Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1986, Blaðsíða 80

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1986, Blaðsíða 80
Tímarit Máls og menningar drengskapar. Um Gísla er ofinn örlagavefur, sem honum er um megn að losa sig úr. Vel má ætla að hann fléttist inn í drauma hans. Væri þá vonda draumkonan hin sárt leikna systir hans? Slíkt er aðeins tilgáta sem vantar skýran rökstuðning. Víst er þó að þegar váboðadraumar taka að sækja fast á Gísla, hefir geð hans truflast. Þá röskun mætti að vísu skýra með hungri, einsemd og öryggisleysi, sem hann hefir mátt þola í útlegðinni. Samt gæti nagandi sjálfsásökun aukið þar á. Hefði hann ekki getað fengið drengilegra færi á Þorgrími en að vega hann sofandi í hvílu systur sinnar? Hvernig sem þetta ber að skilja, þá kemur ásókn draumkonunnar grimmu ekki aðvífandi utan frá. Hún býr í brjósti útlagans sjálfs. Og það á við um draumfarir yfirleitt. Menn dreymir það sem bærist, meðvitað eða dulvitað, í huga dreymandans. Það er sú heildarályktun sem draga verður af framan- skráðri könnun. Hins vegar er sú trú rótgróin með þjóðinni, að draumar séu utanaðkomandi vitrun, sérstæð boðun óorðinna atburða, sem ekki sé unnt að öðlast vitneskju um á annan hátt. En má ég spyrja? Hver hefir þá vitneskju til reiðu, áður en hún birtist í draumnum? Stendur einhver alvizkuvera, e. t. v. ættuð frá öðrum tilverustigum, á bak við dreymandann og læðir draumefninu inn í svefnvitund hans? Um þetta hafa furðulegar kenningar verið bornar fram. Við nánari athugun verður þó ljóst, að þær gera ekki annað en flytja vandann yfir á ímyndað tilverustig, sem mannlegur rökskilningur nær ekki til. Mannsvitundin er í eðli sínu framsýn og fjarskyggn og þeirri hæfni glatar hún ekki með öllu í draumi, þótt henni séu þar að vísu miklu þrengri takmörk sett. Draumurinn sprettur ávallt af vitundarinntaki dreymandans og sýn hans til ókominna atburða nær aldrei lengra en geigur hans og grunur, þrár hans og vonir. Til þess að rökstyðja þessa staðhæfing verðum við að skoða afstöðu vit- undarinnar til tímans sem við skiptum í daglegu tali í fortíð, nútíð og fram- tíð. I fræðilegri merkingu er nútíð aðeins sekúndubrot, en í daglegri upplifun spannar hún þó yfir miklu lengra skeið, bæði tilbaka og framávið í atburða- rásinni. Atvikin sem við skynjum hverfa vitundinni ekki um leið og þau svífa yfir á svið hins liðna, vitandi og óvitandi berum við hið liðna með okkur, fortíð er mikils ráðandi í áformum okkar og gerðum, einnig þeim, sem teygja sig langt inn í ókomna tíð, sem verður á þann hátt röklegt framhald ferlarása, sem eiga uppsprettur sínar langt inn á öræfum fortíðar- innar. Hið óhöndlanlega vitsmunaleiftur, sem við nefnum nútíð, losar í svip um hina orsakabundnu ferlarás, og vitundarvilja verður frjálst að velja um kosti og taka ákvarðanir, sem binda nýjar atvikarásir langt fram á ókomna tíð. Þannig ferst og endurfæðist nútíðin í sífellu eða streymir eins og fljótið í 478
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.