Morgunblaðið - 04.11.1969, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 04.11.1969, Blaðsíða 12
12 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 4. NÓVEMBER 1869 — Álbræðslan Framhald af bls. 32 Sem stjórn Laodsvdnkrj'Uinar gemdi tfiöimdðiiumartækj uim eftir út- varpsutmræðuna um fjiárlaga- frtumvarrpið, sagði Magnrús Kjart- ainsson að sá máiflutndmiguir Jó- bammesiar Nordal og Eiríks Briem befði valdið vortbrigðurm, þarr sem þek befðu reynit að rflela staðreyndir rmálsiras með al- mieniniuim áróðri. Sem fyrr segiir flultti Inlgólfwr .Jónsison yfirgripsmdkla og ítar- legia ræðu uim málið og fer rraeg- inlhluti heraraar hér á eftir. f upphafi ræðu sininiar vék rráðlherra að því, að bamm betfði talið að þiragmaðuriran væri bú- imm að fá mægjainlega vitraesfcju uim rraálið til þess að hanm gæti látið af tailoableWkimgu sioni. En í stað þess að tafca tillitt til 3taðeynda, héldi haran snáMlutn- irugi síniuim áfiraim í saimia dúr og áðrur og legði út af sfcöfcfcum iflonseod'urm sem fyrr. Síðian sagðd náðheirra: „Ég vil leyfa nvér að miinmia á, aið 1. okt. 9l. hofst saminœnigs- bumdin afheradinig rafonku Búr- fejilsvirkjumar tid álverksmiiðj- umoar í Sbraiurmsvík. Höfðu 3 fyrstu arflvélar verið taktraar í "miotfcuin Skömirrau áður og var þá swo að aegjia fuilllökið við öll rniamiravdrki á staðmuim, ©f fira er talinn ýmiss frágianguir og niður- setnimtg 3 aflvéla til viStbótarr, en fyrrirrbuigað er að byrja á því vierfci á niæsta ári. Það er því alls ékki rétt, sem þiogmiaðluirinm siagði hér áðam, að það væri efcfci búið að prófa þessar 3 aflvélar. Það befur verið seld raiflorfca frá Búrfelli síðiam 1. okt. og þessar laflvélar hafa síðan ýmdst geng- ið tvaar eða allar. Reynslan er iaif því feogim. Vegiraa áfcvarðiaoa urni braðatri uppbygigdogu ortou- versinis var átoveðið að ljiúka öll- uim miammiviirfcjuim við Búrnflell við 1. áfanigia að þassuim 3 síð- ari aflvélucm uodaosfcildiuim. Hef- uir þetta valdið breytimgiumi á toostraaðarsfciptiogu mdlli áifaniga ifrá því, sem áður vair áæítlað. Saimfcvæmit bófcuim og uppgjiöri eftkUtsrrraatniraa L«aodsviirkjumiar niemiuir éfaHimm stotfmfoostoaður hinm 1. ofct. 3325 mdllj. tor. Nær ^þessi tala tid alls bygginigair- kosrtoaðar, að rnieðtöldluim vöxit- uim á bygigiinigartírnia. Uradirbún- intgsfcos'briiaði og ramirasófcntuim em án vaitirasvkkiuiraar. Heildarstofn- kostnaður Búr- f ells virk j unar 3760 millj. kr. Saimtovæmit aætlum Landsvkkj- unar nemiur ogneiddurr kostiniaður iað viðbaerttMm toostraaði við toaup og uppsatminigu þeirra 3 aflvéla, sem eftk eru, saimltals 305 miillj. tor. Þassi kostoaðuir toemutr til gtjaÆda að miesitu ieyti á niæsitia áiri. Sé við þetta emmifinamiuir bætt toosbraaði við þá mdðlum, sem uipp- hiatflega var ráðlgeirt að byggjia í Þórisvaibni em ibainm mietrntuir á múveiranidi verðlagi 180 iriillj. fcr. verðlur heilöarstofmtoostraaður Búríellsviirkjiúniair 3760 miMg. ísl. kr. Samisvarar það 42, 7 miilllj. Bamdairákjadollara, Em áætliumin var áðuir em byrjiað var á verk- fau, 42,8 mJSmj. dollar'ar. Á saan/a háitit vatr reifcrauið him uppbalflegia áæitlum uim stofm- kostrnað Búrflellsvkfcjiuiniair 11840 méllj.. tor. að mieötöMum vöxtum á byggfagairtímia, em það saan- svaraði 42, 8 milllrj. dollara. Það mlá því segjia, að bygginigar- kostm'aðuir virtajiuraairi'niniaT reifcn- Söluskráin er komin út Mlfl#B0B6 FASTEIGNASALA — SKIPASALA TONGATA 5, SÍMI 19977. aðiuir í dolluirum mumi reyniast svo að segja afliveg hinm sami og upphaffliegia vair áætlað, emda þórbt sitofhfcostniaðurinm í króm- um hafi að sjálfsögðu hæikkað. Það er hins vegar samianíbiurðluir- inm reikoaiðuir í erleodum gjald- eyri, sem hér skiptir fyrst og fremsit máli, em þó alvag sér- stafclaga, þegar um stofnfcositm- aðinn er rætt með tilliti tl orfcu- söiusamininigs við álbræðsiTlurna, en þar er verðið átoveðdð í doll- urruim. Tetkjiuirniar af oitousölummi hækfca í íslenzkum tor. í sam- ræmi við hætokruin stofnfcoisitmað- er í ísl. kr. af því atð orrkusalam er reitonruð í dioMlurrum tál ál- bræðsluinoar. Með þessutm srtað- reyndiuam er í raum og verru nægilega hrafcin sú fullyrðinig, að forsendur ortousölusammiinigs- irns séu brostniar vegma stór- hæfctoaðs stofnitoostnaðatr Búr- fellsvirkjiumiar. Það ©r hios veg- ar ástæða til þess að rekja fleki staðrrieyndir til þess að sýoa, bver fjairstæða það.er, að bygg- ing Búrfellsrvirfcjuniar og ái- bræðsluinmar harfi verið fjárhiags- lega obagstæð fyrir íslandioga. Raforkuverðið Verður þá fyrst vikið náoar að natflortouiverðiinu. Um það er visisuQeiga e&fci deilt, að raiflortou- verðiið flrá Landsvirkjum til ÍSALS, er álbræðslutnini hag- stætt, enda er hagstætt orfcuverð eina ástæðam tii þess, að álbuigi var fyrir bygginigtu álbræðslu á ísiandi. Hitit er fjaæstæða, að raf- orkam sé seld umidir kostnaðar- verði, hvað þá að rafortousaimm- iogurimm sé Lanidsvirkjum óhiag- stæðurr. Og er auðvelt að sýna fram á þetta með tölturrn. Sam- tovæmit upphafleigri áætlum hef- urr varið gert ráð fyrir því, að 210 miegawatta virkjum við Búr- flell gafi 1720 m'illl kw-stumdir á ári. Sé framOieiðisikifcostmiaðuir orikuinmar miðaðuir við 7% vexiti og 40 ára afsfcrrilft rniieð jöfoum ársgreiðsilum, en 40 ár eru sdzt talin of languir afskriftaintimd fyrir mannvifki af þessarri tag- uinid, verður friamieiðsluvierð kw- stuodiarimoar' aiðeinis 18,6 aurrar. Umisamið rarfortouverð til ÍSALS er Ibinis vegar 26,4 aiurrar á kw- sttumdiinia fyrstu 6 árim, em síðam 22 arurar kw-stutndin. Em þeigair orfcuverðdð laakkar, hækkar stoatt urinm aif framleiðsltummd hjá ál- veriksmiðjurnoi, sem genigrurr að miestu í atvimmujiafmumairHJ'óðinn. Nú er himis vegiar ástæðia til að eodurstooða þessa Tieilkmdoga, þatr sem teljia mvá fu'llvísit eifltir neynsluoa, af fyrstu þremutr afl- véluoum í BúiriflalíIisvÍTkium, að virkfumdn miurni skila alit að 15% rmeitri afkösitum en reikirnað haifði verdð imieð í fyrri fjárbaigsiáæibl- unrum. Möguleiki á lækkun niður í 16 aura á kwstund Þet/ba þýðir, að atfll virikjiuimar- itninar mtuin verða 240 miegawött í Staðinm fyritr 210 miagawötit, en orkiutfriam/l'eiðslam mæer 2000 millj. kw-stuinida á ári í stiað 1720 mrMj. Þegar bæigt verður að fuill- nýta þetta afl, mum það læklkia friamleiðslufcostniað í Búrtfleffls- vkkijiuin sdálfri otflan í 16 atutria á kw-srtiuinid. Hér er hins vagar rétt að batfa í buga, að svo mwltoil árrsframleiðglia fæst efcfci, niem'a imieð mun mieiri mtiðkmiatrmiamm- virtojum en upphiaifiliega var gent réð fyrir. Heftur neyndar þegaæ verið aktveðið að ráðast í rniifclu stearri miðHaoir, bæðd vegna ftretoari Stas&toutriiar Búmflells'yÍTki- uoar og fyrirlbuigaðira virkjamia í Tonigniaá. Sé urm 500 miiDlj. tor. varrið til viðtoótar í elítoar imdöl- amir, rntuodd það aðiainis hælkfca frramllaiðsiluiverrð raiflorkiu frrá Búr- fellstviirkjYim úr 16 arurutrn í rúma 18 atuira á kw-stumid, Hims vagar væri rétitarra að reitona a. m. to. heilmiinigimm aif toostamði þessaira stónu miðlamia setm hfltuita af Stoflnitoostnaði hinoa fyrirhuiguðu vdtrkjana í Tungmaiá, em þær varða við Sigöldu- og Hraum- eyjarfosis. Gasaflsstöðin verður toppstöð Lands virk j unar Það er rétt að bemda á að utan við þessta útreitoninga er stofn- toostnaður gasiarfisstöðvarioniar, sem Landsv. hefutr látitð reisa nálægt Straumsvík, en hún er htuigsuið sem varastí/öð fyrst í stað og síðam sem toppsrtöð fyrir allt naforltoutoerfi Lamdsvirrfcjum- ar. Sé kositnaður vagna banoar tekiinm imm í þessa orkuivers- reikniiniga tii fullis, hæktoar það toositnaíðairverð á framleidda kw- stumd utm 1% eyri. Þrátt fyrir það er frram'leiðslfufcostmaðiurrinm aðeints 119,5 aurar á kwstand, em í ortousölusamninigntum við fSAL -er söiluiverðið, eims og áðuir siegir, 26,4 arurarr fyristtu 6 árim, en síðam 22 aonar á kw-stuod. Er því fíarri öllu iagi, <að hér sé verið að selja undir toostniaðarrvarði. Óbeinn hagur Á hinm bóginm er rétt að lleggia á það áherzlu, að það var all'taf ljóst og viðurntoenmtt, að isöluverð raforku til áltoræðslumm ar væri ekki lanigt fyrir oflan kostnaðarverð. Jafnframt var á það bemt, að Landsvirkjun og viðskiptamenm henmar hefðu einmig stórfelldam., óbeinam hag af ortousölusamninignum, þar sem hamn væri grundvöllur þess, að hægt væri að ráðast í svo stóra og haigkvæma vi'rkj'un, sem Búrfelisvirkiun er. Án sölu mik iDs hliuta raforkummiar til stór- iðju vam óbugsandi að ráðast í stórvinkjun, þar sem það mumdi hafa í för með sér stórkostiega hækkum innlends raforkuverðs fyrstu árin. íslendiogar hefðu þvi verið dæimdir til þesis að afla sér raforku með byggingu smánra onkuvera, en horfa enm í áraraðir á iöfculfljótim byltast óbeizluð til siávar. Tryggir g j aldey ris tek j ur Lands virk j unar Anmar mikilvæigur' kostur raf orkusamninigsins við ÍSAL er sá, að hann tryggir Landisvirkium tekiur í erlendum giaddeyri á móti þeim erlendu lámum, sem taka þarf til virkiumiarinma'r. Er- iend lán, sem samið hefur verið um til Búrfei'lsvirkiu'n'ar mema nú 34 mildi. dolliara eða svo til 3000 mililj. kr. Hiras vegar mumu tiefcjur Landsvirkiunair af orku- sölu til álbræðsluninar nema að mieðaltali tæplega 3 millj. dold- ara á ári næstu 25 ário, en þær teki'ur nægia til þass að greiða 35 milli. dollara llán á þessu bímiabili með 6% vöxtum. Og þagar þetta er athugað, þarf mikinm kiank til þess að halda því fram, að þetta sé ðhaigstætt fyrir ísliemdinga. Þótt emm sé eftir að taka 1.5 mvilli. dollara að iáni til þess að líjúka síðari áfaraga virkiumar- imraar auk láma vegraa miðAumair- mianovirkia, er auiglióst, að orku söluisammiingurinn stemdur undir miegimhluita'mum af erlendum sfcuidbindimgum virki'umarimmiaT, erada þótt áibræðslam mumi að- eins nota 60% af rafbrku Búr- fellsvrrkiunar, fuilnýttrar. Hér befur hiragað til eingömgu verið fia'liað um ortousölusamniraginm við ÍSAL og áihrif hans á Lamids- virkjum, en ekfci um áisamning- ana í heild. Sanoleitourinm er hinis vegar sá, að hér er um samninigsheild að ræða, sem niauðsyniiegt er að sfcoða í sam- hengi, ef rétt mynd á að fást. Tekjur í atvinnu- jöfnunarsjóð Raforkusamninigur Lamdsvirki umar við ÍSAL er vissulega gnundvöllur þass, að álbræðslam var byggð, em hinm þióðhagslegi hagur þass fellur ekki eimigömigu Lamdsvirkium í sfcaut, heldux að miklu leyti öðrurm hliutum þióð- anbúsins. Það er þess vegna, sem við fáurm miklair takiur í at- vininuiöfnuiraarsjóð árlega til þesis að byggia upp atvinmiufyrintæki víðs vegar um iandið. Hár er fyrst og fremist á það að benda, að skabbgneiðisila ISALS er að flestu leyti sambæriieg við raf- orkuverðið. Hér er um beinar tekiur að ræða, sem eru langt unrafram þá þjóniustu, sem opin- berir aðilar iáta ÍSAL í té. Ska'ttgialdið er ákveðið þaminig, að það er ákveðin fiánhæð á tonn á ári, sem fraim'leitt er, en fer þó ört hækkamdi, ef verð á áli fer yfir ákveðið mank, eins og múma gerðist í haust. Fór álverð- ið yfir þetta mank nú á s.l. mán- uði, en það velduT því, að fram- ieiðsllugialdið hækkar um ZV2 dol'lara á tonm. Eru yfirleitt tald ar líkur á því, að álverð fari enm hækkamdi á næsitu árum. En þótt álverðið læfcki, greiðist sama skattgiald af framleiðslu- tonmi við það, Sé miðað við nú- veramdi verð má reitoraa mieð því, að skatttekiur af áibræðslunnd næstu 25 árin munu nemia 50 miil'Ij. dollara eða 4400 milli. tor., en bekiur af raforkusöllu um 74 mil'li. dollana eða 6512 millj. kr. Mumu hiraar beimu gialdeyris- tekiur, sem fást af sölu raforku og skattl'agningu álbræðsdiU'nmar nægia til þess að emdurgreiða öll Mn vegna virkiuoarinmar mieð 7% vöxtum á 15 árum. Ég «r hræddur um það, að þimg- maðuriran hafi efcki athuigað þessa niðurstöðu, og hafi hamm gert það, en eigi að siðiur flutt þá ræðu, sem hann flutti, þá er hamn harðg'erðari bedd'ur en ég hefði haldið, að haran væri. Líta ber á heildarmyndina Vegna ákvæðarana um hækkun fnam'leiðsluigialdsins í samræmi við hækkamiir á ma'rkaðsiverði á áld er miög lífclegt, að tekiurnar mumd verða í raun og veru eran meiri en, þetta. Ef verð á áli hækkar um 1 cerat, sem er sama sem 3.5% hækkun frá því, sem raú er, iafragildir það 11% hækk- um á samamliögð'U orkuverði og skatbgiaidi. Og þegar við erum að tala hér um orkuiverð og skatbgiaild, þá er rébt að upplýsa það, að orkuverð og skaittgja'ld saimainlagt iafngildir því, að ortouverðið væri 4.1 promdl. væri einigiran stoalttur, heldur að- eiras orkusalain. En ontouverð í Noregi til áibræðsiamnia þar er 3,1^—3,2 pnomiil. En þar er stoaitt- ur mikliu iægri og í a'llt öðru flormi heldur en hér. Þar er skatt urimn ekki af hverju fnamdiedddu torarai hefldur af nettótiekiuim, en afs'kriftaregluriraar eru mjög rúmar og nettótekiur áibræðisl- uranar eru þess vegnia eklki neifcn ingslega mikiar. Þess vegna er það, að orkuisa'mrainiguriran ís- lenzki er semmdlega hagstæðari haldur em aðrir ontousaimmimigar þagar tiilit er tefcið til þess, hvað skaittgialdið er hátt. En það er þo enm ótadið það, sam e.t.v. skiptir a'llra mestu máli, en það er sú atvinna og atvinnutekiur, sem virkiuinarframkvæmdir og áibræðsla skapa. Það er reyndar óþarfi að fiödyrða um þetta. Svo vel er það öllum almenmdmgi kuininugt. FrtiamkvaamdirmiaT við Búrfell og við Straumisvífc hafa umdanfarin tvö ár trygigt huradr- uð mamma atvimmu og rekstur ál- bræðsliummar í framtdðirand ásamt fnekari framtovæmdum til þess að mýta raforku íslands og að byggia upp sbóriði'U mumu hafa óm'etanllega þýðingu fyrir alla af toomu þióðarbúsims. Undirbúin stærri miðlun við í»órisvatn Og það er þessi vissa og þessd skiimingu'r, sam nú er að verða ailmenoari, sem hefur ráðið því, að það er nú þegar farið að und- irbúa stærri miðlum við Þóris- vatn helduT en áður var fyrir- hugað og að hefja undinbúninig að virkjuin við Sigöldu og Hraun eyiarfbss. Það er sá skilmiogun, að með því að beizla íslienzk fall vötn, getum við skapað hér rraeina atvinmuöryggi og betri lífskiör þjóðirani til handa, sem eru uppi staðam í því, að mú þegar er á- kveðið að halda áfram að virkja og halda áfram að sel'ia raforku, ekki umdir kositnaðarverði held- ur á fyililiega kostnaðiarverði og gera það rmögulagt, að íslemdirag ar fái ódýrari orku heldur en ef haldið væri áfram að virkja sm-átt. Dýrari orka smá virkj ana Þingmaðuiriran fullyrti það áð- am, að það væri útilokað annað heldur en áilverksmiðjain feragi ontouna undir kostnaðairverði og að með þessari ráðstöfum væru lamdsmenin látrair borga hærna orkuna heldur en ammars hefði orðið. En það er þó vitað mál og ég hélt, að það værd eraginm alþingismaðiur, sem vildi nengia það, að ef við hefðum virkiað litla vinkium í Þiórsiá, eða anmi- ans staðar, þá hefði senmdlaga verið byriað mieð 35 þús. kw. stöð og ontoam frá þessari ldtlru virkiun hefði orðið yfir 50% dýr ari helduir en verður frá virkjum imni við Búrfell. Þetta liggur töluiega fyrir, og þess vegna er emgin forsenda fyrir þessuim full yrðJmgum sem þiogmaðurion hef ur viðhaft. Skatttekjur af álbræðslunni Skatttsfcju'rmar af álvenkstm'iði- U'mni eru eims og oft hefur verið drepið á í fyrstu aðeins tuigir milii. árlega, en fana stöðu'gt hæikkandi. Þegar líður á tíma- bil'ið komast þær upp í 237 imililj. kr. Em þebta er vitaratega miög þýðinigarmdkið. Þá fær þj'óðiim og gialdeyrisitakiuir fyrir þá virarau, sem seld er í verksimiðj urami. í fynstu 300 millj. kr., en fer svo hækkamdi eftir því, sem fólki fjölgar í veTksmiðiumini og afköstin verða aukin, sennilaga uipp í 500 miilfj. kr. á ári. Eg hedd, að með þessu, sem hér hef- ur verið sagt sé það raú hrafcið, sem þingmiaðuriran. fullynti. Að lotoum tailaði þiragmaðiurinm um lánitökuiheimild, sem farið var fnaim á hér í fyrra, 7.5 mildlj. dollara. Það átti að vera til nök- stuðnings fyrir því, að virkium- in hafði farið fram úr áætkin. En sannill&ikurinm er sá, að það er ekki búið að nota nema hlutba af þessu iánd og hluti af þessu lámd hefur farið í kostraað við undirbúndrag að 2. áfaraga við virkium við Búrfell. Ómakleg ummæli Þingmiaðiurimn fullyrti, að Jó- hammes Nordal og Eiríkur Briem, fnamfcvæmdastj óri Landsvirki un ar befðu falsað ýmisdiegt í sam- baradi við þær upplýsimigar, sem hér voru gefnar. Þetta eru stór onð og allls ekkd viðeigamdi. Þær upplýsimgar, sem hafðar eru eft- k þeissiutm möranrum anu bekoatr beirat úr bokhalldi verksmiðjumm ar og bótahaiidi Laindsvirkiiuiniar. Nú vild það svo til, að a.llir stiórm máiatflokfcannir eiga fuiiitrúa í stiórm Landsvkkjiunar. Allir fdlokfcar eiga aðgang að þessiu fynirtæki og ættu að geta fleng- ið néttar upplrýsimigar þar. Og ég spurði að því hér, um dagiran, þegar við vorum að ræða þetta, hvort þintgtma.ðurinm hafði fanig- ið upplýsingar hiá flulltrúa Al- þýðulbamda'lagsiras í Landsivirki- uniarstjórm'. Það kom fnaim hér áðam að svo var ekteL Þinigimað- urinm sagist haf a þeasar upplys- iragar úr skýnslu, sem Hassa bafi getfið út, en akki frá stióm Lamds vinfciunar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.