Morgunblaðið - 28.12.1968, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 28. DESEMBER 1988
15
- LISTIR
BÓKMEITIR - LISTIR
- SKREF
Framhald af bls. 14
ekki svo amðráðið. En svo mikið
er víst, að lítil mannræna er eít-
ir í honum á þeirri stund, sem
hann segir söguna. Hann er
lydda í einu orði sagt. Málstað
útlendinga ver hann getgnum
þykkt og þunnt, en neyðist þó
til að viðurkenna allt svínaríið,
reýnir samt ávallt og jafnharðan
að réttlæta það og bera í baeti-
fláka fyrir hina raunverulegu
sökudólga.
Svona er Snaran. Ádeilusaga
— ekki svo? Það mundi maður
nú halda. En á hvað er deilt?
Er þetta ekki framlag til daeg-
urmáis — fyrst og fremst: gegn
stóriðju á íslandi með erlent
fjármagn að bakhjalli? Að sjálf-
sögðu. Það fer ekki milli mála.
í því skyni að framkalla sem
sterkust áhrif, bregður skáldkon-
an svo upp nokkrum myndum
af hinu hreina, salkla'uisa og dygð-
um prýdda þjóðlífi fyrir daga
hemáms og stóriðju. Þá var allt
hvítt, gott og hreint. Bóndinn
undi glaður við aer sínar. Og
heimasætan beið síns hrausta
brúðguma; engilbjört, þar til hún
lenti í klónum á hemum.
Með útlendingunum kom allt
ið illa, svo stælt sé orðalag Njáls
um komu Hallgerðar „austur
hingað“. Við, landar Jakobínu
vitum svo sem, hvert hún bein-
ir skeytum sínum, skiljum, fyrr
en skellur í tönnum. En hætt er
við, að útlendingur t.d., sem læsi
þessa sögu og þekkti lítið sem
ekkert til íslenzkra málefna,
fengi aðra hugmynd af lestri
hennar.
Hafi skáldkonan í raun og
veru ætlað sér að deila á stór-
iðju á íslandi, erlent fjármagn og
þar með áhrif útlendinga á þjóð-
líf Islendinga, þá hefur sú ætl-
un hvikað fyrir öðru og ein-
faldara, en jafnframt lægra mark
miði. í stað þess áð gera skil
málefni — en það hlýtur skáld-
konan upphaflega að hafa hugs-
að sér — bitnar reiði hennar
óvart á mönn.um, það er að .segja
útlendingum sem slíkum, sums
staðar með hæpinni hliðsjón af
því soralega hlutverki, sem þeir
eiga að gegna í sögunni. Vandar
skáldkonan þeim ekki kveðjurn-
ar:
„Þessi djöfuls þýzkari — þessi
uppþembda þjóðverjablók“ ....
„Það eru bara þessir útlendings-
djöflar, sem eru sendir hingað“
.... ,,að þeir væru að vernda
akkur fyrir þjóðverjadjöfltm-
um“ . ,,þar skildi með þeim
og þjóðverjadjöflunum" ........
„Þetta er ruslaralýður, sem þeir
senda hingað, sér í lagi þjóð-
verjadjöflarnir“ . . .
Ég vona, að ég geri skáldkon-
unni ekki rangt til, þó ég tilfæri
þessi sýnishom af stíl hennar,
því orðbragð af þessu tagi kem-
ut fyrir á annarri hverri síðu
bókarinnar, ef ekki víðar. Hér
eru nokkur fleiri dæmi, sem eru
að vísu meiningarlausari hinum
fjnrri:
„Hann hefur verið að ljúga ein
hverju í þá, einhverjum bölvuð-
um óþverra — mæt.ti diöfullinn
brenna hann og steikja í eilífum
eldi“ .... „ég drep hann, ef hann
hættir ekki þessum djöfuls
hrekkjum" . „þessi andskot-
ans þvæla um þetta aldamóta-
' iólk“ ... „bölvaður asninn" ..
. . „bölvu'ð tæfan sú ama“ ...
„þá blasti ekkert við nema
dauði og djöfull, kolblár helvít-
is dauði hvert sem maður sneri
, trýninu" .... „að djöfullinn sjálf
ur hefði skitið hér og sparkað
úr blautri lúmsunni“ ....
Hvað í veröldinni meinar hún
Jakóbína með þessu og öðm
eins? Það er svona rétt að mað-
úr hafi skap í sér til að skrifa
þessi ósköp upp úr bókinni. En
fleira verður upp úr bókinni. En
ir — ot-ðalag af þéssu t agi mark-
ar svo mjög svipmót bókarinnar,
að framhjá því verður ekki
gengið, ef gefa skal eimhverja
viðhlítandi hugmynd um stíl
hennar.
Gífuryrði, sem notuð eru í
óhófi, missa fljótt marks, þar til
útkoman verður óhrjáleg flat-
neskja, gagnslaus og leiðinleg.
Og sú hefur því miður orðið
raunin í Snörunni. Gegndi slíkt
út af fyrir sig engri sérstakri
furðu, ef maður tryði ekki áð-
eins, að skiáldkonan gæti gert
betur, miklu betur.
En . skaðinn verður ekki bætt-
ur í þetta sinn, Snaran verður
ekki aftur tekin.
Það er ekki nema sjálfsagt, að
Jakobína hafi sinar ákveðnu
skoðanir. En að setja þær fram á
þennan hátt, það er nánast ó-
skiljanlegt, að vel metinn höf-
undur skuli láta sér koma slíkt til
hugar. Þetta er lítið annað og
meira en refðilestur og varla
sjáanlegt, að skáldkonan hafi
gert svo mikið sem tilraun til að
klæða þann lestur í þokkalegan
búning, sem henni hefði þó átt
að vera lagið, svo margt gott og
prýðilegt sem hún hefur látið
frá sér fara.
Hvernig höfundur, sem samið
hefur og sent frá sér jáfngóða
sögu sem Dægurvísu, fer að
bjóða upp á anman eins sámsetn-
ing — það er ofvaxið mínum
skilningi, hreint úr sagt.
Erlenður Jónsson.
- SIG. HAUKUR
Framhald af bls. 14
fyrir börnum sínuim, hvað orðið
þýðú.
Offsetprentunin er yfirleitt
mjög góð, þó á nokkrum síðum
iioðdn. Myndskreytingin er ágæt
en hvergi getið teiknarans.
Kápumynd Ragnhildar Ólafs-
dóttur er mjög snotur og kápan
vel gerð.
Þessi bók á, án efa eftir að
gleðia margt barnið.
Hrólfur hinn hrausti.
Höfundur: Einar Björgvin.
Kápumynd: Atli Már.
Bókaútgáfan Æskan.
ÞETTA er fyrsta bók ungs höf-
undar (f. 31. ágúst 1949). Efcki
er um að villast, að hér e-ru ótví-
ræðir stílistalhæfileikar, þó á höf-
undur margt enn ólært. Vil ég
fyrst benda honum á það, að frá-
sögn hans verður of skrúfuð, er
hann ætlar sér að leggja áherzlu
á orð sín. Það er vandi að veilja
lýsingarorð, og sé þar ekki hófs
gætt, þá missir málið kraft. Hið
annað sem ég vil drepa á er, að
höfundi hættir til að draga stíl
sinn niður með endurtekningum
(. . . . veizt þú nokkuð um það,
hvort nokkur uppreiisn . . . ).
Það þri'ðja, sem mér kemur í hug
er, að ekki má nota éins og á sáðu
22 vorn og okkur í sömu setningu
Bú er landstólpi
Harðindi lífsiins hafa leiitt
mig í elili minni til að deila
hlutskipti bænda og áihyglgj-
um þeiirra. Hinar síðaetnefndu
eru þunigar. í hröðuim breyt-
imguim heimis n'útímainis hefur
taumur bóndans síður en svo
verið dreginn. Verð lanidbúin-
aðarafurða hefuir hækkiað
mi'kiu minna en verð iðmaöar-
vara. Þetta eru afleiðingar al-
meninra orsalka, sem hafa mót-
að stefniu stjórnmáil® og stjórn
valda uim gervaifla veröld.
Eiin þessaira aiimieinnu or-
saka er sú, að efni æm umnin
eru úr kola- og olíubirgðum
jairðarirmar hafa verið að taka
við af þeirn hráefniuim, sem
jurta- og dýraríkið lögðu áð-
ur til. Að uppruna eru þeisisar
birgðiir úr jurtairíkkmi, þær
eru Bamsafn daiuðra planitna.
Þær muiniu ganga tiil þurrðar
einn góðan veðuirdaig, en þang
að tiil mumu neðainjarðarfjár-
sjóðir hafa á hendi hlutverk
jairðyrkjunn'ar. Plastiefni vedtia
timbri, trefjum og ieðri geysi
lega samkeppni. Fáeiniir neyt-
endur, sem kunna að meta
gæði efna, vilja enin helzt
ósvikið silki, ulil oig léreft. All-
ur fjöldi kaiupenda kýs held-
ur ódýrari klæði og hiuiti. Það
er ekki hægt að áfellast þá
en bændur, hvort 'heldiur þeir
fást við jairðyrkju eða kvik-
fjárrækt, eru þama að tapa
markaðnum fyrir fraimleiðsiu-
vörur sínair.
Önnur orsök erfiðleikanna
er offramleiðala. Tæknilegar
framfarir, bæði notkiun véla
og áburðar og hormóna, auk
betri kunnáttu í vali kvik-
fjártegunda með kynibótum,
hafa verið slíkar að atflurðirn-
ar hafa stóraukizt í öttlúm
tæknivæddum héröðuim. Þá
kainn einhver að segja að fóLks
fjöldiinn í heiimmuim aúkist
líka hröðum skrefum. Það er
rétt, en meirihlutá þessara
hugsaniegu neytenda er svo
fátaékux að hann geitur ekki
keypti' umfrarobirgðir fram-
leiðslulaindanna. Augljósar af-
leiðingar þaSia eru þær, að
fljótit á litið virðiist of mikið
hveiti í heiminium og bráð-
lega einnig of mifcið af dýr-
um og ávöxtum. Þetta er hins
vegar ekki rauniveruleg
offraimleiðsla, úr því að mililj-
ónir vannærð fóðlks eru til
enn í dag, en í blufalli við
kaupgetu er offramileiðslu-
van'damálið raunverulegt og
hættiulegt.
Orsakir þær, sem sérstak-
lega eru einkeniniandi fyrir
Frakkland, eru istj órnmá 1 alegs
eðlis. Um langain aMur var
meiriiblu'ti kjósenda bændiur,
eða aðrix sem áttu afkomu
sína undir landbúnaði. Áður
en véiar komu tiil sögúnnar,
höfðu mffitíú. fileiri menn at-
vinmu af landbúnaði. Auk
þess áttu lítiil sveiitasam félög
eins marga fulltrúa á þing-
iinu og þéttbýlissvæðin. í dag
er landbúnaðarsitéttiin fá-
mennari og ítök sveiltahérað-
anna í stjóm landsins minni
en fyrir fáum árum. Stjórn-
málavaldið er í höndium iðn-
aðairins, atvinniu'rekienida og
launþega, neytenda og opin-
berra starfsroanma. Pjármála-
valdið fylgir stj ó rnraálavald -
inu. Ti'l að halda við kiaupgetu
meiri‘h)uta lan’dsmainmia, hafa
allar ríkisstjórnir þjarmað
mjög að verðlagi landbúnaðar
vara. Hagnaðaxvon bænda er
orðin mjög litill eða engin.
Þegar til lemgdair lætur er
þessi sitefna mjög hættuleg.
Nú þegar er vimmiukraftur
landbúnaðariins tekinn að
streyma ti'l borganraa. Hætt er
að rækta mörg igóð landsvæði.
Bkki er lanigt þar til þetita
leiðir tál neyðanásrtiaindis, ef
ekki verður breytt uim stefnu.
„Þó“, kynni einhver að segja,
„er ’líf í sveitum orðið miiklu
þægitegra en áður. Bifreiðin,
útvarpið, sjónvarpið og kvik
myndahúsdð í þorpiinu hafa
Það heyrix il liðinni tíð. Höfumd-
ux þarf láika að gera sér fulla
grein fyrir m'eikingu orða sinna
(leiðir skilja en skiljast e'kiki).
Nú þetta eru smámunir og verða
léttvægir hjá hinu lofsverða fram
taki hins umga mamns. Ævintýri
hans eru tvö. Nokkuð lí’k að visu
en alls ekki óskemmtileg. Það
fyrra 'hafst með forspá, eins og
sögurnar ok.kar gömlu á skinnun-
um, en síðan tekur atburðarás
nýtízkuleg við. Helzt finn ég það
vanta, að höfundi teksrt ekki að
draga nógu skýra mynd aða'lsögu
persómunmar. Slíkt þarf hann að
æfa betyr og leyfa hinum öðrum
persómuim sögunnar að víkja frá
miðdepli 'hennar. Hrólfur er ekki
svo illa búinn í sögu þessaxi (per
sónugervingur drenglundar og
vináttu), að skömm sé að hon-
um. Síðara ævintýrið er sagam
um miátt hjáltrúar og sagan um
laun lyganma og illskunnar. —
Skemmtitegt viðfan'gsefni og lof-
ar góðu um umgan höfund. Ekki
veit ég, hvaða bók ég ætti að
hvetja höfundinn að kynna sér,
til þess að læra stíl'brögð af. >ó
dettur mér í hug Njála. Þar er
öguð hugsun færð í glæsrtar flík-
ur.
Ég vil eimdragið hvetja hinn
umga mann til þess að halda é-
fram og vinna mikið. Hann er
allrtof gott efni til þess að láta sér
lin'ku saema. Streð og aftur streð
og þú verður srtórt nafn Einar.
Bókaútgáfa Æsfcunnar á þakkir
fyrir það að leyfa ungum höfundi
að sjá verk sitt á prenti. Það
veiti-r honum metnað og þroska.
Frágangurinn er í alla staði góð-
gjörbreytt því til hinis betra.
Á sama tíma ætti borgarHífið
að vera að verða minini freist-
andi, vegna húsnœðisiskorts
og umferðarvandjamála“. Þetta
er rétit, en þó ætti að tryggja
þeim, sem emn hailida tryiggð
við jarðir sínar, rétitláita hliut-
deild í bættum lífSkjörum og
meira ailmennit öryggi.
Því að bændur eru stöðuigt
há'ðir ýmsum duittlumigium
vaildhafannia og tillslkipunum
um viðskiptabætti. Oft hrynja
vonir þeirra og þauflhugsaðar
fyriræblanix til grumna, vegtna
nýs og óvænts ininfil'utninigB
eða tilkomu nýrrar vöruteg-
undar. M.arkiaðurinn er
ófrj'álls. Dæmi: Sáðkorn hefur
lengi verið fliutt út á miklu
lægra verði en framiskir bæmd
ur verða að greiða fyriir það.
Afleiðimig: Þýzkir bæmdiur,
sem keyptu komið, motuðu
það tii að aia svím, sem þeir
seldu síðam tlil Fralklkliamds á
lágu verði. Getur embæbtis-
maðurimm, sem umdirrdltar
saimnimg eða tilskipun, imynd
að sér þá angist ag þá röskun
á fjádhaigi manna, sem umdir-
skrifit hans kemur til leiðar
á einhverjum fjarlœigum
bóndabæ?
Tilvaidm bráðaibirðailiausm
vaindamálsims væri sarokomu-
laig roillli framleiðsiullainidamna
um það að hjálpa í bi'li vam-
nærðu þjóðumum með gjöf-
um. Em tiil að ieysa vaindiamál-
ið til frarabúðar, ætti að taika
að lafgja áherzlu á rækrtun
jurta, sem komið gæbu iðmað-
iniuim að gagni. Það ætti held-
ur ekki að vera tii of mikiils
mælzt af stjórnarvöldunum
að einbeita sér að því að láita
afllia borgaraina hailda kiaiup-
getu sinmi. Bændurnir eru,
eins og iðnrekendiur, fullgiidir
borgarar. Þeir eru ómetanteg-
ir og vitrir borgairar, sem stöð
ug temgsl við náttúruina og
mauðsyn þess að talka með
karlmemmsku ótfyrirsjáanieg-
um skakkaifölflum við hið erf-
iða starf sitt hefiur gætt dyggð
um, er mannkynið er eikki
hætt að bafa þönf fyrir. Líf
þeiroa er barátta, vánnia þeirra
fórnfús og áramgur þeirra
kraiftaverk. Land, þar sem
sanmgimi og fyrirhyggja rík-
ir, gerir ekki útatf við slika
symi.
ur, þó hefði próförk mátt betur
lesa.
Atli Már gerði forsíðu og það
mun veita bókinni athygli. Hvergi
sá ég þess getið, hvar bókin er
unnin. Slik gleymska er ekki
Æskunni lík. Þetta er, að öllu
ath’Uguðu, eiguleg bók, örvar
þjóta gegmum hár Hróltfs, svo eng
an syfjar við lesturinn.
Ég vona við fáum meira að
heyra.
Nokkrir ítolskir
námsstyrkir
ÍTÖLSK stjórnvöld bjóða fram
nokkra styrki handa íslending-
um til námsdvalar á ítalíu á há-
skólaárinu 1969—’70. Styrkirnir
eru m. a. ætlaðir til að sækja
ýmiss konar námsskeið við æðri
menntastofnanir á Ítalíu, og kem
ur mismunandi löng námsdvöl til
greina til styrkveitingar. Styrk-
fjárhæðin nemur 90 þúsund lír-
um á mánuði.
Umsóknum um styrki þessa
skal komið til menmtamálaráðu-
neytisins Hverfisgötu 6, Reykja-
vík, fyrir 18. janúar n. k.
í umsókn skal m. a. greina,
hvaða nám umsækjandi hyggst
stunda, nafn fyrirhugaðrar náms.
stofnunar og áætlaða lengd náms
dvalar.
Umsóknareyðuiblöð fást í
menntamálaráðuneytinu.
Frá menntamálaráðuneytinu).
Neytendasom-
tökin hnldn
blaðamnnnnfund
— athugasemd
(Athugasemd þessi hefur leg
ið í viku hjá ritstjórn Þjóð-
viljans).
— ÞETTA eru þriðju neytenda-
samtök í heiminum. —
Hvort það haffl verið virt, að
þau voru stofnuð að frumkvæði
áhugamanna, sem hyggja að hag
neytenda hér á landi, mun koma
í ljós.
Það gerðist í haust, að mönn-
um var bolað frá störfum, sem
sumir hverjir árum saman (oft-
ast tveir) höfðu unnið að því að
byggja upp samtökin, kynna þau
almenningi og vinna þeim fylgi
án þess að hafa á því mestan
áhuga að tína fjaðrir úr hatti
náungans, og gera að stóru máli,
þótt tekizt hafi að framkvæma
jafn sjálfsagða og augljósa hluti
og þá sem gerðir hafa verið að
uppsláttarfregn í dagblöðum bæj
arins aðallega Þjóðviljanum og
Alþýðúblaðinu.
Að liðnum 15 ára starfsferli
samtakanna gerði frumkvöðull
þeirra og formaður á skilmerki-
legan hátt grein fyrir tilgangi og
hvað áunnizt hefði frá stofnun
þeirra. Greinargerð þessi birtist1-
í viðtali í dagblaðinu Vísi á síð-
as-ta ári.
Vegna þess að ýmsir, sem les-
ið hafa umrædda blaðafregn 12.
des., kynnu líta svo á, eftir því
hvernig hún er fram sett, að í
raun og veru hafi þessi samtök
fyrst farið að þjóna tilgangi sín-
um, þegar hinir nýju stjórnend-
ur komu þar við sögu, vil ég
sem fyrrverandi starfsmaður lýsa
því yfir, að glerkaupsmál Vesit-
mannaeyinga höfðu verið tekin
til meðferðar hjá samtökunum
og unnið að því um langan tíma
að komast að hinu sanna þannig
að tryggt yrði að réttur neytand-
ans væri ekki fyrir borð borinn.
Ég fer ekki út í það hér að
vitna um starf neytendasamtak-
anna og tína til mál, sem þar
voru unnin og afgreidd neytend-
um í hag, enda af fyrri stjórn-
endum ekki talið fréttnæmt, þótt
samtökin ræktu starf sitt.
Þetta er aðeins stutt góðlátleg
ábending frá minni hálfu og vona
samtakanna vegna að þeim, sem
nú ráða þar málum. takist ekki
lakar, þegar þeiT fara að nota
eigin flugfjaðrir.
Halldór Stefánsson.