um leiö og einhverskonar
múgsef jun grlpur um sig I kring-
um aörar, heldur einnig aö bækur
hér á landi eru yfirhöfuð vandaöri
og fallegri útlits en bækur erlend-
is. Ofur venjulegir enskir reyfar-
ar, sem fást I bókaverslunum hér
I pappirskiljubroti á 2 þúsund
krónur, eru dubbaöir upp i glæsi-
legt band og fina kápu. Hérna vill
fólk eiga bækurnar sinar prúð-
búnar I hillunni. Þeir útgefendur
sem Helgarpósturinn talaði viö i
sambandi við þessa grein voru
nokkuö sammála um að útgáfa
pappfrskilja gæfi ekki góöa raun
hér á landi.
Ef litið er á verö á bókum hér-
lendis, og skoðað hvernig þaö
veröur til, kemur i ljós aö i flest-
um tilfellum er þaö einmitt bók-
bandið sem er dýrasti liöurinn i
vinnslu hverrar bókar. Ef viö lft-
um á bók sem kostar t.d. tuttugu
þúsund krónur út úr búö fer aö
visu uppundir helmingur til ríkis-
ins og bókabúðarinnar. Tuttugu
og þrjú prósent fara 1 söluskatt og
30% til búöarinnar. Af umræddri
bók eru þá eftir rúmlega tiu þús- •
und krónur. Af þeim krónum fær
höfundur bókarinnar 19.5%, eöa
um tvö þúsund. Hin átta þúsundin
fara I prentvinnsluna. Þar eru
tveir aöal kostnaöarliöirnir bók-
bandiö, eins og áöur var getiö og
setningin, ef bókin er löng.
Annars gengur bókaútgáfa hér á
nokkuö fastmótaöan hátt.
Yfirleitt er þaö höfundurinn
sem kemur til bókaútgefanda
meö handrit (þaö er ekki fyrr en
menn eru orönir vel þekktir aö
forlögin fari aö ber jast um þá) og
einhverskonar bókmenntaráö-
gjafar lesa þau yfir. (Þetta á
einnig viö um minni spámenn.)
Eftir þann yfirlestur er rætt við
höfundinn, jafnvel um breytingar
ef ástæöa þykir til. Þegar hand-
ritið er komiö i endanlegt horf er
þaö lesiö yfir til leiöréttingar, aö
minnsta kosti tvisvar. Siöan fer
þaö i setningu. Þá eru prófarkir
lesnar, tvisvar ef ekki þrisvar
áöur en siöurnar eru filmaöar,
settar á ljósnæmar plötur, og
prentaöar. Þegar þvi er lokiö
tekur bókbandiö viö — pappirinn
er brotinn, limdur, saumaöur og
klæddur i kápu. Utanyfir er svo
sett plastklæöning.
Þaö ætti aö vera ljóst aö feyki-
margir reka fingurna I bókaút-
gáfu þessa dagana, og byggja sitt
aö einhverju leyti á henni. For-
lögin sjálf hafa ekki ýkja marga
starfsmenn á sinum snærum, en
„auka’-aöilarnir þess fleiri.
Prentsmiöjur byggja starfsemi
sina að verulegu leyti á jólabóka-
flóöinu, og þar vinna margir. Inni
þetta blandast einnig auglýsinga-
gerö, fjölmiðlar, bókabúöir og
margt fleira. Aö ógleymdum
sjálfum rithöfundinum. Engar
tölur liggja fyrir um þetta blessað
flóð, hvorki mannfjöldatölur né
peningasummur.
Ef viö reiknum meö svipuöu
flóöi og i fyrra er hinsvegar hægt
að leika sér aðeins meö tölur. Þá
komu milli 3 og 4 hundruö ,,al-
vöru” bækur út. Heildar titla-
fjöldinn var aö visu yfir þúsundiö
en þá eru talinmeö alls kyns kver
og pésar. Meöalverð á bók er lik-
lega á bilinu 15 til 20 þúsund, og
venjuleg bók á þvi verði, án
Áætlunargerð á erfiðleikatímum
Hagvöxtur er úr sögunni i
Frakklandi um fyrirsjáanlega
framtiö. Þessi er i rauninni niöur-
staöan af áttundu fimm ára þjóö-
hagsáætlun Frakkland, þótt hún
sé ekki sett fram berum oröum.
En i áætluninni eru nú I fyrsta
skipti engin hagvaxtarmarkmiö
tilgreind. Astæöuna hefur yfir-
maöur áætlunarstofnunar Frakk-
lands, Michel Albert, oröaö svo:
„A heimsmarkaðnum rikir slik
óvissa, að ekki er lengur um þaö
aö ræöa aö þróunarlikur megi
greina með viöunandi
nákvæmni.” Um svipaö leyti og
nýja áætlunin var birt, komst
franskt blaö yfir bréf frá Albert
til Barre forsætisráöherra. Þar
Frá Toyo Kogyo bilaverksmiöjunni i Japan
segir áætlunarstjórinn, aö horfur
séu á enn frekari samdrætti en
oröinn er og þar með vaxandi at-
vinnuleysi.
Þjóöhagsáætlanir i Frakklandi
eru ekki skuldbindandi heldur
leiöbeinandi. Þær mynda ramma
um samstarf rikisvalds og at-
virinuvega að hagþróunarmark-
miðum, sem sett eru meö sam-
ráöi opinberra stofnana og aðila
vinnuma rkaöarins.
Frá þvi áætlunarstofnun
franska rikisins kom til sögunnar
að frumkvæði de Gaulle, hefur
hver fimm ára áætlunin af
annarri veriö undirbúin meö
sama hætti. Fyrst koma saman
fulltrúar verkalýðsfélaga og at-
vinnurekenda i hverjum atvinnu-
vegi um sig ásamt sérfræðingum
ogembættismönnum og koma sér
saman um hvað bæöi sé gerlegt
og æskilegt innan sinnar greinar
til aö auka framleiöni og sam-
keppnishæfni og þar meö fram-
léiöslumöguleika. siöan eru sér-
Igreina áætlanirnar samræmdar i
heildaráætlun um þjóöhagsþróun,
sem franska þingið fær loks til af-
greiöslu. Samþykkt áætlun hefur
ekki lagagildi, en I henni felst
ásetningur rikisins og aöila
vinnumarkaöarins aö vinna sam-
an aö settum þjóöhagsmarkmiö-
um.
Leiöbeinandi áætlanagerð af
þessu tagi hefur óviöa gefist betur
en I Frakklandi. 1 tvo áratugi
samfleytt voru áætlanirnar um
aukningu hagvaxtar uppfylltar
eða meira en þaö. Tækniþróun
fleygði fram og lifskjör bötnuðu,
sér i lagi eftir aö veröbólguvöxtur
var haminn meö þvi aö strika út
núll af frankanum og gera jafn-
framt viöeigandi efnahagsráö-
stafanir.
En snemma á þeim áratug sem
nú er að ljúka, varð oliukreppan
fyrri til þess að framkvæmd
frönsku áætlananna raskaöist.
Hagvaxtarmarkmiö tveggja
siöustu áætlana hafa ekki náöst,
og I þeirri áætlun sem nú liggur
fyrir eru engin hagvaxtarmark-
miösett. Oliukreppan og vaxandi
veröbólga á heimsmælikvaröa
hafa skapað vandamál sem
franskt hagkerfi, fær ekki unnið
bug á, enda þótt það hafi til
umráöa eitthvert vandaðasta og
þrautreyndasta fyrirkomulag á
gerö þjóöhagsáætlana sem um
getur.
Albert áætlanastjóri heldur þvi
fram, aö eftir aö harönaöi á daln-
um eins og raun ber vitni sé
áætlanagerö enn þýöingarmeiri
en áöur. Þvi minna sem er aflögu
til nýrrar fjárfestingar, þeim
mun brýnna er að fjármunum sé
vel variö.
Sjöunda þjóöhagsáætlun I
Frakklandi setti fram 25 þjóö-
hagsleg forgangsverkefni i þvi
skyni aö halda uppi örum hag-
vexti. Sá vöxtur brást, og nú láta
áætlunargerðarmenn sér nægja
tólf forgangsverkefni, jafnframt
þvi að engin hagvaxtarfyrirheit
eru gefin.
Meginmarkmiö meö þessum
forgangsverkefnum er ; aö gera
franskt atvinnulif samkeppnis-
hæfara. Ýta á undir fjárfestingu I
tæknivæöingu, sem eykur fram-
leiðni, meö skattaeftirgjöf viö
fyrirtæki. Takmörkuöu fjár-
magni rikisins til atvinnueflingar
veröur einbeitt aö visindarann-
sóknum og tækniþróun. Sérstök
áhersla veröur lögö á framleiöni-
aukningu i landbúnaöi, sem er
gamaldags og dragbitur á
franska hagþróun.
Astandiö I frönsku atvinnulifi er
einkennandi fyrir iönrikin
um þessar mundir. Þau búa yfir
framleiöslugetu sem ekki nýtist,
vegna þess aö orkukostnaöur hef-
mynda og ýmiss aukakostnaöar
þarf aö seljast i svona 12 til 13
hundruö eintökum til aö standa
undir kostnaöi, samkvæmt upp-
lýsingum bókaútgefenda. Meö
einföldu reikningsdæmi má þvi
sjá aö fyrir bók, sem ber sig, en
ekkertumfram þaö, fær höfundur
um 2 milljónir I laun. Og ef viö
reiknum áfram meö um 10 þús-
und króna kostnaöi viö hverja
bók, þá veröur heildarkostnaöur
bókaflóösins 2 til 4 milljaröar.
Þaö fer þvi að slaga hátt I 10
milljaröana þegar bóksalinn og
rikiö eru búin aö fá sitt. Umfangiö
er þviallnokkuð.
Nú eins og áöur veröa þaö ef-
laust nokkrar bækur sem gnæfa
uppúr i sölu, og bera uppi tap af
hinum. Þar fá auglýsingar ekki
ráöiö nema litlu um. Allar útgáf-
urnarleggja mikiö i auglýsingar,
-en ekki reyndist unnt aö fá tölur
þar aö lútandi. Flest forlögin aug-
lýsa grimmt I sjónvarpi og blöö-
um, svo mjög aö flestum finnst
nóg um. Ekki sist kannski útgef-
andanum sjálfum. — En allar
bækur verður aö auglýsa, segja
þeir, annars seljast þær ekki.
Einn útgefandinn haföi eftir
breskum kollega sinum: „Ég get
vel fallist á aö helmingurinn af
auglýsingum minum sé tóm vit-
leysa, ég veit bara ekki hvor
helmingurinn þaö er”.
Þótt tilgangurinn meö há-
stemmdum auglýsingaslagoröum
sé aö sjálfsögöu aö hagnast fjár-
hagslega, þá rikja enn gömul viö-'
horf inná milli hjá bókaútgefend-
um. „Þetta er fyrst og fremst til-
finningamál”, sagði fulltrúi eins
þeirra þegar hann var spurður
um hvaöréöiákvöröun um útgáfu
eöa ekki útgáfu. „Peningasjónar-
miðin ráöa vissulega feröinni i
sumum tilfellum, en ennþá eru
gefnar út bækur sem allir vita
fyrirfram að munu ekki skila
hagnaöi. Þaö gerir útgefandinn ef
til vill vegna persónulegra
tengsla, en aöallega vegna þess
aö hann hefur áhuga á efninu,
finnst þaö merkilegt — vegna
þess aö honum finnst rétt aö þaö
komi fyrir augu fólksins”.
INNLEND
YFIRSÝN
ERLEND
ur hækkaö upp úr öllu valdi. Oliu-
veröhækkun gerir þaö aö verkum
jöfnum höndum, aö kostnaöur
eykst og fjármagn dregst úr
umferö. Þróunarlöndin, sem eru
eölilegur markaöur fyrir fjárfest-
ingarvörur frá iönrlkjunum,
megna ekki að kaupa þær, aö
nokkru vegna þess aö fjármagniö
sem oliurikin draga til sin nýtist
ekki til aö greiða fyrir heims-
viöskiptum á alþjóölegum lána-
markaöi.
Eina iönrikiö sem telja veröur
algera undantekningu frá
reglunni um samdrátt og efna-
hagsþrengingar er Japan. Þar I
landi sjá menn fram á myndar-
legan hagvöxt, um og yfír fimm.
af hundraði, svo langt sem eygir.
Ajvinnuleysi er litið, innan við
tveir af hundraði, og verðbólga
með minna móti eftir þvi sem
gerist hjá iðnrikjum, milli sex og
átta af hundraði siðustu ár.
Að vonum beinast augu manna
I öörum löndum aö Japönum og
hagstjórnaraöferöum þeirra.
Lengi vel var þvi haldiö fram.aö
velgengni japansks iönaöar
byggðist öröu fremur á þvi, aö
hann byggi við heimamarkaö
sem heita mætti verndaöur fyrir
samkeppni frá innflutningi. Mikiö
vartilíþessu, en siðan samdrátt-
ur kom til sögunnar á heims-
markaöi hafi japönsk stjórnvöld
brotið verndarmúrana niöur aö
miklu leyti, af þvi ella heföu
önnur lönd goldiö liku likt meö
hömlum á innflutningi frá Japan.
Japanska efnahagsundriö er af
mörgum rótum runniö. Hjá stór-
um og grónum fyrirtækjum þar i
landi má heita að riki algert at-
vinnuöryggi. Starfsmönnum er
ekki sagt upp, en I staöinn kemur
aö þeir eru hvenær sem er reiöu-
búnir til endurþjálfunar, þegar
tækniþróun eða framleiöslu-
sveiflur gera fyrri störf þeirra
óþörf. Jafnframt er það algengt
aö starfsliö i fyrirtækjum i
rekstrarerfiöleikum sættir sig við
skert laun miðaö viö uppgangs-
fyrirtækin i sömu grein.
En hvemig er svo bókaflóðiö i
ár? Er það á einhvern hátt frá-
brugöiö undanfömum flóöum?
Tveir gagnrýnendur sem fylgst
hafa allnokkuö meö bókum aö
undanfömu, Aöalsteinn Ingólfs-
son, menningarritstjóri Dag-
blaösins og Gunnlaugur Astgeirs-
son, bókmenntagagnrýnandi
Helgarpóstsins, voru spuröir
þessara spurninga.
„1 fljótu bragöi tek ég helst eftir
þvf”, sagöi Gunnlaugur, „aö
sáralitiö hefur komiö út af nýj-
um áhugaveröum islenskum
skáldverkum eftir viðurkennda
höfunda i ár. óvenjulega lítiö.
Sumir þessara höfunda hafa fariö
úti hálfgeröa fjöldaframleiðslu,
aö tala viö karla og kerlingar
úti bæ. Þeim bókum fe'r fjölgandi
sem greinilega á aö selja á stutt-
um tima, — gripa bólur og gera
þeim skil. Og þessum bókum
fjölgar á kostnað bóka sem hafa
verulegt gildi”, sagði Gunnlaug-
ur.
Aöalsteinn er á svipaöri skoöun
ogGunnlaugur. „Mér finnst aö nú
sé áberandi minna af frumsömd-
um Islenskum skáldsögum en til
dæmis í fyrra. Nú hefur aftur
fjölgaö til muna bókum af þvi tagi
sem ég hef kallað skyndisagn-
fræöi, til dæmis Valdatafl í Val-
höllog bókin um Vigdísi, og fleira
af þvi tagi. Allskyns heimildar-
sögur og viötöl. Meira af stað-
reyndabókmenntum, minna af
skáldbókmenntum.”
Um barnabókmenntir voru þeir
ekki eins sammála. Gunnlaugur
taldi sýnt að enn stefndi í sama
horfið — aö fjölþjóöaframleiöslan
væri allsráðandi aö veröa. Aöal-
steinn benti á aö nú kæmu út fleiri
islenskar barnabækur en áöur, og
þótti þaö fagnaöarefni.
Hvaö um þaö: Eitthvaö hlýtur
aö vera þarna fyrir alla.
En þáö sem japönskum at-
vinnurekstri hefur reynst einna
drýgst til döngunar á erfiöum
tima, er aö atvinnufyrirtæki sem
einhvers mega sin vinna látlaust
aöáætlunarstarfi, þar sem tækni-
og framleiösluþróun langt fram I
ttmann er miöuö viö rækilegt mat
á markaðshorfum. Japönsk fyrir-
tæki voru fljót aö sjd hvert
stefndi, þegar önnur lönd Austur-
Asíu náöu sér á strik i léttiön-
aðinum, sem lengi var sérgrein
Japana sjálfra, svo sem
vefnaðariönaöi, leikfangafram-
leiöslu og þvi um liku.
Japanir höföu reiöubúnar
áætlanir um, hvemig viö skyldi
bregöast. Annars vegar festu
japönsk fyrirtæki fé i nýiönaðar-
löndunum, sem besta sam-
keppnisaöstöðu höföu I léttiön-
aöinum. Hins vegar stofnuöu þeir
til hátækniiönaöar fyrir þjálfaö
starfsliö sitt. Nú er svo komiö að i
sumum greinum rafeindaiönaöar
er umheimurinn alls ekki sam-
keppnisfær við japönsku fram-
leiöendurna. Þeir hafa til aö
mynda lagt undir sig ört vaxandi
markaö fyrir myndsegulbönd.
Arangur japanska bilaiönaöar-
ins ógnar nú bilasmiöjum bæöi I
Bandarfkjunum og Vestur-
Evrópu. Meginástæöan er sú aö
Japanir hafa komist langt fram
úr öllum öðrum aö vélvæöa færi-
bandastörfin. Starfsliö ris ekki
upp til andmæla, þegar vélarnar
taka viö störfum þess, þvi þaö á
ekki yfir höfði sér uppsögn og at-
vinnuleysi, heldur getur gengiö
aö endurþjálfun til annars starfs
visri.
En þvi aöeins geta japönsku
fyrirtækin gengiö svona mark-
visst til verks, bæöi gagnvart
tækniþróuninni, sölumennsku og
starfsliöi sinu, aö þau leggja
höfuödherslu á vandaöa áætlana-
gerö, aö sjá fyrir þróunina og
ákveöa viöbrögð sin I tæka tlö.
>
-4