Helgarpósturinn - 26.11.1987, Side 9

Helgarpakki Helgarpóstsins
Vörutegund (magn) nóv. 1980 nóv. 1987 margf.
Dilkakótilettur (1,5 kg) 51,76 747,00 14,4
Súpukjöt (1 kg) 25,82 309,00 12,0
Ýsuflök (1,2 kg) 9,36 156,00 16,7
Franskbrauð (0,5 kg) 3,06 49,30 16,1
Mjólk (4 lítrar) 12,88 176,80 13,7
Rjómi (0,5 I) 12,86 136,80 10,6
Smjör (0,5 kg) 10,00 144,00 14,4
Smjörlíki (0,5 kg) 4,98 54,50 10,9
Kartöflur (2 kg) 5,20 84,60 16,3
Sykur (1 kg) 8,22 22,30 2,7
Lítil Kók (6 stk) 10,80 120,00 11,1
Kaffi (250 gr) 12,87 74,60 5,8
Sígarettur (2 pk) 22,70 260,00 11,5
Ákavíti (1 fl) 110,00 1170,00 10,6
Bensin (10 I) 51,50 337,00 6,5
Dagblaðsáskrift (1 mán) 55,00 600,00 10,9
SAMTALS 407,00 4441,90 10,9
ingarmöguleikinn verður að veru-
leika eða ef til kemur hratt gengissig
með aukinni verðbólgu.
SEXFOLDUN —
TÍFÖLDUN
En vísitölur segja ekki allan sann-
leikann og sem fyrr segir hefur núll-
ið þegar skriðið yfir þröskuldinn
þegar litið er á þróun verðlags
helstu nauðsynjavara heimilisins.
Sumar vörur hafa reyndar ekki
hækkað í samræmi við almenna
verðlagsþróun og má nefna sem
dæmi sykur, hvers verð hefur að-
eins tæplega þrefaldast frá því
myntbreytingin varð og kaffiverðið
hefur „aðeins" tæplega sexfaldast.
En flestar almennar nauðsynjavör-
ur hafa mun meira en tífaldast í
verði. Þannig hefur verð á kartöfl-
um rúmlega sextánfaldast, verð á
franskbrauði sömuleiðis, verð á
smjöri, mjólk og kótilettum hefur
fjórtánfaldast og verð á vörum eins
og smjörlíki, gosi, sígarettum, súpu-
kjöti og heitu vatni hefur hækkað
litlu minna. Meira en eitt núll hefur
bæst við verð þessara vara frá því
núllin tvö voru numin brott.
Á meðfylgjandi töflu má sjá „helg-
arpakka" útgjalda tilbúins, en senni-
legs, heimilis, eins og hann gæti
hæglega litið út n.k. föstudag og
hvernig samsvarandi pakki hefði lit-
ið út í kringum myntbreytinguna,
reyndar í nóvember fyrir 7 árum. Á
þessari töflu sést að þessi ,,pakki“ af
vörum, bensíni og dagblaðsáskrift
kostaði fyrir 7 árum 407 nýjar krón-
ur, en nú kostar slíkur „pakki" um
það bil 4.442 krónur. Verðið á þess-
um „pakka" hefur því nær ellefu-
faldast. Hið einkennilega er, að ef
„óæðri“ liðirnir, þ.e. sígaretturnar,
ákavítið, bensínið og dagblaðs-
áskriftin, eru undanskildir, þá er
margföldun verðlagsins enn meiri.
Með öðrum orðum hafa svonefndar
nauðsynjavörur hækkað að meðal-
tali mun meira en t.d. vín og sígar-
ettur.
Þegar myntbreytingin kom til
skjalanna fyrir nær 7 árum ríkti
bjartsýni um að „verðbólguáratug-
urinn" væri að baki og að það tækist
að koma verðbólgunni á svipað stig
og hjá nágrannalöndum okkar. Með
öðrum orðum að hin nýja króna
yrði grundvöllur að traustari gjald-
miðli, sem stæðist betur tímans
tönn en sá gamli. Þá hafði verðlag
þrettánfaldast á 7 árum, samkvæmt
framfærsluvísitölunni. Nú segir
sama vísitala að á jafnlöngum tíma
hafi verðlag tífaldast. Ekki er nú
munurinn ærinn.
ástæða til þess að halda úti frétta-
manni í Kaupmannahöfn. Þetta eru
bara ýmsir einstakir þættir í starfinu
sem við höfum viljað skoða."
Nú sídast tala menn um deilur
Ingva Hrafns og Helga H. Jónssonar
ogaö HelgiH. verdi látinn víkja fyrir
Helga E. Helgasyni í embœtti vara-
fréttastjóra innlendra frétta.
„Það er rangt, Helgi E. Helgason
hefur ekkert verið nefndur í því
sambandi. Aftur á móti hefur það
ekki farið leynt að það hefur verið
ákveðin misklíð með Ingva Hrafni
Jónssyni og Helga H. Jónssyni sem
er mjög miður og ég ætlast til þess
og vona að sá ágreiningur hafi verið
jafnaður."
Sídan hefur komid upp þessi mis-
klíð varðandi Sonju B. Jónsdóttur.
Er einhver misbrestur á manna-
haldi og mannaráðningum sem þú
vœrir til með að játa eða hví þessi
undarlegi pirringur?
„Pirringur, ég veit ekki af hverju
fólk er pirrað, fólk getur náttúrulega
verið pirrað af svo margvíslegum
ástæðum. En að það sé nokkurt til-
efni að fara að gera þetta mál Sonju
B. Jónsdóttur að einhverju blaða-
máli, þó að hún og Hrafn Gunn-
laugsson dagskrárstjóri hafi haft
einhver ólík sjónarmið varðandi
það hver ætti að vera Maður vik-
unnar, skil ég ekki. Menn spyrja
hvernig þetta smámál geti valdið
því uppistandi, að Sonja rjúki með
það inn á Þjóðvilja, til þess að út-
mála þetta sem einhver stórkostleg
átök inná sjónvarpi."
Hefur þúsemyfirmaður RÚV ekki
séð ástœðu til að gera eitthvað varð-
andi Svefneyjamálið hjá Sjónvarp-
inu og Stefáns Jóhanns-málið hjá
útvarpinu?
„Ef við tökum fyrst þetta mál á
fréttastofu útvarpsins, þá er búið að
samþykkja það í útvarpsráði að það
verði fenginn hlutlaus aðili til þess
að kanna hver gangur þess máls var
hjá fréttastofunni og ég tel alveg
fulla þörf á því að það sé gert. Það
mátti öllum vera ljóst hversu geysi
alvarlegt mál hér var á ferðinni og
hversu afdrifaríkar afleiðingar það
gæti haft fyrir fréttastofuna ef þetta
reyndist eitthvað málum blandið.
Varðandi Svefneyjamálið, þá var ég
búinn að gera mjög alvarlegar at-
hugasemdir við fréttastjóra sjón-
varpsins um meðferð þess og raun-
verulega að veita honum skriflega
áminningu fyrir það.“
Eru þetta einhvers konar sam-
keppnisviðbrögð, eða hvað er hér á
ferðinni, eru menn bara of fljótir á
sér?
„Það er fyrst og fremst það að
menn fara alltof geyst í hlutina og ég
geri ráð fyrir því að þetta sam-
keppnisástand hafi eitthvað að
segja um það, en auðvitað má það
ekki leiða menn út á einhverjar
brautir dómgreindarleysis, hæpins
og ótæks fréttaflutnings. Fréttastofa
sjónvarpsins má ekki við ítrekuðum
slíkum mistökum og ég er búinn að
segja það við fréttastjórann og
starfsmenn hans."
Hefur þú þá brýnt fyrir frétta-
mönnum einhver ákveðin efnistök,
þ.e.a.s. eiga þeir að meðhöndla frétt-
ir öðruvísi en þeir hafa gert?
„Eg er ekki með neinar kokka-
bækur eða uppskriftir. Margt af
þessu fólki er fólk með langa
reynslu í fréttamennsku og blaða-
mennsku og hefur fengið mjög góða
skólun og fólk á að byggja á þeim
grundvelli."
Hvernig kemur útvarpið út á fjár-
lögum 1988? Hefur þú ástœðu til að
hafa áhyggjur?
„Já, ég hef það vissulega, einn af
þrem aðaltekjustofnum er gjörsam-
lega felldur út núna, aðflutnings-
gjöldin af innfluttum nýjum sjón-
varps- og útvarpsviðtækjum. Við
höfum tapað auglýsingatekjum,
sem menn sáu reyndar fyrir. Þá var
þessum tekjustofni af aðflutnings-
gjöldum ætlað að bæta okkur það
upp, en það á ekki að gerast, sam-
kvæmt fyrirliggjandi frumvörpum í
þinginu. Menn verða að horfast í
augu við staðreyndir, að það þýðir
ekkert að vera með fagurgala um
innlent dagskrárefni og metnaðar-
fulla, menningarlega og langa dag-
skrá, en í hinu orðinu að klípa af
okkur þær tekjur sem stofnunin á
að hafa til þess að standa undir dag-
skrárgerðinni, samkvæmt útvarps-
lögum."
ERLEND
YFIRSÝN
eftir Magnús Torfa ólafsson
Vestur-Evrópuríki efla sínar
eigin öryggisstofnanir
Fundur Mikhails Gorbatsjoffs sovétleiðtoga og Ron-
alds Reagans Bandaríkjaforseta í Reykjavík í fyrra-
haust varð ekki aðeins driffjöðrin að samkomulagi um
útrýmingu skammdrægra og meðaldrægra kjarnorku-
skeyta, sem undirrita á þegar leiðtogarnir hittast á ný
í Washington að tíu dögum liðnum. Það sem Gorbat-
sjoff og Reagan fór á milli í Höfða knúði sömuleiðis ríki
Vestur-Evrópu til að hefjast handa að sinna sameigin-
legum vörnum og öryggismálum á eigin spýtur.
Francois Mitterand forseti og Helmut Kohl kanslari haldast í hendur við
minningarathöfn um franska og þýska hermenn sem féllu við Verdun, á
mannskæöasta vigvelli heimsstyrjaldarinnar fyrri.
Ríkisstjórnum Evrópuríkja í
Atlantshafsbandalaginu hnykkti
við, þegar Bandaríkjaforseti tók
að ræða mál eins og útrýmingu
allra kjarnorkuvopna í Evrópu og
jafnvel öllum heimi, án þess að
hafa nokkurt samráð við banda-
menn sína. Frakkland og Bretland
eru kjarnorkuveldi, og vilja fá að
leggja orð í belg um slík efni. Þar
að auki eru íhaldsflokkarnir, sem
stjórna flestum löndum í norðan-
verðri Vestur-Evrópu um þessar
mundir, búnir að leggja sig fram
áratugum saman að brýna fyrir
landslýð að kjarnorkuvopn séu
ómissandi til að halda sovéskum
herskörum í skefjum og undanfar-
ið friðartímabil í Evrópu sé þeim
fyrst og fremst að þakka. Nú kippti
Bandaríkjaforseti í einu vetfangi
fótunum undan þessum málflutn-
ingi, með því að setja útrýmingu
kjarnorkuvopna fram sem sam-
eiginlegt markmið stjórna risa-
veldanna beggja.
Charles de Gaulle vísaði á sínum
tíma Atlantshafsbandalaginu
brott úr París og hætti franskri
þátttöku í sameiginlegri herstjórn
bandalagsins, vegna þess að hann
var sannfærður um að Banda-
ríkjastjórn myndi ævinlega taka
úrslitaákvarðanir í öryggismálum
samkvæmt bandarískum hags-
munum, og færu hagsmunir
Evrópuríkja ekki saman við þá
bandarísku yrðu þeir látnir lönd
og leið í Washington. Gaullisminn
hefur síðan verið næstum óum-
deild afstaða Frakka í öryggis-
málum.
Eftir það sem Reagan aðhafðist
í Reykjavík, á franska afstaðan
vaxandi hljómgrunn í Vestur-
Evrópu. Ekki er þar með sagt að
Thatcher forsætisráðherra og
Kohl kanslari séu allt í einu orðin
gaullistar, en þau gera sér nú grein
fyrir, að eigi að vera von til að
evrópsk sjónarmið séu virt við
ákvarðanatöku í Washington
þurfa Evrópuríkin að geta sett
fram sameiginleg sjónarmið innan
Atlantshafsbandalagsins. Og ekki
nóg með evrópska samstöðu,
henni verður að fylgja trúverðugt
framlag Evrópuríkjanna til hern-
aðarmáttar bandalagsins. Talað er
um að efla þurfi „evrópska brúar-
sporðinn".
Breytt mat á afstöðunni til
Bandaríkjanna hefur orðið til þess
að ríki Vestur-Evrópu hafa á síð-
ustu misserum lagt sig fram að
vekja af dvala tvær af sínum eigin
öryggismálastofnunum. Önnur er
Vestur-Evrópu bandalagið, sem
Belgía, England, Frakkland,
Holland, Ítalía, Luxemburg og
Vestur-Þýskaland stofnuðu 1955.
Hin er sérstakt bandalag Frakk-
lands og Vestur-Þýskalands, sem
Adenauer og de Gaulle komu á.
Rétt fyrir síðustu mánaðamót
komu landvarnaráðherrar og
utanríkisráðherrar ríkjanna sjö í
Vestur-Evrópu bandalaginu sam-
an til fundar í Haag. Þar undirrit-
uðu þeir plagg sem nefnist „Undir-
stöðuatriði evrópskra öryggis-
hagsmuna". Frakkar vildu kalla
þetta gagn sáttmála, en hinar rík-
isstjórnirnar vildu ekki nota það
orð, sem unnt hefði verið að túlka
svo að verið væri að gefa til kynna
að Vestur-Evrópubandalagið gæti
leyst Atlantshafsbandalagið af
hólmi.
Evrópuríkin hyggjast með þessu
nýja plaggi búa sig undir að móta
sameiginlega afstöðu til grund-
vallaratriða í öryggis- og varnar-
málum áður en þau koma til
ákvörðunar í Atlantshafsbanda-
laginu með þátttöku Bandaríkj-'
anna. Einnig búa þau sig undir að
sameina kraftana í vopnaþróun og
vopnaframleiðslu, svo bandarísk-
ur hergagnaiðnaður sé ekki eins
drottnandi í NATÓ og verið hefur.
„Undirstöðuatriðin" eru, að
dómi Edwards Cody, fréttaritara
Washington Post „andsvar við
óánægjunni í Evrópu yfir hve
mjög leiðtogar Bandaríkjanna og
Sovétríkjanna fara með vald til að
taka ákvarðanir um lífsspursmál
evrópsks öryggis að evrópskum
ríkisstjórnum forspurðum. Þessi
kennd hefur magnast frá því
æðstu menn Bandaríkjanna og
Sovétríkjanna sátu fund sinn í
Reykjavík í október 1986“.
Áður en ráðherrafundur ríkja
Vestur-Evrópu bandalagsins var
haldinn í Haag, höfðu æðstu
menn Frakklands og Vestur-
Þýskalands hafist handa út af fyrir
sig innan ramma Elysée sáttmála
fyrirrennara sinna frá 1953.
Mitterand forseti og Kohl kanslari
ákváðu að koma á stofn sameigin-
legu fransk-þýsku öryggis- og
landvarnaráði, sem heyrir beint
undir þá og fjallar um sameigin-
lega öryggishagsmuni ríkjanna.
Fundir Frakklandsforseta og
kanslara Vestur-Þýskalands eru
mjög tíðir, og á þeim síðasta í
Karlsruhe fyrir hálfum mánuði
voru enn teknar nýjar ákvarðanir
um sameiginleg verkefni í land-
vörnum. Komið verður upp her-
sveit, skipaðri frönskum og vestur-
þýskum hermönnum jöfnum
höndum, sem hefur aðsetur nærri
Stuttgart í Vestur-Þýskalandi. Þar
á að leggja grundvöll að nánu
samstarfi herja beggja ríkja um
ókomin ár og gera þá þar með
sem hæfasta til sameiginlegra að-
gerða, ef þörf gerist. Sömuleiðis
ákváðu Mitterand og Kohl á þess-
um fundi, að Frakkar og Vestur-
Þjóðverjar komi sér upp í samein-
ingu flota 300 þungvopnaðra
þyrla til að beita gegn framsókn
skriðdrekahers. Með því á að efla
Vestur-Evrópu til muna gagnvart
skriðdrekafjölda Sovétmanna.
Stjórnir ríkja Vestur-Evrópu eru
smátt og smátt að búa sig undir að
taka afleiðingunum af að hernað-
artengslin yfir Atlantshaf gætu
tekið að trosna án mikils fyrirvara.
Komið hafa upp kröfur á Banda-
ríkjaþingi um heimkvaðningu
bandarískra hersveita frá Vestur-
Evrópu, á misjöfnum forsendum
en einkum í sparnaðarskyni. Nú
ríkir togstreita milli
Bandaríkjanna annars vegar og
Vestur-Evrópuríkja hins vegar,
einkum Vestur-Þýskalands, í
fjármálum og efnahagsmálum.
Hafi kauphallarhrunið fyrir
mánuði í för með sér samdrátt í
bandaríska hagkerfinu, má búast
við að bandarískir stjórn-
málamenn, sumir hverjir að
minnsta kosti, yrðu fljótir til að
reyna að beita Vestur-Þjóðverja
þrýstingi af slíku tagi.
Einnig á efnahagssviði búa
stjórnirnar í París og Bonn sig
undir nánara samstarf og aukið
samráð. Á fundinum í Karlsruhe
var ákveðið að setja á laggirnar
sameiginlega ráðherranefnd ríkj-
anna til að fjalla um efnahags- og
peningamál. Hana skipa ráðherr-
ar efnahagsmála og fjármála
ásamt seðlabankastjórum ríkj-
anna.
Bandaríkjastjórn tókst um stund
að reka fleyg milli stjórna Vestur-
Þýskalands og Frakklands með
geimvarnaáætluninni. Frakkar
hafa frá öndverðu litið á hana sem
skýrasta dæmið um að undir niðri
sé það gamla einangrunarstefnan
sem ráði hjá núverandi stjórnend-
um Bandaríkjanna, og því geti
Evrópa með engu móti reitt sig á
þá, ef í harðbakkann slær. Vestur-
þýska stjórnin gerði aftur á móti
samning um þátttöku í geimvarna-
áætluninni. En þegar til kom var
þvertekið fyrir að veita þýskum
fyrirtækjum verkefni á jafnréttis-
grundvelli við bandarísk, svo mál
Frakka sannaðist.
HELGARPÓSTURINN 9