Morgunblaðið - 28.12.1968, Qupperneq 11

MORGUNB'LAÐIÐ, LAUGARDAGUR 28. DESEMBER 1968
11
fram um fullkomið sjálfstæði
þjóðinnd til handa. í því sam-
bandi er ánægjulegt að minnast
þess, þegar þessi aldnd höfðingi
átti viðtal í Ríkisútvarpinu fyr-
ir fáum vikum síðan og rifjaði
upp viðburðina sem áttu sér
stað á Alþingi og í samningum
við Dand fyrir 50 árum. —
Þegar á það er litið, hvað ís-
land er vegna legu sinnar harð-
býlt land og þjóðin fámenn sem
iandið byggir, verður ekki annað
sagt en að það hafi gengið krafta
verki næst hvað tekist hefur á
undanförnum áratugum að koma
á miklum umbótum og gera land
ið færara um að búa þjóðinni
þau lífskjör sem raun ber vitni
um í dag.
Auk þess sem Pétur Ottesen
á sinn ríka þátt í þeim framför-
um sem átt hafa sésr stað og
snúa að þjóðarheildinni, hefur
hann á þessu tímabili markað
djúp spor í átt til framfara í
sirunii heimabyggð, sem hann hef-
ur öðru fremur verið fulltrúi fyr-
ir. —
Þar var hann sjálfkjörinn for
ingi, með sín vökulu augu fyTÍr
öllu því sem til heilla horfði og
til hagsbóta fyrir íbúa byggðar
lagsins. —
Eitt af fyrstu málum sem Pét-
ur Ottesen mun hafa beitt sér
fyrir á Alþingi til umbóta í kjör
dæmi sinu var að koma á bætt-
um vegasamgöngum. — Þar var
mikið verkefni fyrir höndum,
því varla var um að ræða nokk-
urn lagðan vegarspotta í öllu
héraðinu — og því síður að ár
væru brúaðar. —
f þessum efnum sá Pétur ótrú
lega marga drauma rætast,
veit ég að Borgfirðingum er
það ve'l ljóst, hvað þeir eiga hon
um mikið að þakka fyrir hans
ötulu framgöngu í þessum mál-
um, sem öðrum er hann tók sér
fyrir hendur að vinnia að. —
Borgfirðingar hafa alla tíð átt
sjö börn á landi og sjö bör-n í
sjó, — það kom sér því sérstak-
lega vel fyrir þetta kjördæmi að
eiga slíkan forustumann sem Pét
ur Ottesen var. — Á yngri ár-
um stundaði hanm jafnhliða land
búnaðarstörfum, sjóróðra á ver-
tíðum, en með því móti öðlaðist
hann meiri innsýn og betri þekk
ingu á högum og þörfum hnina
fornu atvinnuvega þjóðarinnar,
landbúnaði og sjávarútvegi. —
Akumesinigar sem áttu allt
sitt undir sjósókn og aflabrögð-
um var því mikill fengur í því,
að ötullega var unnið að þeirra
hagsmuna málum gilti þar einu
um forustu Péturs Ottesen í sókn
hans fyrir friðun fiskimiðanna,
fyrir ágangi erlendra fiskiskipa
og fyrir þeirri rányrkju sem átti
sér stað, eða það var í sam-
bandi við auknar hafnarbæt-
ur og bætta aðstöðu fyrir fiski-
bátana. f öllum þessum málum
hafði Pétur fastmótaðar skoðan-
ir og kvikaði hvergi frá settu
marki.
f landhelgismálinu bar nafn
Péturs Ottesen hátt, hann var sí
vakandi í baráttunni fyrir út-
færslu fiskveiðilögsögunnar og
fáir munu hafa lagd sig fram af
meiri einurð og festu til fram-
gangs þvi mikla hagsmunamáli
allrar íslenzku þjóðarinnar. —
Pétur Ottesen var alla tíð mik
ill hvatamaður að því að ís-
lendingar tækju að hagnýta sér
þær orkulindir og auðæfi sem i
iandinu búa. — Sérstaklega
taldi hann mikla möguleika i hag
nýtingu fallvatnanna og jarðhit-
ans til orkuvinnslu fyrir hvers-
konar iðnað sem upp kynni að
rísa í landinu. Með virkjun
Andakílsárfossa var stigið stórt
spor í framfara átt fyrir Borg-
arfjarðarhérað. Einn aðal hvata
maður að þeiirri framkvæmd var
Pétur Ottesen, er óhætt að full-
yrða að framfaramál hafa tryggt
betur lífsskilyrði landsbyggðar-
innar og uppbyggingu at-
vinnuveganna í landinu, en raf-
væðingin. —
Þegar til þess kom að farið
var að ræða um byggingu Sem-
entsverksmiðju á fslandi, fylgd
ist Pétur með framvindu þess
máls af miklum áhuga. Hygg ég
að hann hafi með sinum alkunna
dugnaði beitt áhrifum sínum að
því að verksmiðjan var staðsett
í kjördæmi hans á Akranesi. En
um það munu flestir sammála í
dag, að með byggingu Sements-
verksmiðjunnar var stigið mikið
gæfu spor. —
Það mætti lengi telja þó ekki
væri lokið, að geta þeirra mörgu
mála sem Pétur Ottesen vann að
og hafði afskipti að á einn eða
annan hátt. — Hann naut eins
og fyrr segir mikils álits og
trausts í kjördæmi sínu. Auk
þingstarfanna hlóðust á hann
margvísleg störf í félagsmálum
og þó ekki síður við að leysa
vanda sinna skjólstæðinga sem
hann var jafnan boðinn og bú-
inn að rétta hjálparhönd þegar
til hans var leitað. .
Það sýnir betur en flest ann-
að, fjölhæfni Péturs Ottesen, og
þess trausts sem hann naut með-
al samferðamannanna, að hann
skyldi um áratuga skeið eiga sæti
í aðalstjórnum beggja aðalat-
vinunveganna, landbúnaði og
sjávarútvegi. Er slíkt algjört
einsdæmi, eins og reyndar fleira
um þennan ágæta heiðursmann.
Alla tið meðan Pétur Ottesen
sat á Alþingi, rak hann jafnhliða
þingstörfunum, fyrirmyndar bú
að Ytra Hólmi, á þessum tíma
hefur hann stór bætt jörðina, —
aukið ræktunina til mikilla muna
bætt húsakost og tekið í notkun
margvíslega tækni við búrekst-
urinn. Hann hefur ætíð verið op-
inn fyrir öllum nýjungum sem
til heilla hefur horft, þó að hann
hafi einnig viljað hagnýta og
læra af fenginni reynslu. —
Á síðari árum kom það fyrir
að Pétur Ottesen brygði sér til
annarra landa, og gerðist þá
stundum víðförull. Þeirra ferða
naut Pétur í rikum mæli, hann
hafði mikinn áhuga fyrir að
stækka sjóndeildarhringinn og
sjá sig um í heiminum. — Það
var sönn ánægja að vera með
Pétri og heyra hann lýsa því
sem fyrir augun hafði borið, því
frásagnar hæfileika hafði hann
með ágætum. — í því sambandi
er minnistætt, þegar hann á síð-
astliðnu sumri heimsótti frænd-
ur vora í Færeyjum og lýsti fyr
ir alþjóð í útvarpinu, þeim nátt-
úrufyrirbrigðum sem hann sá og
öðru því sem fyrir augu bar. —
Frásagnarhæfileikar Péturs voru
með þeim hætti, að engu var lík
ara en að áheyrendur væru í
fylgd með sögumanni. —
Árið 1916, sama árið og Pétur
Ottesen tók sæti á Alþingi, gekk
hann einnig annað örlagarikt
spor á sinni fjölbreytilegu æfi.
— Örlagaspor sem undirrituðum
er kunmugt um að hann mat
meira en nokkuð annað í lífi
sínu. Það sama ár þann 16. mai
giftist hann eftirlfiandi konu
sinni Petrinu Jónsdóttur frá
Kársneskoti á Kjalarnesi, hinni
ágætustu konu sem jafnan hefur
staðið við hlið manns síns í líf-
inu sem traustur lífsförunautur.
— Það segir sig sjálft, að eins
og störfum bóndans var háttað,
þar sem hann oft á timum var
bundinn við störf sín, fjarri heim
ilinu, að þá reyndi á trausta
hönd húsmóðurinnar, sem jafnan
stóð sig með ágætum og án henn
ar aðstoðar, hefðu hinir ágætu
hæfileikar Péturs Ottesen, til að
vinna að margvíslegum þjóðfé-
lagsmálum, eigi fengið notið sín
til fulls. — Borgfirðingar og aðr
ir þeir sem notið hafa góðs af
störfum Péturs Ottesen eiga því
frú Petrínu mikið að þakka. —
Þau Pétur og Petrína eign-
uðust tvö börn sem bæði eru
uppkomin, Sigurbjörgu sem bú-
sett er í Reykjavík og Jón, sem
nú býr að Ytra Hólmi og hafði
fyrir nokkrum árum tekið þar
við búsforráðum með föður sín-
um. —
Ég hefi með þessum línum dreg
ið upp örfáa þætti úr lífi Péturs
Ottesen fyrrv. alþingismanns.
Þeir sem áttu því lánd að fagna
að starfa með honum og kynnast
honum náið, vita bezt hve frá-
bær heiðursmaður fór, þar sem
hann var. — Hann var sannur
fslendingar í orðsins fyllstu
merkingu og orðstír hans mun
lifa um lantga framtíð.
Ég vfl að lokum flytja þessum
Látna vini minum, hinztu kveðju
þakka honum órofa tryggð og
vináttu um leið og ég votta
konu hans börnum og öðru
venzla fólki innilega samúð.
Jón Arnason.
ÞEGAR Pétur Ottesen varð átt-
ræður 2. ágúst sl., var af ýms-
um ritfærum möntnum rakinn
æviferill þessa merka heiðurs-
manns. í dag, þegar hann er
kvaddur, veit ég, að svo muni
enn verða gert, en mig langar þó
að bæta við fáeinum orðum um
þann þátt starfa hants, sem mér
var einkum kunnugt um.
Pétri Ottesen voru snemma fal
in ýms trúnaðarstörf í íslenzku
atvinnulífi, og fór saman hjá hon
um einstök þekking á störfum
þjóðarinnar bæði til sjáivar og
sveita. Sem bónda var honum
þegar á unga aldri, vel ljóst mik-
ilvæ.gi sölusamtaka bændanna,
og gerði hann sér mjög vel grein
fyrir því, að til þess að neytand-
inn fiái sem bezitar neyziluvörur,
þurfa að vera fyrir hendi fulil-
komnar vinnslustöðvar og gott
dreifingarkerfi. Á þessi atriði
lagði Pétur Ottesen jafnan ríka
áherzlu og vegna sérstakrar
þekkingar á íslenzku þjóðlífi
kunni hann vel að meta þýðingu
þess fyrir landbúnaðinn, að allar
atvinnugreinar þjóðarinnar
blómguðust og döfnuðu vel. Pét-
ur fylgdist því vel með atvinnu-
lífinu í öllum greinum og á síð-
ari árum sérstaklega með iðnþró
uninni. Hafði hann brennandi
áhuga fyrir sem beztri nýtingu
íslenzkra hráefna, fyrir orkulind
um landsins og stóriðju.
Árið 1929 var Pétur Ottesen
kosinn í stjórn Sláturfélags Suð-
urlands sem fulltrúi Borgfirð-
inga og átti sæti þar óslitið til
dauðadags. Þegar Ágúst Helga-
son í Birtingaholti, sem verið
hafði formaður S.S. í 40 ár, lézt
árið 1948, var Pétur einróma
kjörinn formaður félagsins. Að
því starfi gekk hann eins og öll-
um öðrum, af einistakri ósér-
hlífni og atorku til hinzta daigs,
átti alla tíð manna drýgiatan þátt
í að móta starfsemina og naut
jafnan fyllsta trausts félags-
mannanna. Þeir, ásamt starfs-
mönnum Sláturfélagsinis, eiga á
bak að sjá hinum traustasta for-
ingja, sem minnzt er með þakk-
læti og virðingu.
Þegar Morgunblaðið skýrði frá
andláti Péturs Otteisien, fylgdi
með stór forsíðumyntd af hinum
látna. Sex ára sonur minn, sem
heyrt hafði fréttina áður, sýndi
mér blaðið og sagði: „Pabbi, ég
ætla að geyma þessa mynd, svo
að ég muni betur efitir honum“.
Samferðamennirnir munu geyma
í huga sér mynd þessarar stór-
brotnu persónu, hins dugmikla og
bjartsýna bænda höfðimgja, Pét-
uns Ottesen. Líf hans og störf
munu verða öllum hivatning, upp
örvun til dreragskapar og nýrra
dáða.
Jón H. Bergs.
ÉG fæ ekkj orða bundizt þegar
Pétur Ottesen er allur. Ein
minna fyrstu minninga um
stjórnmálamenn er bundin við
Pétur Ottesen. Eftir að útvarp
kom til sögunnar lagði ég eyrun
hvað bezt við máli hans, hvenær
sem það heyrðist. Ekki vegna
þess að málhreimur hans væri
öðrum áheyrilegri, heldur af því
að það var rammefldur sann-
færingarkraftur, er fylgdi máli
hans. Og hann var bóndi og Sjálf
stæðismaður. Rödd hans var
bergmál úr minu brjósti. Ég var
löngu fulltíða maður er ég sá
Pétur. Ekki urðu það mér von-
brigði. Miklu fremur jók það álit
mitt á honum og einkum eftir að
ég kynntist honum nokkuð, sem
varð þá fyrst er hann var horf-
inn af Alþingi. Ég hefi engan
mann séð, með slíkan eld i aug-
um. Þau blátt áfram stungu aug-
un hans þegar hann skaut þeim
snöggt á mann. Handtakið var
fast og hann kippti í hendina
um leið, einkum er hann kvaddi.
Það var brýning, hvöt i hand-
takinu, hvöt til dáða. Pétur
Ottesen er eldheitasti og harð-
vítugasti framfara- og umbóta-
maður er ég hefi fyrir hitt.
Yngdist því' meir, sem árum
fjölgaði. Færðist í aukana við
hvert framfaraspor. Og þótt
hann væri bóndi í þess orðs
fyllstu merkingu og framfara-
mál landbúnaðarins honum því
hvað hugleiknust, lét hann ekk-
ert svið í atvinnu- og umbóta-
málum sér óviðkomandi, heldur
hugleiddi þau, gladdist yfir sigr-
um og framförum á öllum svið-
um og hvatti til dáða, hvar sem
var. Ég man t. d. afstöðu hans
til sjónvarps og stóriðju löngu
fyrr en til framkvæmda kom hér.
Ég man sannfæringarkraftinn er
hann var að lýsa fyrir mér gildi
þeirra málefna. Þá skutu augun
gneistum og hann beit fast i
orðin.
Kynnin við Pétur hafa verið
mér ómetanleg. Hann er einn ör-
fárra persónuleika, sem koma
fram í aldanna rás. Mikilmenni
frá hvaða sjónarhóli, sem til hans
er litið. Sígild fyrirmynd ungra
manna, sem vilja yngjast eftir
því sem þeir eldast. Ég veit það
er vonlaust að óska þjóð vorri
margra manna slíkra, en þó geri
ég það svo sannarlega. Megi gifta
íslands vera slik.
Ætti ég að draga saman i
stutt mál hver mér sýndist vera
hugsjón, lífsskoðun Péturs Otte-
sen, sem hann fylgdi eftir af öll-
um sinum krafti, myndi ég velja
þessar látlausu kvæðalínur Jóns
Trausta.
Ég vil elska mitt land,
ég vil auðga mitt land,
ég vil efla þess dáð ég vil styrkja
þess hag.
Innilegar kveðjur til aðstand-
enda.
Jónas Pétursson.
Horfinn er af Hólmi,
höfðingi snjall, réð balli
kynslóðar, sem er að kveðja
kalda landið fjalla.
Hann var ungur að árum,
á Alþingi kjörinn með láði.
Bar þar fram bænda hróður,
búmaður alltaf góður.
Sjávarútvegi sýndi,
aannan hug í verki. —
Markaði landhelgis línur,
löngum á þingi hinn sterki.
Málafylgju maður,
í mörgu er horfði til dáða.
Hugljúfur hre9s og glaður,
hugsjón lét alltaf ráða.
Við kveðjum kempu frá Hólmi,
kjama laga og réttar. —
Þökkum leiðsögn liðna,
leiðtogans allra stétta.
Júlíus Þórðarson.
VIÐ kveðjum í dag fágætan
drengskapar- og mannkosta-
mann, sem eigi geitur gleymzt
neinum er honum kynnfiust. Svo
sterkur var persónuleiki hans.
Tiilfinningar hans voru sterkar
og heitar og þannig var viniáfita
hans og tryggð við þær hugsjón-
ir, er hann taldi til heilla horfa
landi og þjóð. Hann brást aldrei
því, er honum var trúað fyrix.
Þess vegna leituðu margir lið-
sinnis hanis og forustu, bæði ein-
staklingar og félagasamitök, og
þess vegna sýndu sýslungar hans
honum það traust að fela horvum
forræði sinna mála á löggjafar-
þingi þjóðarinnar lengur en
nobkur annar hetfir þar átt sæti
og oítas-t með ytfirgnætfandi meiri
hliuta atkvæða. Við heyrum oft
um það rætt, að kynslióðaskipti
verði ekki nógu ör í forustusveit
þjóðarinnar. Vei kann svo að
vera, en ég átti þess ofit kost á
síðari þingsetuárum Péturs Otte-
sen að vera með honum í hópi
ungra Borgfirðinga og það leyndi
sér ekki, að hann var foringinn,
sem þetta uniga fiólk dáði og
treysti engurn betur til að gæta
sinna hagsmuna. Þetta sannar
auðvitað elkkert almennt um
hæfni hinna efldri til að vera
leiðtogar utngs fióliks, heldur er
vitnisburður u-m andlega æsku
þessa aldna skörungs, sem til
hinztu stundar átti þá stefnu-
festu og þanm eldmóð hugans,
sem hrífur ungt fól'k.
Méí finnst Pétur Ottesen
dæmi hinna beztu eiginleika ís-
lendingsins, sem gert hatfa þjóð-
inni kleift að þrauka langar og
dimmar aldir. Trú harus á land-
ið var óbilandi. Það segir ein-
stæða sögu um víðtækan skiln-
ing hans á bjargræðisvegum þjóð
arinnar, að hann skyldi í senn
eiga sæti í stjórnum höfuðstotfn-
ana landbúnaðar og sjávarútvegs
og að lokum vera kjörinn í
stjórn eins stærsta iðntfyrirtæk-
is landsins.
Það var ekki í eðli Péturs Otte-
sensen að vera hugsunariauist já-
bróðir foringja sinnar sveitar,
hvorki á stjórnmálasviði né ann-
ars staðar, þar sem hann var hlut
takandi. Persóniuleg sannfæring
réð ætíð gerðum hans og af-
stöðu og var honuim meira virði
en fjöldafylgi eða velþóknun
ráðamanna. Því var það, að hann
neitaði að styðja flokksforingja
sinn og einkavin Ólaf Thors, er
hann myndaði nýsköpunarstjóm
ina. En þar áttust við drengskap-
armenn á báða bóga og því slitn-
uðu vinaböndin ekki af þessum
sökum.
En þessi stefnufiesta Pétiurs *
Ottesen og skaphiti hans oMi því,
að hann var stundum talinn ein-
sýnn og þverlyndur og ertfiður í
samstarfi. Víst skeUti hann
stundum hurðum og neitaði að
beygja sig fyrir álkvörðunum
meiri hlutanis, en þetta sýnir
hinn sterka persónuleika hans og
hvílíkur styrkur það var hverj-
uim málstað að eiga hann að talls-
manni. Fals var ekki til í hans
huga, og vatfningalauisar skoð-
anir hans og hreinskiptin afistaða
hliaut að vekja virðingu og að-
dáun.
Leiðir oikkar Péturs Ottesen
lágu saman í fjárveitinganefnd
Alþingis og þar átitum við nána
samvinnu í mörg ár. í þessari
áhrifamestu nefnd þingsins hafði
Pétur lengi verið ráðamaður og
var formaður hennar, er ég tók
þar sæti sem nýliði. Það er venja,
að formaður nefndarinnar sé
jafnframt framsögumaður henn-
ar, enda eðlilegt, því að fram-
sögumaðurinn á að fiúlka stefnu
meiri hluita nefndarinnar. Mér
brá því mjög er hinn marg-
reyndi þingskörungur tjáði mér,
að hann ætlaðiist til, að ég yrði
framsögumaður nefndarinnar.
Mér fannst þetta fráleit hug-
mynd, en þegar Péfiur Ottesen
hafði tekið ákvörðun varð 'henni
ekki haggað. Rök hans voru þau,
að ég væri ungur og fyrir mér
lægi að taka forustu í netfndinni
og þess vegna ætti ég strax aS
taka við þessu forustulhluitverki
út á við meðan hann gæti stað-
ið við bakið á mér.
Þessi litla saga atf upphafi sam
vinnu okkar Pétuns held ég lýsi
honum vel. Hann vann með mér
verkið og sá um að ég kynnt-
ist hverju smáatriði, en í huga
hans var það meira virði að
reyna að þjálfa nýjan talsmann
fyrir flokkinn en að auglýsa sjálf
an sig, því afhemti hann mér hið
sjálfisagða hlutverk formannsins,
en tðk á sig allt erfiðið inn á við.
Þannig var Pétur Ottesen. Hann
sóttist aldrei eftir vegtyllum, en
var otft knúimn til að taika við
þeim. Honum var það nóg, ef
hann fann hugsjónamálum sín-
um þoka áleiðis, og þótt hann
viki ógjarnan atf mankaðri braut
sinni, þá var hann engu að síð-
ur skilningsgóður á naiuðsyn sam
vinnu frjálsra einstaklinga.
Siðan við Pétur Ottesen hætft-
um störfum í fjárveitinganetfmd
haía leiðir okkar otft legið sam-
an, og ég hefi lœrt mikið atf þess-
um einstæða heiðursmanni. Milli
oikkar hefir ætið verið ljúft sam-
startf og með okkur þróazt vin-
átta, er ég mun aldrei ^leyma.
Hann er meðal þeirra manna, er
ég met mest þeirra, er ég hef
mætt á lífsleiðinni, og hefi ég
þó verið svo gærfusamur að kynn
ast mörgum ágætum mönnoim.
Ég þekki enigan mann, er kynmt-
Framhald á bls. 25