Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1986, Síða 13

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1986, Síða 13
Hugarfarssaga og þróun þess. Þrátt fyrir þessi viðhorf sýndu þeir hugarfarssögu sem slíkri fullan sóma og sömdu grundvallarrit, sem verða að flokkast undir þá grein fræðanna. Þegar árið 1924 gaf Marc Bloch, annar af frumkvöðlum tímarits- ins Annála, t. d. út ritið Kraftaverkakonungarnir, um þá rótgrónu trú í Frakklandi á miðöldum og síðar, að konungar landsins hefðu yfirnáttúru- legan og heilagan kraft og gætu læknað sjúkdóma. A styrjaldarárunum gaf hinn frumkvöðullinn, Lucien Febvre, síðan út tvö merk rit um trúarleg viðhorf og trúartilfinningu á endurreisnartímanum, Vandamál trúleysis á 16. öld: trú Rabelais og Heilög ást, veraldleg ást. En með annarri kynslóð Annála-hreyfingarinnar, sem kom fram upp úr heimstyrjaldarárunum, varð nokkur stefnubreyting. Þessir sagnfræðingar, sem voru yfirleitt á einhvern hátt lærisveinar Marc Bloch og Lucien Febvre, leiddu hugarfarssögu hjá sér að mestu leyti og töldu hana jafnvel hæpna og vafasama, en lögðu þeim mun meiri áherslu á annan hluta „arfleifðarinnar“ frá lærifeðrunum, hreina efnahags- og þjóðfélagssögu. I meðferð þeirra varð þessi grein sagnfræðinnar reyndar mjög breið og fjallaði ekki aðeins um efnahagskerfið heldur líka um þjóðfélagsmál í víðum skilningi og líf almenn- ings, og í einum þætti hennar, fólksfjöldasögunni, var gjarnan vikið að viðhorfum og tilfinningum manna á fyrri öldum. A hinn bóginn höfðu sagnfræðingar þessarar kynslóðar tilhneigingu til að líta svo á að efnahags- lífið réði þjóðfélagsþróuninni og væri grundvöllur hennar, en önnur fyrir- bæri mótuðust af efnahagskerfinu og væru einungis „yfirbygging". Astæður þessarar stefnubreytingar voru vafalaust margvíslegar. Því má ekki gleyma að Annála-hreyfingin hófst í Strassburg, þar sem Lucien Febvre og Marc Bloch voru báðir háskólakennarar, og mótaðist í byrjun af þýskri sagnfræðihefð, þar sem rík áhersla var lögð á að rannsaka „heims- mynd“ (Weltanschauung) hvers tímabils. Þegar önnur kynslóðin var að mótast og ryðja sér til rúms hafði hreyfingin hins vegar flust til Parísar, þar sem andrúmsloft og aðstæður voru talsvert öðruvísi, og jafnframt urðu straumhvörf í frönsku þjóðlífi eftir heimsstyrjöldina. Philippe Ariés hefur rakið viðhorf þessara sagnfræðinga til þeirra öru breytinga sem urðu á áratugunum eftir stríðslok: þá var einangrun Frakklands rofin, iðnvæðing- unni fleygði fram, borgir stækkuðu og efnahagsframfarir voru meiri en áður voru dæmi um. Þess vegna hafði sagnfræðingum verið tamt að líta svo á að efnahagsþróunin réði öllu og þau fyrirbæri, sem hugarfarssagan fjallaði um, skiptu harla litlu máli í rás sögunnar, þau væru ekki annað en „forneskja", sem hefði tafið fyrir „þróuninni", og þar að auki væri tæplega hægt að rannsaka þau á vísindalegan hátt. Við þessar sérstöku þjóðfélagsaðstæður, sem mótuðu viðhorf bæði sagn- fræðinga og annarra, bættust svo áhrif marxisma og dólgamarxisma, sem átti 411
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.