Andvari

Volume

Andvari - 01.01.2002, Page 111

Andvari - 01.01.2002, Page 111
andvari KLUKKA ÍSLANDS í KIRKJUSÖGULEGU UÓSI 109 bæði til nýr guðfræðilegur skilningur í anda lútherskrar guðfræði og efling veraldarvaldsins. Hin lútherska guðfræði svipti biskupa formlegu veraldlegu valdi og setti kirkjulegu valdi þeirra auk þess þröngar skorður og tengdi það alfarið fagnaðarerindinu. í takt við þá hugmyndafræði átti félagsleg staða biskupa í danska ríkinu að taka margháttuðum breytingum. Biskupar voru sviptir pólitískum völdum sem m. a. komu fram í setu þeirra í ríkisráði og tekjur þeirra voru stórlega skertar með upptöku á eignum biskupsstóla og biskupstíundum.47 f þessu ljósi ber að skoða biskupinn í íslandsklukkunni. Hann er vissulega einn af höfðingjum landsins en í aukahlutverki í saman- burði við veraldlega valdsmenn. Hann gegndi embætti sem að nokkru leyti hvíldi frekar á fornri frægð en eiginlegu valdi. Sögupersónurnar Þær geistlegu persónur sem mest koma við sögu í íslandsklukkunni eru bisk- upshjónin og dómkirkjupresturinn í Skálholti. í skugga þeirra koma síðan fram ýmsir aðrir kirkjunnar þjónar. Sumir eru raunverulegar sögupersónur en uðrir uppdiktaðir líkt og að framan greinir um sálmaskáldin tvö. Ein þessara uukapersóna er Garðaklerkur á Akranesi en honum er lýst svo í hinni ógleymanlegu lykilsenu í baðstofunni á Rein: „í humátt á eftir hinu fríða föruneyti gekk sálusorgari Jóns Hreggviðssonar, sóknarpresturinn í Görðum, úsamt fjárhundi sínum með hnígandi rófu, þefandi.“4S Það fer lítið fyrir þessum búandpresti í samfylgd biskupsins í Skálholti og menntamannsins frá Kaupmannahöfn. í mannlýsingunni beinist athyglin jafnvel fremur að hundinum en húsbónda hans. Örlar hér á mikilli breidd bæði í menningu og efnahag sem einkenndi íslensku prestastéttina í raun frá uPphafi og fram á 19. öld.49 Sálusorgarinn gegnir síðan einkum hlutverki ^eðalgangara milli höfðingjanna og almúgans: „Biskupinn bað séra Þorstein að segja erindi assessorsins og kalla síðan á alt heimafólk, því hann vildi veita því blessun sína.“50 Sr. Þorsteinn þessi er stíliseraður af höfundinum. Um það leyti sem Jón Hreggviðsson var hýddur þjónuðu tveir Jónar Görðum hvor eftir annan, Jón Grímsson (f. 1628) frá 1670 til dauðadags 20. mars 1684 er nafni hans Jóns- Son (f. um 1659) tók við og hélt staðinn til 1718.51 Þegar að aðalpersónum sögunnar kemur er mikilvægt að hafa í huga um- ^æli höfundarins um að þær lúti „einvörðungu lögmálum verksins sjálfs.“52 Þeir sögulegu einstaklingar sem Laxness fellir inn í verk sitt eru því að veru- legu leyti skapaðir af honum sjálfum. Við mótun þeirra vegur og nauðsyn yerksins þyngra en sannfræðin þótt í sumum tilvikum kunni að vera byggt á eldri persónulýsingum, jafnvel frá samtímamönnum sögupersónanna.53 í ýsingu hinna geistlegu persóna skín lrka í gegn ákveðinn kirkju- og kristin-
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162
Page 163
Page 164
Page 165
Page 166
Page 167
Page 168
Page 169
Page 170
Page 171
Page 172
Page 173
Page 174
Page 175
Page 176
Page 177
Page 178
Page 179
Page 180
Page 181
Page 182
Page 183
Page 184
Page 185
Page 186
Page 187
Page 188
Page 189
Page 190
Page 191
Page 192
Page 193
Page 194
Page 195
Page 196
Page 197
Page 198
Page 199
Page 200

x

Andvari

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.